Ο ΜΥΘΟΣ ΓΙΑ ΤΗ ΣΥΛΛΗΨΗ ΠΟΥ ΟΛΟΙ ΠΙΣΤΕΥΟΥΜΕ

Πιστεύεις κι εσύ ότι τα σπερματοζωάρια αγωνίζονται για την είσοδό τους στο υπομονετικό ωάριο, αλλά τα καταφέρνει το πιο γρήγορο και δυνατό; Δεν φταις εσύ που δεν έμαθες την επιστημονική αλήθεια για τη σύλληψη! Δες ποιος τελικά αποφασίζει τη γονιμοποίηση και από πότε είναι γνωστό στους επιστήμονες.

Τι συμβαίνει τη στιγμή της σύλληψης μέσα στο σώμα μιας γυναίκας; Υπάρχει μια κοινή πεποίθηση: Τα σπερματοζωάρια παρομοιάζονται με δρομείς σε έναν επικό αγώνα, που ανταγωνίζονται μεταξύ τους για την πρόσβαση στο πολυπόθητο ωάριο. Το ωάριο περιμένει υπομονετικά το νικητήριο σπέρμα να τρυπήσει την εξωτερική του μεμβράνη και να το γονιμοποιήσει, σωστά;

Όχι. Η επιστημονική έρευνα έχει καταρρίψει αυτό το σενάριο. Και το έχει κάνει εδώ και πολύ καιρό, όμως η εσφαλμένη αντίληψη εξακολουθεί να αναπαράγεται, όπως παρατήρησε η Αμερικανίδα ανθρωπολόγος Emily Martin στην πιο γνωστή έρευνά της, που δημοσιεύτηκε το 1991.

Η επιστημονική διάψευση της παραπάνω αφήγησης ήρθε στα μέσα της δεκαετίας του 1980. Τότε ανακαλύφθηκε για πρώτη φορά ότι το ωάριο ήταν στην πραγματικότητα ο ενεργός αποφασιστικός παίκτης στη γονιμοποίηση.

Το ωάριο χρησιμοποιεί μια παχιά πρωτεϊνική επικάλυψη που το προστατεύει, για να τραβήξει τα μόρια του σπέρματος, να τα δοκιμάσει και στη συνέχεια να απορρίψει ή να δεχτεί το DNA τους. Το σπέρμα, που κουνιέται μπρος-πίσω, δεν μπορεί να σπάσει ούτε έναν χημικό δεσμό, αλλά το ωάριο μπορεί.

Εικονογράφηση: Ελένη Καστρινογιάννη

Γιατί και πώς συντηρείται ο μύθος του «υπομονετικού» ωαρίου;

Παραδόξως, τα τελευταία 30 χρόνια οι επιστήμονες συνεχίζουν να «ανακαλύπτουν» αυτό το γεγονός. Το 2017, το περιοδικό Quanta δημοσίευσε ένα άρθρο για έναν ερευνητή του οποίου το έργο «αμφισβητούσε ότι το ωάριο δεν είναι το υποτακτικό, υπάκουο κύτταρο που οι επιστήμονες πίστευαν εδώ και καιρό ότι ήταν». Το 2019, ένα άρθρο του περιοδικού του Πανεπιστημίου της Βιρτζίνια ανέφερε: «Η παλιά αντίληψη του ωαρίου ως παθητικού συντρόφου για την είσοδο του σπέρματος έχει καταρριφθεί. Αντίθετα, οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι υπάρχουν μοριακοί παίκτες στην επιφάνεια του ωαρίου που συνδέονται με μια αντίστοιχη ουσία στο σπέρμα για να διευκολύνουν τη σύντηξη των δύο». Ο συγγραφέας το χαρακτήρισε «απροσδόκητη ανακάλυψη».

Αυτή η «εκ νέου ανακάλυψη» ήδη γνωστών επιστημονικών πληροφοριών σχετικά με την αλληλεπίδραση ωαρίου και σπέρματος καλύφθηκε από ένα άρθρο του Ms. Magazine το 2024 γραμμένο από την Evelyn Fox Keller, πρωτοπόρο στον τομέα της φεμινιστικής φιλοσοφίας της επιστήμης. Ένα από τα βασικά ευρήματα της Fox Keller ήταν ότι οι φαινομενικά ουδέτερες υποθέσεις στη βιολογία μοιάζει να έχουν... φύλο.

ΤΟ ΩΑΡΙΟ ΟΧΙ ΜΟΝΟ ΑΠΟΦΑΣΙΖΕΙ ΠΟΙΟ ΣΠΕΡΜΑ ΘΑ ΔΕΧΤΕΙ, ΑΛΛΑ ΠΡΟΣΕΛΚΥΕΙ Ή ΑΠΩΘΕΙ ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΑ ΣΠΕΡΜΑΤΟΖΩΑΡΙΑ ΑΚΟΜΗ ΚΑΙ ΠΡΙΝ ΦΤΑΣΟΥΝ ΣΤΟ ΚΑΤΩΦΛΙ ΤΟΥ.

Η ενημερωμένη κοινωνική ανάλυση των επιστημών από την Keller άνοιξε τον δρόμο για να προσεγγίσουμε την επιστήμη ως πολιτιστικό φαινόμενο. Το γεγονός ότι οι ερευνητές και ο επιστημονικός Τύπος επαναλαμβάνουν τις ίδιες «ανακαλύψεις» εδώ και δεκαετίες δείχνει πώς τα έμφυλα στερεότυπα μπορούν να κρατήσουν την επιστημονική πληροφόρηση πίσω.

Νέα επιστημονικά στοιχεία για την ώρα της σύλληψης

Σήμερα πλέον, υπάρχουν και νεότερα επιστημονικά στοιχεία τα οποία δείχνουν ότι το ωάριο όχι μόνο αποφασίζει ποιο σπέρμα θα δεχτεί, αλλά ότι προσελκύει ή απωθεί διαφορετικά σπερματοζωάρια ακόμη και πριν φτάσουν στο κατώφλι του.

Το 2020, επιστήμονες στο Πανεπιστήμιο της Στοκχόλμης σε συνεργασία με συναδέλφους στο Πανεπιστήμιο του Μάντσεστερ, διαπίστωσαν ότι τα ωάρια απελευθερώνουν μια χημική ουσία που μπορεί να προσελκύσει το σπέρμα, καθώς κάνει το ταξίδι του. Διαπίστωσαν επίσης ότι διαφορετικά ωάρια προσελκύουν διαφορετικές ποικιλίες σπέρματος – δεν έλκουν όλα τα ωάρια το ίδιο σπέρμα. Τα ωάρια μερικές φορές προσέλκυαν σπέρμα που δεν ήταν του... συντρόφου τους.

Το κατάλαβαν αυτό λαμβάνοντας αναπαραγωγικό υλικό από ζευγάρια (με την άδειά τους) σε μια κλινική εξωσωματικής γονιμοποίησης στο Μάντσεστερ του Ηνωμένου Βασιλείου. «Κάθε πειραματικό μπλοκ περιλάμβανε το ωοθυλακικό υγρό και δείγματα σπέρματος από ένα μοναδικό σύνολο δύο ζευγαριών, εκθέτοντας σπέρμα από κάθε άντρα σε ωοθυλακικό υγρό από τη σύντροφό του και από μία μη σύντροφο», έγραψαν οι ερευνητές για τις μεθόδους τους.

ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΑ ΩΑΡΙΑ ΠΡΟΣΕΛΚΥΟΥΝ ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΕΣ ΠΟΙΚΙΛΙΕΣ ΣΠΕΡΜΑΤΟΣ – ΔΕΝ ΕΛΚΟΥΝ ΟΛΑ ΤΑ ΩΑΡΙΑ ΤΟ ΙΔΙΟ ΣΠΕΡΜΑ.

Μοριακή έλξη: Ποιος «αποφασίζει» τη σύλληψη;

«Η χημειο-αισθητηριακή επικοινωνία μεταξύ ωαρίων και σπέρματος επιτρέπει γυναικεία επιλογή και κατευθυνόμενες γονιμοποιήσεις από συγκεκριμένα αρσενικά», έγραψαν οι ερευνητές. Ποια είναι τα κριτήρια του ωαρίου; Είναι άγνωστο προς το παρόν. Θα μπορούσε να είναι η επιλογή σπέρματος υψηλότερης ποιότητας ή σπέρματος που είναι πιο γενετικά συμβατό με κάποιο τρόπο.

Σε ένα ενδιαφέρον πείραμα οι ερευνητές τοποθέτησαν σπερματοζωάρια από δύο διαφορετικούς άντρες στο ίδιο περιβάλλον. Στο 70% των περιπτώσεων παρατήρησαν ότι το ωάριο ελκόταν από έναν συγκεκριμένο τύπο σπερματοζωαρίου, ακόμη κι αν δεν ανήκε στον άντρα με τους καλύτερους δείκτες υγείας. Οι επιστήμονες το ονόμασαν μοριακή έλξη.

«Αυτό δείχνει ότι οι αλληλεπιδράσεις μεταξύ ανθρώπινων ωαρίων και σπέρματος εξαρτώνται από τη συγκεκριμένη ταυτότητα των γυναικών και των αντρών που εμπλέκονται», είπε ένας από τους ερευνητές στους δημοσιογράφους, υπογραμμίζοντας ότι η επιλογή του σπέρματος εξαρτάται αποκλειστικά από το ωάριο.

Σε μια πιο προχωρημένη υπόθεση, κάτι τέτοιο θα μπορούσε να εξηγεί την περίπτωση που ορισμένα ζευγάρια δεν μπορούν να τεκνοποιήσουν μαζί, αλλά όταν η γυναίκα αλλάξει σύντροφο, τα καταφέρνει.