ΓΙΑΤΙ ΟΙ ΑΝΤΡΕΣ ΚΙΝΔΥΝΕΥΟΥΝ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΟ ΑΠΟ ΤΟΝ HPV

Ο HPV δεν αφορά μόνο τις γυναίκες, παρ' όλα αυτά τα δεδομένα δείχνουν ότι οι άντρες μολύνονται συχνότερα, υποτιμούν τον κίνδυνο και εμφανίζουν αυξανόμενα ποσοστά σε ορισμένους τύπου καρκίνου που σχετίζονται με τον ιό.

Ένα 85-90% των ενεργών σεξουαλικά ανθρώπων έχει μολυνθεί από κάποιο στέλεχος του ιού των ανθρωπίνων θηλωμάτων (HPV), ο οποίος ευθύνεται για το 4,5% όλων των καρκίνων σε άντρες και γυναίκες παγκοσμίως. Σύμφωνα με εκτιμήσεις, το αντίστοιχο ποσοστό στην Ευρώπη είναι 2,5%, δηλαδή γύρω στα 67.500 περιστατικά, ή και 87.000 στην ευρύτερη περιοχή που υπάγεται στο ευρωπαϊκό σκέλος του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας (Π.Ο.Υ.). Περίπου το 20-30% αυτών αφορά άντρες, με τα στοιχεία να επιβεβαιώνουν ανοδικές τάσεις. Άραγε οι άντρες το γνωρίζουν;

Οι περισσότεροι σπάνια τον λάβουν σοβαρά υπ’ όψιν, τον έχουν συνδέσει με γυναικολογικές εξετάσεις, όπως το τεστ Παπ, με τον καρκίνο του τραχήλου της μήτρας και με καμπάνιες για τη γυναικολογική υγεία και τον εμβολιασμό κοριτσιών, παρότι τα τελευταία χρόνια πολλές χώρες, ανάμεσά τους και η Ελλάδα, ενέταξαν αγόρια και άνδρες στα σχετικά εμβολιαστικά προγράμματα. Η επιστημονική και ιατρική κοινότητα φαίνεται να μην έχει ακόμα καταφέρει να επικοινωνήσει επαρκώς ότι ο HPV δεν είναι «γυναικείο» ζήτημα και ότι οι άντρες διατρέχουν μεγαλύτερο κίνδυνο απ’ ό,τι νομίζουν.

Μια μεγάλη ανασκόπηση, που δημοσιεύτηκε στο Journal of Oman Medical Association, το 2025, αποτυπώνει την ευρύτερη εικόνα της επίπτωσης του HPV στον ανδρικό πληθυσμό.

Πρόσφατα δεδομένα επιβεβαιώνει μεγαλύτερη διασπορά του ιού HPV στους νέους άντρες απ’ ό,τι στις γυναίκες, καθώς και ότι αυξάνει δραματικά τα ποσοστά καρκίνων πρωκτού, πέους και κεφαλής-τραχήλου. iStock

Περισσότερες HPV λοιμώξεις στους άντρες

Σε παγκόσμιο επίπεδο, ο HPV ευθύνεται για πάνω από 600.000 περιστατικά καρκίνου τον χρόνο συνολικά. Μόνο το 2019, ήταν υπεύθυνος για 620.000 περιπτώσεις στις γυναίκες και 70.000 στους άντρες, ωστόσο τα τελευταία 50 χρόνια η ψαλίδα ανάμεσα στα φύλα κλείνει. Σήμερα γνωρίζουμε ότι τα δύο φύλα κινδυνεύουν εξίσου, με πρόσφατα δεδομένα να δείχνουν ότι η παρουσία του ιού είναι μεγαλύτερη στους νέους άνδρες απ’ ότι στις γυναίκες, καθώς και ότι αυξάνει δραματικά τα ποσοστά εμφάνισης συγκεκριμένων τύπου καρκίνου.

Σύμφωνα με την ανασκόπηση, οι τρεις καρκίνοι που πλήττουν περισσότερο τους άντρες είναι του πρωκτού, του πέους και, κυρίως, κεφαλής και τραχήλου, δηλαδή κακοήθεις όγκοι που μπορούν να εμφανιστούν σε διάφορα σημεία του κεφαλιού και του λαιμού, όπως η στοματική κοιλότητα, οι αμυγδαλές, ο λάρυγγας, ο στοματοφάρυγγας, οι σιελογόνοι αδένες και η μύτη.

ΤΟ 85-90% ΤΩΝ ΕΝΕΡΓΩΝ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΑ ΑΝΘΡΩΠΩΝ ΕΧΕΙ ΜΟΛΥΝΘΕΙ ΜΕ ΚΑΠΟΙΟ ΣΤΕΛΕΧΟΣ ΤΟΥ HPV, Ο ΟΠΟΙΟΣ ΕΥΘΥΝΕΤΑΙ ΓΙΑ ΤΟ 4,5% ΟΛΩΝ ΤΩΝ ΚΑΡΚΙΝΩΝ ΣΕ ΑΝΤΡΕΣ ΚΑΙ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΠΑΓΚΟΣΜΙΩΣ.

Γιατί οι άντρες «παίρνουν κεφάλι» σε κάποιους καρκίνους;

Το 2020, σημειώθηκαν γύρω στα 700.000 περιστατικά καρκίνου κεφαλής και τραχήλου και 360.000 θάνατοι και στα δύο φύλα. Ειδικά για τον καρκίνο του στοματοφάρυγγα, παρότι οι βασικοί παράγοντες κινδύνου ήταν παραδοσιακά το αλκοόλ και το κάπνισμα, ο HPV πλέον έρχεται στο επίκεντρο και ενοχοποιείται για το 33-72% των περιστατικών.

Παγκόσμιες αναλύσεις αποδίδουν ένα 12-63% της νοσηρότητας στον HPV, ενώ τα αμερικανικά Κέντρα Ελέγχου και Πρόληψης Νοσημάτων (CDC) ανεβάζουν το ποσοστό στο 70%. Στις ΗΠΑ, ο σχετιζόμενος με ΗPV καρκίνος στοματοφάρυγγα έχει ξεπεράσει σε επιπολασμό εκείνον του τραχήλου της μήτρας, την κυρίαρχη για χρόνια, σχετιζόμενη με τον ιό, κακοήθεια.

Μια πιθανή εξήγηση της έκρηξης στους άντρες είναι οι σημαντικά περισσότερες HPV λοιμώξεις της στοματικής κοιλότητας με στελέχη υψηλού κινδύνου. Οι σεξουαλικές πρακτικές, συμπεριλαμβανομένου του στοματικού σεξ και των παθιασμένων φιλιών, αποτελούν αναγνωρισμένους τρόπους μετάδοσης του ιού, και σε λιγότερο βαθμό η μεταφορά του από τα γεννητικά όργανα στο στόμα μέσω μολυσμένων νυχιών.

Έπειτα, οι στοματικές HPV λοιμώξεις είναι συνήθως αθόρυβες. Έως και 80% υποχωρούν μόνες τους μέσα σε 6-20 μήνες, για 1 στους 5 όμως που επιμένει, μπορεί να αρχίσουν σιωπηλά οι προκαρκινικές αλλοιώσεις, με τη διάγνωση να έρχεται, εν τέλει, όταν ο καρκίνος είναι σε προχωρημένο στάδιο.

Η Ελλάδα είναι μία από τις 79 χώρες-μέλη του Π.Ο.Υ. που έχουν εντάξει τα αγόρια στο εθνικό πρόγραμμα εμβολιασμού. iStock

Η ανασκόπηση στέκεται σε δύο ακόμα καρκίνους:

• Του πρωκτού. Πάνω από 90% των πρωκτικών καρκίνων πλακώδους επιθηλίου συνδέονται με τον HPV, κυρίως με το στέλεχος υψηλού κινδύνου HPV-16. Οι άντρες που ζουν με HIV διατρέχουν 40 φορές μεγαλύτερο κίνδυνο της νόσου σε σχέση με τον γενικό πληθυσμό.
• Του πέους. Αν και σπανιότερος, η εικόνα είναι παρόμοια, με 36-40% των περιστατικών να συνδέονται συνήθως με τα καρκινογόνα στελέχη HPV 16 και 18. Οι λοιμώξεις κορυφώνονται στους 20χρονους και παρουσιάζουν έντονα αυξητικές τάσεις στις νεότερες ηλικίες.

Μη καρκινικές εκδηλώσεις και υπογονιμότητα

Πέρα από τον καρκίνο, η ανασκόπηση αναφέρει τις μη καρκινικές εκδηλώσεις, όπως τα κονδυλώματα, που οφείλονται επί το πλείστον στους τύπους 6 και 11. Στην Ευρώπη καταγράφονται ετησίως 379.000-510.000 νέα περιστατικά σε γυναίκες και 377.000-428.000 σε άντρες. Ακόμα, φαίνεται πως ο HPV μπορεί να επηρεάσει την ανδρική γονιμότητα.

Ο HPV ΜΠΟΡΕΙ ΝΑ ΠΡΟΣΚΟΛΛΑΤΑΙ ΣΤΑ ΣΠΕΡΜΑΤΟΖΩΑΡΙΑ, ΜΕΙΩΝΟΝΤΑΣ ΤΗΝ ΚΙΝΗΤΙΚΟΤΗΤΑ ΤΟΥΣ ΚΑΙ ΕΠΗΡΕΑΖΟΝΤΑΣ ΤΙΣ ΠΙΘΑΝΟΤΗΤΕΣ ΣΥΛΛΗΨΗΣ.

Έρευνες δείχνουν ότι ο ιός ανιχνεύεται στο σπέρμα περίπου του 2% των ανδρών στον γενικό πληθυσμό, με το ποσοστό να εκτινάσσεται στο 16% των ανδρών με ανεξήγητη υπογονιμότητα. Μελέτες υποδεικνύουν ότι ο HPV μπορεί να προσκολλάται στα σπερματοζωάρια, μειώνοντας την κινητικότητά τους και επηρεάζοντας τις πιθανότητες σύλληψης.

Οι άντρες αγνοούν τον κίνδυνο

Παρά το αυξανόμενο φορτίο νόσου, οι άντρες εξακολουθούν να υποτιμούν τη σοβαρότητα του HPV. Τρεις μεγάλες μελέτες, από το 2010, το 2024 και το 2025, δείχνουν ότι η άγνοια και εσφαλμένη γνώση παραμένουν στον πυρήνα του προβλήματος:

• Η μελέτη Men’s beliefs about HPV-related disease (2010) αποκάλυψε ότι, ενώ 62-79% των αντρών είχαν ακούσει για τον HPV, η ουσιαστική γνώση άγγιζε το 33-49%. Μόνο το 23% γνώριζε ότι ο HPV μπορεί να προκαλέσει καρκίνο στοματοφάρυγγα και μόλις το 25% τον συνέδεε με καρκίνο του πρωκτού. Ειδικά για τον καρκίνο του στόματος, οι περισσότεροι ανέφεραν ως αποκλειστικό αίτιο το κάπνισμα και κάποιοι λιγότεροι την «κακή υγιεινή», το «στρες» ή τα «χημικά στα τρόφιμα».
• Το 2025, έρευνα από το Πανεπιστήμιο του Οχάιο έδειξε ότι το 45% των αντρών δε γνωρίζει ότι ο HPV συνδέεται με καρκίνους πέρα από τον τραχηλικό, ενώ το 42% πιστεύει λανθασμένα ότι ο HPV είναι συχνότερος στις γυναίκες.

Η παγκόσμια εμβολιαστική κάλυψη έναντι του HPV στα αγόρια είναι μόλις 4%. iStock

Η πρόληψη ως ανδρική υπόθεση

Σύμφωνα με έρευνα του 2024:

• 1 στους 3 άντρες άνω των 15 ετών έχει HPV,
• η παγκόσμια εμβολιαστική κάλυψη έναντι του HPV στα αγόρια είναι μόλις 4%,
• 1 στους 5 φέρει ογκογόνο στέλεχος,
• η φυσική ανοσία στους άντρες είναι ασθενής (20-30%), οδηγώντας σε συχνές επαναλοιμώξεις
  δεν υπάρχει εγκεκριμένο screening test για HPV στους άντρες, καθιστώντας δυσκολότερη την πρόληψη.

Παρά τις ελλείψεις και αδυναμίες, η τελευταία ανασκόπηση υπογραμμίζει ότι οι διαθέσιμες στρατηγικές μπορούν να κάνουν τη διαφορά στην ανδρική πρόληψη:

• Ο εμβολιασμός παραμένει το ισχυρότερο εργαλείο. Το 9δύναμο εμβόλιο προσφέρει περίπου 90% προστασία απέναντι στα πιο επικίνδυνα στελέχη του HPV. Στα νεαρά αγόρια, η ανοσολογική απόκριση στον εμβολιασμό φτάνει σχεδόν το 100%, ενώ παρατηρείται μείωση στη διασπορά καρκινογόνων στελεχών όταν εμβολιάζονται και τα δύο φύλα. Παρ’ όλα αυτά, μόνο 79 από τις 193 χώρες-μέλη του Π.Ο.Υ. έχουν εντάξει τα αγόρια στα εθνικά προγράμματα εμβολιασμού, ένα κενό που, σύμφωνα με τους συγγραφείς της μελέτης, πρέπει να καλυφθεί επειγόντως. Στην Αυστραλία, όπου υπήρξε επέκταση του εμβολιασμού στα αγόρια, έχουν σχεδόν εξαλειφθεί τα κονδυλώματα γεννητικών οργάνων στους νέους
• Η χρήση προφυλακτικού μειώνει σταθερά τα ποσοστά ανίχνευσης του HPV σε πολλαπλά στελέχη.
• Η διακοπή του καπνίσματος παίζει επίσης ρόλο. Οι καπνιστές εμφανίζουν σημαντικά υψηλότερη συχνότητα HPV και ο οργανισμός τους καθυστερεί περισσότερο να απομακρύνει τον ιό.
• Η περιτομή έχει συνδεθεί με χαμηλότερα ποσοστά HPV στα γεννητικά όργανα, αν και παραμένει ασαφής πώς και αν επηρεάζει την απομάκρυνση του ιού.