Η ΧΡΟΝΙΑ ΦΛΕΓΜΟΝΗ ΟΔΗΓΕΙ ΣΕ ΝΟΣΟ ΠΑΡΟΜΟΙΑ ΜΕ ΑΥΤΗ ΤΩΝ ΤΡΕΛΩΝ ΑΓΕΛΑΔΩΝ

Νέα έρευνα δείχνει ότι χρόνια φλεγμονή και η έκθεση σε βακτηριακές ενδοτοξίνες μπορούν να οδηγήσουν σε βλάβες στον εγκέφαλο, παρόμοιες με αυτές που προκαλούν νοσήματα prion ή, αλλιώς, σπογγώδεις εγκεφαλοπάθειες.

Τα νοσήματα prion ή σπογγώδεις εγκεφαλοπάθειες θεωρούνται δικαιολογημένα από τις πιο τρομακτικές και μυστηριώδεις νευροεκφυλιστικές παθήσεις σε ανθρώπους και ζώα. Θα θυμάσαι τον πανικό που έσπειρε πριν χρόνια η «νόσος των τρελών αγελάδων» ή, επιστημονικά, η σπογγώδης εγκεφαλοπάθεια των βοοειδών. Είναι η νόσος Creutzfeldt-Jakob στον άνθρωπο, ένας τύπος ταχέως εξελισσόμενης και θανατηφόρας άνοιας με πολλά συμπτώματα, όπως διαταραχές στην κινητικότητα και τον ύπνο, ακράτεια, προβλήματα με την όραση και επιληπτικές κρίσεις.

Για πολλές δεκαετίες, οι σπογγώδεις εγκεφαλοπάθειες αποδίδονταν αποκλειστικά σε λανθασμένα διπλωμένες πρωτεΐνες prion (PrP). Οι παθολογικές μορφές των PrP είναι εξαιρετικά ανθεκτικές στους μηχανισμούς καθαρισμού του οργανισμού (πρωτεάσες) και συσσωρεύονται στον εγκέφαλο, προκαλώντας εκτεταμένη νευρωνική βλάβη. Σε αντίθεση με τις φυσιολογικές πρωτεΐνες PrP, οι παθολογικές μπορούν να «μεταδώσουν» τη δυσλειτουργική τους δομή στις υγιείς πρωτεΐνες, που αρχίζουν να τις αντιγράφουν ως αλυσιδωτή αντίδραση.

Με βάση τα παραπάνω, οι επιστήμονες πίστευαν ότι η ασθένεια είτε μεταδίδεται, όπως στην περίπτωση των τρελών αγελάδων, είτε οφείλεται σε γενετική μετάλλαξη (οικογενής μορφή). Φαίνεται όμως πως παρόμοια νευροεκφυλιστική διεργασία μπορεί να συμβεί και χωρίς την παρουσία μολυσματικών πρωτεϊνών PrP.

Η βιολόγος Ursula Morgenroth προετοιμάζει δείγμα DNA για τεστ ελέγχου αν το άτομο είναι ανθεκτικό στην παραλλαγή της νόσου Creutzfeldt-Jakob (vCJK), την ανθρώπινη μορφή της «νόσου των τρελών αγελάδων» (2001, Martinsried, Γερμανία). AP Photo/Diether Endlicher

Η χρόνια νευροφλεγμονή κάνει τον εγκέφαλο σφουγγάρι

Η νέα έρευνα, με επικεφαλής τον ανοσολόγο Burim Ametaj από το Πανεπιστήμιο της Αλμπέρτα, έδειξε ότι η χρόνια φλεγμονή μπορεί να οδηγήσει σε χαρακτηριστικά γνωρίσματα των νοσημάτων prion, όπως η εμφάνιση οπών στον εγκέφαλο που τον κάνουν να μοιάζει με σφουγγάρι (σπογγώδης), οι ουλές (αστρογλοίωση) και οι αμυλοειδείς πλάκες.

Συγκεκριμένα, οι ερευνητές επικεντρώθηκαν στον λιποπολυσακχαρίτη (LPS), μια ενδοτοξίνη που βρίσκεται στην εξωτερική μεμβράνη των αρνητικών κατά Gram βακτηρίων και πυροδοτεί έντονη ανοσολογική απόκριση. Έχοντας ως βάση προηγούμενα δεδομένα για την ιδιότητα των LPS να επιταχύνουν την εξέλιξη της σπογγώδους εγκεφαλοπάθειας, θέλησαν να διαπιστώσουν αν μπορεί να προκαλέσει από μόνος του παρόμοιες νευροεκφυλιστικές βλάβες.

Δημιούργησαν στο εργαστήριο μια μορφή της πρωτεΐνης PrP με λανθασμένη αναδίπλωση αλλά μη μολυσματική, και χώρισαν γενετικά τροποποιημένα ποντίκια σε έξι ομάδες: φυσιολογικού ορού, LPS, μη μολυσματικής πρωτεΐνης prion, συνδυασμού των δύο τελευταίων και μολυσματικών πρωτεϊνών prions με ή χωρίς LPS.

Οι prions δεν περιέχουν γενετικό υλικό, σε αντίθεση με άλλους μολυσματικούς παράγοντες, όπως βακτήρια, ιοί και μύκητες. (3D απεικόνιση απομονωμένων prions). iStock

Η παρακολούθηση έφτασε τις 750 ημέρες, με λεπτομερή καταγραφή της πορείας της νόσου, και έδειξε ότι:

• τα ποντίκια που έλαβαν μόνο τις μη μολυσματικές PrP εμφάνισαν σοβαρή εγκεφαλική βλάβη και σπογγώδεις αλλοιώσεις, χωρίς τα τυπικά χαρακτηριστικά της λοίμωξης από παθολογικές μορφές prions.
• εκείνα που έλαβαν τους LPS, εμφάνισαν πλάκες αμυλοειδούς στον εγκέφαλο και νευροεκφύλιση, ενώ η θνησιμότητα έφτασε το 40%.
• ο συνδυασμός LPS και παθολογικών PrP ήταν ο πιο καταστροφικός, με τη νόσο να εξελίσσεται ραγδαία και όλα τα πειραματόζωα της ομάδας να πεθαίνουν μέσα σε 200 ημέρες ή λιγότερο, κάτι παραπάνω από έξι μήνες.

Όπως εξηγούν οι ερευνητές, το αποτέλεσμα δείχνει πως η χρόνια νευροφλεγμονή μπορεί να επιταχύνει την ήδη ταχεία εξέλιξη της νόσου ή και να πυροδοτεί τη νευροεκφύλιση, αποδυναμώνοντας τον εγκέφαλο και καθιστώντας τον ευάλωτο στη λανθασμένη αναδίπλωση των πρωτεϊνών.

Η χρόνια έκθεση σε ενδοτοξίνες και η παρατεταμένη φλεγμονή ενδέχεται να συμβάλλουν έως και στο 20-30% των νευροεκφυλιστικών ασθενειών. iStock

Πώς προφυλάσσει ο τρόπος ζωής;

Ο Δρ. Ametaj υποστηρίζει ότι η χρόνια έκθεση σε ενδοτοξίνες και η παρατεταμένη φλεγμονή ενδέχεται να συμβάλλουν έως και στο 20-30% των νευροεκφυλιστικών ασθενειών. Ένας άνθρωπος μπορεί να εκτίθεται σε ενδοτοξίνες μέσα από:

• διαταραχή του εντερικού φραγμού (π.χ. αυξημένη εντερική διαπερατότητα, δυσβίωση), που επιτρέπει σε ενδοτοξίνες από τα εντερικά βακτήρια να περνούν στην κυκλοφορία
• επαναλαμβανόμενες λοιμώξεις που παράγουν LPS
• κατανάλωση μολυσμένων τροφίμων
• χρόνιες φλεγμονώδεις καταστάσεις που ενισχύουν τη μεταφορά ενδοτοξινών στο αίμα.

«Έτσι ανοίγεται ολόκληρη η ιατρική φαρέτρα κατά της χρόνιας φλεγμονής. Έχουν βρεθεί βακτηριακές ενδοτοξίνες στους εγκεφάλους ασθενών με Αλτσχάιμερ, συνεπώς οι παράγοντες που μειώνουν τον κίνδυνο άνοιας –άσκηση, αντιφλεγμονώδης διατροφή, υγεία του εντέρου, μεταβολική υγεία– ίσως λειτουργούν εν μέρει επειδή μειώνουν το φορτίο των ενδοτοξινών», λέει ο καθηγητής.

«Αν η έκθεση σε ενδοτοξίνες συμβάλλει ακόμη και στο 20 έως 30% τέτοιων νευροεκφυλιστικών νοσημάτων» καταλήγει, «ο έλεγχος του εν λόγω τροποποιήσιμου παράγοντα κινδύνου θα μπορούσε να γλιτώσει εκατομμύρια ανθρώπους. Ίσως μπορέσουμε να προλάβουμε ορισμένες νευροεκφυλιστικές νόσους όπως προλαμβάνουμε τις καρδιοπάθειες».