iStock

ΓΙΑΤΙ Η ΜΕΛΑΤΟΝΙΝΗ ΔΕΝ ΒΟΗΘΑΕΙ ΠΑΝΤΑ ΣΤΗΝ ΑΫΠΝΙΑ

Η μελατονίνη είναι η ορμόνη που ειδοποιεί τον εγκέφαλο και το σώμα ότι είναι ώρα για ύπνο. Εάν όμως νομίζετε ότι τα συμπληρώματα μελατονίνης βοηθούν πάντα στην αντιμετώπιση δυσκολιών ύπνου, ίσως κάνετε λάθος.

Δεν είναι λίγοι όσοι θεωρούν τη μελατονίνη ένα συμπλήρωμα το οποίο μπορεί να πάρει οποιοσδήποτε αντιμετωπίζει διαταραχές ύπνου. Προσωπικά, μέχρι στιγμής δεν είχα ποτέ πρόβλημα να κοιμηθώ το βράδυ (ή ακόμα και μέσα στην ημέρα). Το ενδιαφέρον μου όμως για τη μελατονίνη προέκυψε πριν από λίγο καιρό, όταν ένας φίλος που ταλαιπωρείται από αϋπνίες ανέφερε ότι είχε πάρει κάποιες φορές, αλλά δεν τον βοήθησε. «Ο καθένας μπορεί να πάρει, δεν είναι κάτι», μου είπε χαρακτηριστικά.

Η αλήθεια είναι ότι η μελατονίνη αποτελεί για πολλούς την εύκολη λύση σε διαταραχές ύπνου, και μάλιστα όχι μόνο στην Ελλάδα. Πρόσφατη έρευνα που δημοσιεύτηκε στο ιατρικό περιοδικό JAMA διαπίστωσε ότι μέχρι το 2018 οι Αμερικανοί έπαιρναν πάνω από τη διπλάσια ποσότητα μελατονίνης συγκριτικά με μια δεκαετία νωρίτερα.

Που οφείλεται όμως το γεγονός ότι η μελατονίνη δεν βοηθάει πάντα αποτελεσματικά σε προβλήματα αϋπνίας;

Πώς δρα η μελατονίνη

Η μελατονίνη είναι ορμόνη η οποία παράγεται από έναν αδένα του εγκεφάλου που ονομάζεται επίφυση. Η κύρια λειτουργία της είναι η ρύθμιση του ύπνου. Τα επίπεδα μελατονίνης αυξάνονται ως απόκριση στο σκοτάδι, «ειδοποιώντας» τον εγκέφαλο ότι έφτασε η νύχτα και είναι ώρα για ύπνο. Όταν υπάρχει έντονο φως, όπως το πρωί, η παραγωγή μελατονίνης σταματά και ο εγκέφαλος καταλαβαίνει ότι είναι μέρα.

μελατονίνη
iStock
the image and the inscription letters on a blackboard

Σε ορισμένες χώρες, μεταξύ των οποίων και η Ελλάδα, η μελατονίνη μπορεί να χορηγηθεί χωρίς ιατρική συνταγή, γεγονός που την καθιστά «δημοφιλές» φάρμακο. Παρ’ όλα αυτά, οι ειδικοί συνιστούν στους ανθρώπους με προβλήματα ύπνου να συμβουλεύονται τον ειδικό ιατρό του ύπνου (υπνολόγο) πριν ξεκινήσουν τη λήψη μελατονίνης. Αυτό συμβαίνει επειδή αρκετές φορές η μελατονίνη δεν αρκεί ή δεν ενδείκνυται σαν υπναγωγό, ενώ ενδέχται να μην μπορεί να δράσει επειδή η αϋπνία οφείλεται σε άλλες διαταραχές, είτε οργανικές είτε υπνικές, όπως για παράδειγμα η υπνική άπνοια ή το σύνδρομο των ανήσυχων άκρων.

Όπως εξηγεί ο ο Νευρολόγος-Κλινικός Νευροφυσιολόγος Νικόλας-Τιβέριος Οικονόμου, Ειδικός Ιατρός Ύπνου-Επιληψίας, η μελατονίνη ενδείκνυται για άτομα άνω των 60 ετών, που έχουν ακέραιες τις νοητικές τους δεξιότητες. «Η κύρια ένδειξη είναι στους ανθρώπους άνω των 60 ετών λόγω του γεγονότος ότι υπάρχει η φθορά της επίφυσης, όπου εκκρίνεται η μελατονίνη. Όπως όλα φθίνουν στο σώμα μας με την πάροδο των χρόνων, έτσι συμβαίνει και με τον εγκέφαλο και τις περιοχές του. Οπότε, εκκρίνεται μικρότερη ποσότητα της ενδογενούς μελατονίνης, κατ’ επέκταση είναι μικρότερο το peak που γίνεται μέσα στη νύχτα, άρα και λιγότερο υπναγωγός η δράση. Αυτός είναι ένας από τους λόγους που δεν κοιμόμαστε εύκολα στην τρίτη ηλικία».

μελατονίνη
iStock

Υπάρχουν παρενέργειες;

Έχοντας υπόψη ότι μεγάλο ποσοστό του πληθυσμού λαμβάνει μελατονίνη, πολλές φορές χωρίς την παρότρυνση κάποιου ειδικού, μπορούμε τουλάχιστον να πούμε ότι η μελατονίνη δεν έχει σημαντικές παρενέργειες. Ο κ. Οικονόμου εξηγεί ότι «γενικά, η μελατονίνη είναι ένα πολύ ασφαλές φάρμακο, αν σκεφτούμε ότι ουσιαστικά μιμείται την ενδογενή ορμόνη, οπότε δεν έχει παρενέργειες. Η κύρια παρενέργεια είναι ότι όσο αυξάνεις τη δοσολογία μπορεί να κάνει φαινόμενα καταστολής, δηλαδή υπνηλίες την επόμενη ημέρα».

Ακριβώς επειδή η μελατονίνη προκαλεί υπνηλία, η Mayo Clinic συνιστά να αποφεύγεται η οδήγηση ή ο χειρισμός μηχανημάτων μέσα σε σύντομο χρονικό διάστημα από τη λήψη της. Επίσης, οι ειδικοί παροτρύνουν ανθρώπους με αυτοάνοσα νοσήματα, κατάθλιψη ή εγκύους να μην χρησιμοποιούν μελατονίνη.

Ένα από τα πιο κρίσιμα ερωτήματα είναι εάν μπορεί κάποιος να εθιστεί στη μελατονίνη. Όπως λέει ο κ. Οικονόμου, «μπορεί κάποιος να λαμβάνει μελατονίνη χρονίως και πάρα πολύ εύκολα να την κόψει. Η μελατονίνη δεν κάνει ούτε εξάρτηση ούτε εθισμό, σε αντίθεση με τα περισσότερα υπναγωγά που προκαλούν εξάρτηση και το φαινόμενο της επαύξησης. Και δυστυχώς, ως υπναγωγά θεωρούμε κατά βάση στον ελλαδικό χώρο τις βενζοδιαζεπίνες (βρωμαζεπάμη, αλπραζολάμη), που στην πράξη είναι μυοχαλαρωτικά-αγχολυτικά και δευτερογενώς υπναγωγά, και τα μη-βενζοδιαζεπινούχα υπναγωγά (z-drugs), στα οποία γίνεται κατά κόρον κατάχρηση».

Ποια είναι η λύση στο πρόβλημα;

Αρχικά, αυτό που αναζητούν οι ειδικοί σε άτομα που πάσχουν από χρόνιες αϋπνίες είναι η αιτία. «Πρώτα πρέπει να ανιχνεύσουμε τι είναι αυτό που προκαλεί την αϋπνία, αν υπάρχει κάποια υπνική ή άλλη οργανική διαταραχή», εξηγεί ο κ. Οικονόμου. Συμπληρώνει ότι γενικά η τάση και οι κατευθυντήριες οδηγίες είναι να ξεκινάμε από μη φαρμακευτικές παρεμβάσεις. Αυτό περιλαμβάνει τόσο την ανίχνευση της αιτίας για την αϋπνία όσο και την αποβολή κακών πρακτικών που μπορεί να υιοθετούν τα άτομα και σε σχέση με τον ύπνο.

μελατονίνη
iStock
Young stressed woman lying on bed late at night suffering from insomnia, sleep apnea or stress. Top view of depressed girl lying bed with dark pillow and blue blanket late at night. High angle view of awake girl in the middle of the night.

«Έπειτα, συνεχίζουμε με μη φαρμακευτικές θεραπευτικές τακτικές», προσθέτει ο κ. Οικονόμου. «Δηλαδή με γνωσιακή συμπεριφορική προσέγγιση στην αϋπνία, υγιεινή του ύπνου, ρύθμιση σωστών ωραρίων, σωστή διατροφή, άσκηση και άλλα πράγματα. Εφόσον αυτά γίνουν σωστά αλλά το πρόβλημα συνεχίζει να υφίσταται, τότε πια δίνουμε και φάρμακο, είτε αυτό είναι η μελατονίνη είτε κάποιο άλλο».

Κλείνοντας, όπως μας είπε ο κ. Οικονόμου, η χρήση μελατονίνης θεωρείται τόσο ασφαλής ώστε έχει προταθεί κατά καιρούς να καθιερωθεί ως αντιοξειδωτικό φάρμακο και superfood. Ωστόσο, αυτό δεν είναι ακόμη επίσημο, αφού προς το παρόν δεν υπάρχουν επαρκή στοιχεία προς αυτήν την κατεύθυνση.

SLOW MONDAY NEWSLETTER

Θέλεις να αλλάξεις τη ζωή σου; Μπες στη λογική του NOW. SLOW. FLOW.
Κάθε Δευτέρα θα βρίσκεις στο inbox σου ό,τι αξίζει να ανακαλύψεις.