ΠΩΣ Ο ΣΤΡΕΠΤΟΚΟΚΚΟΣ ΜΠΟΡΕΙ ΝΑ ΠΥΡΟΔΟΤΗΣΕΙ ΑΥΤΟΑΝΟΣΑ

Τα νέα επιστημονικά δεδομένα δείχνουν ότι τα βακτήρια που αφήνει πίσω της η κοινή παιδική λοίμωξη μπορεί να ξεγελάσουν το ανοσοποιητικό σύστημα, ώστε να επιτεθεί τόσο στον εισβολέα όσο και στα κύτταρα του ίδιου του σώματος.

Μπορεί να βασανίζεσαι από χρόνια κόπωση, πόνους στις αρθρώσεις, πονοκεφάλους και νευρόπονους, μπορεί να έχεις ήδη διαγνωστεί με κάποιο αυτοάνοσο ή να έχεις κάτι που μοιάζει με αυτόανοσο, αλλά που οι γιατροί αδυνατούν να το εντάξουν στα κλασικά αυτοάνοσα.

Μπορεί και να έχεις ακούσει ότι είναι ψυχολογικό, ότι οφείλεται στο στρες και να έχεις νιώσει πως οι γιατροί σου κάνουν gaslighting ή απλώς δεν σε καταλαβαίνουν.

Τι θα έλεγες αν μάθαινες ότι ένας πονόλαιμος που είχες κάποτε ως παιδί –και στον οποίο δεν έδωσες σημασία– πυροδότησε όλη αυτή την ανυπόφορη κατάσταση; Καθώς τα αυτοάνοσα αυξάνονται ραγδαία στις μέρες μας, οι επιστήμονες προσπαθούν να εντοπίσουν τις αιτίες τους, με σκοπό να βρουν τις κατάλληλες θεραπείες.

Έτσι, τώρα βρήκαν ότι ένα πολύ συνηθισμένο βακτήριο που σχεδόν όλοι κολλήσαμε ως παιδιά συνδέεται με την εμφάνιση αυτοάνοσων ασθενειών, νευρολογικών παθήσεων και το σύνδρομο της χρόνιας κόπωσης.

Το βακτήριο του στρεπτόκοκκου είναι πολύ συχνό στα παιδιά και οι φορείς ανέρχονται σε ποσοστό 10–20%. Αυτό σημαίνει ότι, ενώ αυτά τα παιδιά δεν έχουν κανένα σύμπτωμα, αν τα υποβάλουμε σε strep test θα βγουν θετικά. Δεν είναι όμως αυτή η περίπτωση που μπορεί να εξελιχθεί σε αυτοάνοσο.

Πότε μπορεί να είναι επικίνδυνος ο στρεπτόκοκκος;

Επικίνδυνος είναι ένας στρεπτόκοκκος που δίνει συμπτώματα (πονόλαιμο, πρησμένους λεμφαδένες και αυξημένη θερμοκρασία), εφόσον δεν αντιμετωπιστεί με αντιβίωση – κι αυτό όχι πάντα. Σε αρκετά παιδιά, ο πονόλαιμος του στρεπτόκοκκου μπορεί να υποχωρήσει ακόμη και χωρίς αντιβίωση και κανείς να μην πάθει τίποτε.

iStock

Ένα στα 200 παιδιά όμως μπορεί να πάθει...  Για αυτά, η ιστορία δεν τελειώνει όταν υποχωρήσει ο πονόλαιμος. Αντίθετα, η μόλυνση μπορεί να αφήσει ένα διαρκές αποτύπωμα στο ανοσοποιητικό σύστημα που, υπό ορισμένες συνθήκες, μπορεί να προκαλέσει αυτοάνοση νόσο και άλλες μακροπρόθεσμες επιπλοκές.

Ένας αυξανόμενος όγκος πρόσφατων ερευνών, που εξετάζουν πώς οι λοιμώξεις μπορούν να διαταράξουν την ανοσολογική απόκριση, ακόμη και να προκαλέσουν αναστάτωση στον εγκέφαλο, οδηγεί την επιστημονική κοινότητα σε νέα συμπεράσματα: «Σε ορισμένα άτομα, τα βακτήρια που προκαλούν στρεπτόκοκκο δεν ερεθίζουν μόνο το λαιμό, αλλά μπορούν να επηρεάσουν την καρδιά, τις αρθρώσεις, τα αιμοφόρα αγγεία, ακόμη και τον εγκέφαλο».

ΟΙ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΕΣ ΕΞΑΚΟΛΟΥΘΟΥΝ ΝΑ ΔΙΕΡΕΥΝΟΥΝ ΓΙΑΤΙ Ο ΣΤΡΕΠΤΟΚΟΚΚΟΣ ΕΙΝΑΙ ΕΝΑ ΤΟΣΟ ΔΥΝΑΤΟ ΕΝΑΥΣΜΑ ΓΙΑ ΜΙΑ ΤΟΣΟ ΕΥΡΕΙΑ ΛΙΣΤΑ ΑΥΤΟΑΝΟΣΩΝ ΠΑΘΗΣΕΩΝ.

Τι μπορεί να προκαλέσει ένας αθεράπευτος στρεπτόκοκκος

Ο στρεπτόκοκκος είναι μια από τις πιο κοινές βακτηριακές λοιμώξεις, αφού επηρεάζει περίπου 600 εκατομμύρια ανθρώπους παγκοσμίως κάθε χρόνο. Προκαλείται από τον στρεπτόκοκκο της ομάδας Α, ένα βακτήριο που εξαπλώνεται μέσω στενής επαφής με μολυσμένο άτομο. Σε αντίθεση με τον ιογενή πονόλαιμο, ο στρεπτόκοκκος συνήθως δεν προκαλεί βήχα ή καταρροή.

Οι σχέσεις μεταξύ της λοίμωξης από στρεπτόκοκκο και των αυτοάνοσων επιπλοκών χρονολογούνται από τα τέλη του 1800 στην περίπτωση της οστρακιάς ή του ρευματικού πυρετού. Το PANDAS, που συχνά χαρακτηρίζεται από την ξαφνική εμφάνιση ιδεοψυχαναγκαστικών συμπεριφορών, τικ ή και των δύο, περιγράφηκε για πρώτη φορά στις αρχές της δεκαετίας του 1990. Ωστόσο, οι επιστήμονες εξακολουθούν να διερευνούν γιατί ο στρεπτόκοκκος είναι ένα τόσο δυνατό έναυσμα για μία τόσο ευρεία λίστα αυτοάνοσων παθήσεων.

iStock

Στις ΗΠΑ, εκτιμάται ότι το 8% του πληθυσμού ζει με μία από τις 80 έως 150 αναγνωρισμένες αυτοάνοσες ασθένειες – αρκετές εκ των οποίων συνδέονται με χρόνιο πόνο, κόπωση και απρόβλεπτες εξάρσεις που είναι δύσκολο να αντιμετωπιστούν. «Οι ασθενείς που έχω με αυτές τις παθήσεις δυσκολεύονται να πάνε στο σχολείο, να συνεχίσουν τις συνήθεις εξωσχολικές τους δραστηριότητες και να περάσουν χρόνο με φίλους και οικογένεια», λέει ο Scott Hadland, γιατρός επικεφαλής της ιατρικής εφήβων και νέων ενηλίκων στο Mass General Brigham for Children.

Πώς αναπτύσσονται τα αυτοάνοσα και τι ρόλο παίζει ο στρεπτόκοκκος;

Η αυτοάνοση νόσος αναπτύσσεται όταν το ανοσοποιητικό σύστημα χάνει την ικανότητά του να διακρίνει τους ξένους εισβολείς από τους ιστούς του ίδιου του σώματος. Ενώ οι ερευνητές δεν έχουν ακόμη κατανοήσει πλήρως γιατί συμβαίνει αυτό, φαίνεται ότι τα περισσότερα στοιχεία δείχνουν έναν συνδυασμό γενετικής προδιάθεσης και περιβαλλοντικών παραγόντων.

Στην περίπτωση του στρεπτόκοκκου, ένας μηχανισμός κάνει τη διαφορά σύμφωνα με τους ερευνητές: ο μοριακός μιμητισμός. Αυτό συμβαίνει όταν τα συστατικά ενός παθογόνου μοιάζουν τόσο με τις πρωτεΐνες του ίδιου του σώματος, ώστε ξεγελούν το ανοσοποιητικό σύστημα και το κάνουν να επιτεθεί τόσο στον εισβολέα όσο και στα κύτταρα του ίδιου του σώματος.

ΟΡΙΣΜΕΝΕΣ ΣΤΡΕΠΤΟΚΟΚΚΙΚΕΣ ΠΡΩΤΕΪΝΕΣ ΜΟΙΡΑΖΟΝΤΑΙ ΔΟΜΙΚΕΣ ΟΜΟΙΟΤΗΤΕΣ ΜΕ ΤΟΥΣ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥΣ ΙΣΤΟΥΣ ΚΑΙ ΓΙ' ΑΥΤΟ ΜΠΟΡΕΙ ΝΑ «ΜΠΕΡΔΕΨΟΥΝ» ΤΟ ΑΝΟΣΟΠΟΙΗΤΙΚΟ.

Μοριακός μιμητισμός και ολοκληρωτικός συναγερμός

«Ο μοριακός μιμητισμός συμβαίνει όταν το ανοσοποιητικό σύστημα παράγει αντισώματα για την καταπολέμηση των βακτηρίων του στρεπτόκοκκου, αλλά αυτά τα αντισώματα δεν αναγνωρίζουν μόνο τα βακτήρια – αναγνωρίζουν επίσης πρωτεΐνες παρόμοιας εμφάνισης στο σώμα, προκαλώντας τους βλάβη», εξηγεί ο Hadland. Αυτό το φαινόμενο είναι ιδιαίτερα αισθητό στις λοιμώξεις από στρεπτόκοκκο, επειδή ορισμένες στρεπτοκοκκικές πρωτεΐνες μοιράζονται δομικές ομοιότητες με τους ανθρώπινους ιστούς.

iStock

Ένας άλλος μηχανισμός που συμβαίνει μερικές φορές έχει να κάνει με μια ασυνήθιστα έντονη ανοσολογική απόκριση. Σε τέτοιες περιπτώσεις, το βακτήριο Streptococcus της ομάδας Α απελευθερώνει ένα «σούπερ» αντιγόνο, το οποίο προκαλεί μια τόσο μεγάλη και ευρεία φλεγμονώδη απόκριση που επιτίθεται στον ανθρώπινο ιστό καθώς και στα βακτήρια. Με άλλα λόγια, αντί να στοχεύει με ακρίβεια τη μόλυνση, το ανοσοποιητικό σύστημα εκπέμπει έναν ολοκληρωτικό συναγερμό, που μπορεί να καταλήξει να βλάψει τον υγιή ιστό.

Μελέτη που δημοσιεύτηκε το 2025 διαπίστωσε ότι τα άτομα με Σύνδρομο Χρόνιας Κόπωσης εμφανίζουν υπερβολικές έμφυτες ανοσολογικές αποκρίσεις στα μικροβιακά σήματα, υποδηλώνοντας ότι το ανοσοποιητικό σύστημα παραμένει κολλημένο σε αυξημένη αμυντική κατάσταση πολύ μετά την υποχώρηση μιας λοίμωξης.

Άλλες εργασίες έχουν τεκμηριώσει επίμονη φλεγμονώδη σηματοδότηση και μειωμένη ανοσολογική ρύθμιση σε ασθενείς μετά από ιογενή ή βακτηριακή ασθένεια. Τέλος, δεν έχει ξεκαθαριστεί αν ο στρεπτόκοκκος δρα ανεξάρτητα ή ως «ένα από τα πολλά ερεθίσματα» που πυροδοτούν μια εσφαλμένη ανοσολογική απόκριση.