ΠΟΣΗ ΩΡΑ ΜΠΟΡΕΙ ΝΑ ΜΕΙΝΕΙ ΚΑΠΟΙΟΣ «ΚΛΙΝΙΚΑ ΝΕΚΡΟΣ» ΠΡΙΝ ΕΠΑΝΕΛΘΕΙ;

Πόση ώρα μπορεί να επιβιώσει ο άνθρωπος χωρίς καρδιακό παλμό; Τι συμβαίνει στον εγκέφαλο μετά την ανακοπή και πώς η υποθερμία έχει οδηγήσει σε εντυπωσιακές «επιστροφές»;

Πριν συνεχίσουμε, είναι χρήσιμο να διευκρινίσουμε πώς προσδιορίζεται το «κλινικά νεκρός». Ο σωστός όρος είναι «κλινικός θάνατος» και αφορά τη μη αναστρέψιμη παύση όλων των λειτουργιών του εγκεφάλου. Στην ελληνική νομοθεσία, ο κλινικός θάνατος ορίζεται με αυστηρά νευρολογικά κριτήρια (άρθρο 28, Ν. 5034/2023), που επικεντρώνονται στην πλήρη και μη αναστρέψιμη απώλεια «της λειτουργίας του εγκεφάλου και του εγκεφαλικού στελέχους», το οποίο ελέγχει τις αυτόματες ζωτικές λειτουργίες, όπως η αναπνοή και ο καρδιακός ρυθμός. Ο εγκέφαλος, δηλαδή, παύει να στέλνει σήματα στο σώμα για τις βασικές λειτουργίες.

Η ώρα θανάτου ορίζεται με την ολοκλήρωση των σχετικών διαδικασιών, όπως περιγράφονται στην Υπουργική Απόφαση Γ2γ/ΓΠ. 55087/2024 (ΦΕΚ 7643/Β/2024). Όταν σταματά να χτυπά η καρδιά, μετά από ένα μικρό χρονικό διάστημα αρχίζει ο θάνατος των εγκεφαλικών κυττάρων. Υπάρχουν όμως και «επιστροφές», συνήθως όταν υπάρχει άμεση ανταπόκριση από επαγγελματίες υγείας.

Ο Δρ. Robert M. Sade, καθηγητής χειρουργικής στην ιατρική σχολή του University of South Carolina, έχει διευκρινίσει στο Medscape ότι «αυτό που πιθανότατα συμβαίνει σε περιπτώσεις που κάποιος, υποτίθεται, ότι αναρρώνει, είναι ότι η αρχική διάγνωση του εγκεφαλικού θανάτου ήταν λανθασμένη».

iStock

Το χρονικό περιθώριο για επιστροφή από τον κλινικό θάνατο

Μιλώντας στο Live Science για το μεγαλύτερο χρονικό διάστημα που ένας άνθρωπος παρέμεινε «νεκρός» μέχρι να «επιστρέψει», ο Δρ. Daniel Mark Rolston, γιατρός στα επείγοντα περιστατικά του Northwell Health στη Νέα Υόρκη, εξήγησε ότι σπάνια επανέρχεται κάποιος δίχως σοβαρή εγκεφαλική βλάβη, έπειτα από 30 λεπτά.

Πρόσθεσε ότι ναι, υπάρχουν και κάποιες περιπτώσεις ανθρώπων που επανήλθαν έπειτα από πολλές ώρες κλινικού θανάτου και απήλαυσαν πλήρη ανάρρωση, καθώς «τις περισσότερες φορές, όταν οι γιατροί λέμε “κλινικά νεκρός”, αναφερόμαστε στον καρδιακό θάνατο», όχι στον εγκεφαλικό. Σύμφωνα με τον ίδιο, ο καρδιακός θάνατος σημαίνει ότι «η καρδιά έπαψε να χτυπά. Άπαξ και συμβεί, όλα τα κύτταρα στο σώμα του και ο εγκέφαλος σταματούν να λαμβάνουν πλέον φρέσκο, οξυγονωμένο αίμα. Έπειτα από περίπου πέντε λεπτά χωρίς οξυγόνο, αρχίζουν να πεθαίνουν και η διαδικασία είναι πια μη αναστρέψιμη».

ΣΠΑΝΙΑ ΕΠΑΝΕΡΧΕΤΑΙ ΚΑΠΟΙΟΣ ΣΤΗ ΖΩΗ ΔΙΧΩΣ ΣΟΒΑΡΗ ΕΓΚΕΦΑΛΙΚΗ ΒΛΑΒΗ, ΕΠΕΙΤΑ ΑΠΟ 30 ΛΕΠΤΑ ΚΛΙΝΙΚΟΥ ΘΑΝΑΤΟΥ.

Η καρδιοπνευμονική αναζωογόνηση (ΚΑΡΠΑ) έχει σχεδιαστεί ώστε να διατηρεί τη ροή οξυγονωμένου αίματος στο σώμα, κρατώντας ζωντανά τα εγκεφαλικά κύτταρα για μικρό χρονικό διάστημα μετά την καρδιακή ανακοπή. Στις περισσότερες περιπτώσεις, η ΚΑΡΠΑ από μόνη της δεν μπορεί να επανεκκινήσει την καρδιά. Μπορεί, όμως, να εξασφαλίσει τον απαραίτητο χρόνο μέχρι να επιστρατευτούν οι τεχνικές που μπορούν να το πετύχουν, όπως η απινίδωση. Η επιτυχής αναζωογόνηση έπειτα από διάστημα μεγαλύτερο των 30 λεπτών, ακόμη και όταν παρέχεται ΚΑΡΠΑ, είναι σπάνια.

iStock

Πότε βοηθάει η υποθερμία τις επιστροφές;

Η εξαίρεση στον κανόνα είναι οι περιπτώσεις όπου η καρδιακή ανακοπή συνδυάζεται με υποθερμία, δηλαδή η θερμοκρασία του πυρήνα του σώματος πέφτει κάτω από τους 35°C. Η υποθερμία είναι από μόνη της επικίνδυνη κατάσταση, καθώς μπορεί να προκαλέσει καρδιακή και πνευμονική ανεπάρκεια και να οδηγήσει στον θάνατο.

Ωστόσο, όταν η καρδιά σταματά, η υποθερμία επιβραδύνει τον μεταβολισμό του σώματος και προστατεύει τα ευαίσθητα κύτταρα του εγκεφάλου, αφότου εξαντλήσουν τα αποθέματά τους σε οξυγόνο. Ενδεικτικές είναι οι αναφορές ανθρώπων που επέζησαν παρότι παρέμειναν κάτω από την επιφάνεια παγωμένου νερού για διάστημα μεγαλύτερο της μίας ώρας.

Όπως αναφέρει μελέτη που δημοσιεύτηκε το 2018, το σχετικό ρεκόρ ανήκει σε έναν άντρα 31 ετών, ο οποίος επανήλθε έπειτα από 8 ώρες και 42 λεπτά χωρίς νευρολογική βλάβη, έπειτα από καρδιακή ανακοπή και τυχαία υποθερμία. Η θερμοκρασία του σώματός του ήταν κοντά στους 26°C και οι παρευρισκόμενοι του χορήγησαν αμέσως ΚΑΡΠΑ, την οποία συνέχισαν για 3,5 ώρες.

Γι' αυτό και εξετάζεται το ενδεχόμενο η υποθερμία να χρησιμοποιείται ως θεραπευτικό μέτρο σε περιπτώσεις καρδιακής ανακοπής λόγω τραύματος.