ΠΟΣΟ ΕΞΑΡΤΑΤΑΙ ΤΕΛΙΚΑ Η ΜΑΚΡΟΖΩΙΑ ΑΠΟ ΤΑ ΓΟΝΙΔΙΑ ΜΑΣ;

Νέα μελέτη ανακάλυψε πως, ανεξάρτητα από το πόσο υγιεινά ζούμε, είναι τα γονίδια που τελικά ελέγχουν τη μακροζωία μας.

Και τι δεν έχουμε μάθει τα τελευταία χρόνια πως συμβάλλει στη μακροζωία μας: η γυμναστική, η υγιεινή διατροφή, η αποφυγή του στρες, ο διαλογισμός, ακόμα και το μασάζ! Νέα μελέτη που δημοσιεύτηκε τον Μάρτιο του 2026 στο επιστημονικό περιοδικό Science, όμως, λέει να τα βάλουμε όλα αυτά για λίγο στην άκρη και να παρατηρήσουμε τι γίνεται με τα γονίδιά μας, καθώς εκεί είναι γραμμένο το δυνητικό προσδόκιμο ζωής μας.

Σίγουρα, ο υγιεινός τρόπος ζωής μπορεί να βοηθήσει να επεκτείνουμε κάπως το προσδόκιμο αυτό, αλλά αν το γενετικό μας δυναμικό είναι να ζήσουμε π.χ. μέχρι τα 80, ό,τι κι αν δοκιμάσουμε είναι απίθανο να μας κάνει να καθυστερήσουμε τον θάνατο μέχρι τα 100.

Για να καταλήξουν στα συμπεράσματα αυτά, ερευνητές από το Weizmann Institute of Science του Ισραήλ μελέτησαν τρία σετ δεδομένων από ζευγάρια διδύμων στη Σουηδία, συμπεριλαμβανομένου ενός σετ διδύμων που χωρίστηκαν για χρόνια. Για να ελέγξουν πόσο γενικεύσιμα είναι αυτά τα αποτελέσματα, οι ερευνητές εξέτασαν επίσης δεδομένα από μια μελέτη άνω των 2.000 αδελφών από την Αμερική που έζησαν πάνω από 100 χρόνια. Στόχος τους ήταν να εντοπίσουν εξωτερικούς παράγοντες που μπορεί να επηρεάσουν τη διάρκεια ζωής κάποιου, όπως λοιμώξεις ή ατυχήματα, ξεχωριστά από τον εγγενή παράγοντα της γενετικής.

«Δεν μπορείς να κάνεις κάποιον υπεραιωνόβιο αν τα γονίδιά του λένε άλλα»

«Αν προσπαθείτε να υπολογίσετε τις πιθανότητές σας να φτάσετε τα 100, θα έλεγα να εξετάσετε τη μακροζωία στην οικογένειά σας», ανέφερε σχετικά ο Δρ. Thomas Perls, γεροντολόγος και διευθυντής της New England Centenarian Study (NECS) του Πανεπιστημίου της Βοστώνης, δεδομένα της οποίας χρησιμοποιήθηκαν στη νέα μελέτη.

«Αυτή η εργασία μεταφέρει ένα αρκετά ισχυρό μήνυμα», συμπλήρωσε ο S. Jay Olshansky, ομότιμος καθηγητής επιδημιολογίας στο Πανεπιστήμιο του Ιλινόις στο Σικάγο, που όμως δεν συμμετείχε στη μελέτη: «Δεν έχουμε τόσο έλεγχο όσο νομίζουμε. Μερικοί από εμάς οδηγούν Mercedes και κάποιοι οδηγούν Yugo», είπε χαρακτηριστικά.

Κάτι ακόμα που φάνηκε είναι ότι τα συμπεράσματα αυτά συμπίπτουν με όσα είναι ήδη γνωστά για άλλα έμβια είδη, των οποίων η διάρκεια ζωής έχει ισχυρό γενετικό υπόβαθρο.

Εικονογράφηση: Ελένη Καστρινογιάννη

Τα δίδυμα που μελετήθηκαν είχαν γεννηθεί στη Σουηδία μεταξύ 1900 και 1935, μια περίοδο κατά την οποία σημειώθηκαν σημαντικές βελτιώσεις στην υγιεινή και την ιατρική περίθαλψη, παρά τους παγκόσμιους πολέμους, τη Μεγάλη Ύφεση και μια πανδημία γρίπης. Ως αποτέλεσμα, μειώθηκε μια σειρά από εξωγενείς παράγοντες που επηρέαζαν τη θνησιμότητα.

Για να ελέγξουν τα αποτελέσματά τους, οι ερευνητές τα συνέκριναν με το προσδόκιμο ζωής από μια άλλη μελέτη, σε Δανούς διδύμους που γεννήθηκαν μεταξύ 1870 και 1900. Εκείνα τα χρόνια υπήρχαν πολλοί θάνατοι σε νεαρή ηλικία από μολυσματικές ασθένειες όπως η διφθερίτιδα και η χολέρα.

Οι σουηδικές μελέτες περιελάμβαναν μερικές αιτίες θανάτου, όπως καρκίνο, καρδιαγγειακές παθήσεις και άνοια. Σχετικά με αυτές, οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι ο καρκίνος ήταν λιγότερο πιθανό να επηρεαστεί από τη γενετική, ενώ η άνοια ήταν πιο πιθανό.

Τελικά, οι αναλύσεις τους οδήγησαν σε μια εκτίμηση ότι τα γονίδια ευθύνονται για περισσότερο από το 50% των διαφοροποιήσεων στο προσδόκιμο ζωής σε έναν πληθυσμό, σε σύγκριση με το 25% ή λιγότερο που είχε προταθεί σε προηγούμενη έρευνα, στην οποία όμως οι θάνατοι οφείλονταν σε ασθένειες ή ατυχήματα που δεν είχαν σχέση με τα γονίδια.

ΓΙΑ ΝΑ ΦΤΑΣΕΙ ΚΑΝΕΙΣ ΣΕ ΠΟΛΥ ΜΕΓΑΛΗ ΗΛΙΚΙΑ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΕΧΕΙ ΚΕΡΔΙΣΕΙ ΤΟ ΛΑΧΕΙΟ ΤΗΣ ΜΑΚΡΟΖΩΙΑΣ ΕΚ ΓΕΝΕΤΗΣ.

Οι ειδικοί δεν αμφισβητούν ότι ο τρόπος ζωής είναι σημαντικός. Υπολόγισαν, μάλιστα, ότι ορισμένες υγιεινές ή ανθυγιεινές συνήθειες μπορούν να προσθέσουν ή να αφαιρέσουν έως 5 χρόνια ζωής σε ένα προσδόκιμο που όμως καθορίζεται καθαρά από την τύχη, δηλαδή από τα γονίδια που «έλαχε» σε κάποιον να κληρονομήσει. Έτσι, ένα άτομο με προδιάθεση να ζήσει μέχρι τα 80 μπορεί να πεθάνει στα 75 αν δεν ακολουθεί έναν υγιή τρόπο ζωής – αν ακολουθεί, μπορεί να ζήσει μέχρι τα 85.

Όπως το θέτει ο Olshansky, για να φτάσει κανείς σε πολύ μεγάλη ηλικία πρέπει να «έχει κερδίσει το γενετικό λαχείο της μακροζωίας εκ γενετής».

Ο Perls ξεκαθαρίζει πως πράγματι, το να ξεπεράσει κανείς τα 100 είναι λαχείο. Ωστόσο, ένα καλός τρόπος ζωής, το να μην καπνίζει, να διατηρεί ένα φυσιολογικό βάρος, να γυμνάζεται συχνά, μπορεί να κάνουν σημαντική διαφορά στο πόσο θα ζήσει: «Μελέτες παρατήρησης από το Χάρβαρντ διαπίστωσαν ότι μια γυναίκα 50 ετών με υγιεινές συνήθειες θα μπορούσε να ζήσει μέχρι τα 93. Αν δεν είχε, όμως, καμία από αυτές τις συνήθειες, αν κάπνιζε, ακολουθούσε ανθυγιεινή διατροφή, δεν ασκούνταν και έπινε αλκοόλ, θα ζούσε μέχρι τα 79. Για έναν 50χρονο άνδρα, ένας υγιεινός τρόπος ζωής θα μπορούσε να του επιτρέψει να ζήσει μέχρι τα 88 αντί για τα 76».

Έτσι, «αν μιλάμε για ένα προσδόκιμο άνω των 100, τα γονίδια είναι σημαντικός παράγοντας. Ωστόσο, ακόμα και για τα άτομα που έχουν κερδίσει το γενετικό λαχείο, είναι εύκολο να συντομεύσουν τη ζωή τους αλλά πολύ δύσκολο να την παρατείνουν».