ΤΙ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΚΑΝΕΙΣ ΑΝ ΟΙ ΓΟΝΕΙΣ ΣΟΥ ΕΙΧΑΝ ΚΑΡΚΙΝΟ; ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΓΕΝΕΤΙΚΗΣ ΤΟΥ ΚΑΡΟΛΙΝΣΚΑ ΑΠΑΝΤΑ ΣΤΟ OW

Tι σημαίνει να έχουν νοσήσει οι γονείς σου από καρκίνο, ποιοι προληπτικοί έλεγχοι υπάρχουν για να διαπιστώσεις αν μπορεί μια μέρα να βρεθείς στην ίδια θέση και τι πρέπει να φροντίζεις στον τρόπο ζωής σου για να προστατεύεσαι; Η Δρ Svetlana Bajalica Lagercrantz, καθηγήτρια στο Τμήμα Ογκολογίας-Παθολογίας στο Karolinska Institutet της Σουηδίας, δίνει όλες τις απαντήσεις στο OW.

Δεν είναι εγωιστικό, είναι ανθρώπινο: Το πρώτο πράγμα που αναρωτιέσαι αν κάποιος από τους γονείς σου έχει νοσήσει ή και πεθάνει από καρκίνο είναι αν θα έχεις κι εσύ την ίδια μοίρα. Το δεύτερο αν θα έχουν κληρονομήσει κάποιο σχετικό γονίδιο τα παιδιά σου. Παρόλο που κανείς δεν μπορεί να σου δώσει μια απόλυτα ασφαλή απάντηση, αξίζει να ακούσεις τι λέει η Δρ Svetlana Bajalica Lagercrantz, καθηγήτρια στο Τμήμα Ογκολογίας-Παθολογίας του Karolinska Institutet της Σουηδίας, με εξειδίκευση στη Γενετική και δη στον κληρονομικό καρκίνο.

Με την Δρ Lagercrantz κάναμε μια εκτενή συζήτηση για το τι σημαίνει να έχουν νοσήσει οι γονείς σου από καρκίνο, ποιοι προληπτικοί έλεγχοι υπάρχουν για να διαπιστώσεις αν μπορεί μια μέρα να βρεθείς στην ίδια θέση και τι πρέπει να φροντίζεις παράλληλα στον τρόπο ζωής σου, για να κρατήσεις τον κίνδυνο μακριά όσο περνά από το χέρι σου. Μου εξήγησε ότι η κληρονομικότητα δεν είναι ο λόγος που τα ποσοστά καρκίνου στους νέους ανθρώπους έχουν ανέβει κατακόρυφα, μου μίλησε για τα γονίδια προδιάθεσης που μελετούν σήμερα οι ερευνητές και μου τόνισε το πρώτο πράγμα που πρέπει να κάνεις για να προστατεύεις τα κύτταρά σου.

Διάβασε όσα μου είπε.

Ένας στους τρεις ανθρώπους θα εμφανίσει καρκίνο κάποια στιγμή στη ζωή του. Γιατί;

Χρειάζεται, καταρχάς, να κάνουμε τη διαφοροποίηση μεταξύ καρκίνου και κληρονομικού καρκίνου. Ο καρκίνος είναι μια πολύ κοινή νόσος στην Ευρώπη σήμερα – ένας στους τρεις πολίτες θα τον εμφανίσει κάποια στιγμή στη ζωή του.

Παράλληλα, όλο και περισσότεροι από τους ανθρώπους που γεννιούνται σήμερα θα ζήσουν μέχρι τα 100, οπότε το ρίσκο να εμφανίσουν καρκίνο θα είναι ακόμα υψηλότερο –της τάξης του 50%– δεδομένου ότι ο καρκίνος είναι νόσος των ηλικιωμένων. Η μέση ηλικία εμφάνισης καρκίνου στον άνθρωπο είναι σήμερα τα 62-65 έτη.

Ο καρκίνος έρχεται με το γήρας

Ένας λόγος για να εμφανίσει κάποιος καρκίνο είναι το γήρας: με την πάροδο του χρόνου τα κύτταρα διαιρούνται και επιδιορθώνονται. Κατά τη διαδικασία αυτή συμβαίνουν τυχαία λάθη στο DNA, οπότε όσο περισσότερο ζει κανείς, τόσο περισσότερες μεταλλάξεις (λάθη) συσσωρεύονται στα κύτταρά του, αυξάνοντας την πιθανότητα να γίνει κάποιο καρκινικό.

ΕΝΑΣ ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΠΡΙΝ ΤΑ 40 Ή ΤΑ 50 ΕΙΝΑΙ ΚΑΜΠΑΝΑΚΙ ΟΤΙ ΜΠΟΡΕΙ ΝΑ ΥΠΑΡΧΕΙ ΒΛΑΒΗ ΣΤΟ ΣΥΣΤΗΜΑ.

Φυσικά, αυτό δεν σημαίνει ότι θα πεθάνουν όλοι από καρκίνο, γιατί σε μεγάλο ποσοστό η νόσος αυτή θεραπεύεται σήμερα. Ειδικά ο καρκίνος του μαστού, ο πιο κοινός στις γυναίκες, θεραπεύεται σε ποσοστό 95% αν η διάγνωση γίνει έγκαιρα.

Σε κάθε περίπτωση, η ηλικία είναι σημαντικός παράγοντας γιατί αποτελεί δείκτη του πόσο σωστά λειτουργεί το σύστημα επιδιόρθωσης του DNA κάποιου: Ένας καρκίνος πριν τα 50 ή πριν τα 40 είναι καμπανάκι ότι μπορεί να υπάρχει βλάβη σε αυτό το σύστημα.

Ο ρόλος του περιβάλλοντος και του τρόπου ζωής μας

Πέρα από το γήρας, υπάρχουν και παράγοντες στη συμπεριφορά μας αλλά και στο περιβάλλον, που αυξάνουν ή μειώνουν τον κίνδυνο για καρκίνο. Ας μην ξεχνάμε ότι πρόκειται για μία γενετική ασθένεια, η οποία προκαλείται από γενετική βλάβη: για παράδειγμα, αν μένεις για ώρες κάτω από τον καυτό ήλιο, το DNA σου καταστρέφεται και αυξάνεται ο κίνδυνος για κακοήθες μελάνωμα. Αν μάλιστα είσαι άτομο με πολύ λευκή επιδερμίδα, ανοιχτόχρωμα μάτια και μαλλιά, άρα έχεις λιγότερη μελανίνη, κινδυνεύεις από μελάνωμα ακόμα περισσότερο. Έχεις αυξημένη ευαισθησία στην ηλιακή βλάβη.

Ο καρκίνος είναι και ζήτημα τύχης

Έπειτα, υπάρχει ο σποραδικός καρκίνος που σημαίνει ότι μπορεί να έχεις βλάβη στο DNA σου από καθαρή τύχη (πιο σωστά: ατυχία) – μπορεί, δηλαδή, να έχεις αυξημένη προδιάθεση [σ.σ. η Δρ Lagercrantz θα χρησιμοποιήσει εδώ τη λέξη «susceptibility» στην οποία θα δώσει μεγάλη έμφαση στην πορεία της κουβέντας μας]. Αυτό σημαίνει να έχεις κάποιο γενετικό χαρακτηριστικό που να διευκολύνει την ανάπτυξη κακοήθους μελανώματος – απλά να γεννήθηκες με αυτό αλλά όχι απαραίτητα επειδή το είχαν οι γονείς σου.

Ο ρόλος της κληρονομικότητας

Τέλος, μπορεί να έχεις κληρονομικά αίτια καρκίνου. Μάλιστα, αν υπάρχει καρκίνος στην οικογένεια, τότε είναι πολύ πιθανό το παιδί να τον εμφανίσει πολύ νωρίτερα από τα 65, που είναι η μέση ηλικία, π.χ. μεταξύ 40-45.

ΟΤΑΝ ΚΟΙΤΑΖΟΥΜΕ ΤΟ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΚΟ ΔΕΝΤΡΟ, ΚΟΙΤΑΖΟΥΜΕ ΤΙ ΚΑΡΚΙΝΟΙ ΥΠΗΡΞΑΝ, ΣΕ ΠΟΙΕΣ ΗΛΙΚΙΕΣ, ΜΕ ΤΙ ΣΥΧΝΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΑΝ ΥΠΑΡΧΟΥΝ ΣΧΕΤΙΖΟΜΕΝΟΙ ΟΓΚΟΙ.

Ρόλο σε αυτό παίζει η ηλικία που τα προηγούμενα άτομα στην οικογένεια εμφάνισαν καρκίνο, π.χ. ήταν πριν τα 40; Επίσης, πόσα άτομα ήταν αυτά, π.χ., υπήρξαν περισσότερες από μία γυναίκες με καρκίνο του μαστού;

Στατιστικά μία στις οκτώ γυναίκες θα εμφανίσει καρκίνο του μαστού, οπότε ο κίνδυνος μιας γυναίκας στη ζωή της είναι 12%. Αν όμως παραπάνω από τις μισές γυναίκες στην οικογένειά σου έχουν εμφανίσει καρκίνο του μαστού, τότε ο κίνδυνος είναι πολύ μεγαλύτερος – στην περίπτωση αυτή πιθανότατα υπάρχει κάποιο γενετικό χαρακτηριστικό. Και τότε, βέβαια, απαιτείται πολύ νωρίτερα έλεγχος.

Επίσης, το άτομο πρέπει να λάβει υπόψη αν έχει γενετικά σχετιζόμενους όγκους. Ξέρουμε, ας πούμε, ότι ο καρκίνος του μαστού και των ωοθηκών μπορεί να προκληθεί από την ίδια γενετική διαταραχή. Αν εμφάνισες τον ένα, είναι πιο πιθανό να εμφανίσεις και τον άλλο. Ή αν έχεις καρκίνο του παχέος εντέρου, μπορεί να εμφανίσεις και καρκίνο του ενδομητρίου (της μήτρας). Αυτά, δηλαδή, είναι γενετικά συνδεδεμένα.

Όταν λοιπόν κοιτάζουμε το οικογενειακό δέντρο, κοιτάζουμε τι καρκίνοι υπήρξαν, σε ποιες ηλικίες, με ποια συχνότητα και αν υπάρχουν σχετιζόμενοι όγκοι.

Αν, για παράδειγμα, ο πατέρας σου εμφάνισε καρκίνο του προστάτη στα 65 και η μητέρα σου καρκίνο του μαστού στα 60, τότε δεν μιλάμε για κληρονομικότητα.

Βέβαια, σε μια οικογένεια όλοι από κάτι θα πεθάνουν. Μπορεί να είναι καρδιακή ανεπάρκεια, μπορεί να είναι εγκεφαλικό, μπορεί να είναι διαβήτης με επιπλοκές, μπορεί να είναι καρκίνος. Αν οι περισσότεροι στην οικογένεια είχαν προβλήματα με την καρδιά τους, τότε πρέπει να φροντίσεις την καρδιά σου. Αν είχαν καρκίνους, τότε ίσως είσαι πιο επιρρεπής στον καρκίνο, αντί για κάποια άλλη πάθηση. Και αυτό πρέπει να φροντίσεις: Καταρχάς δεν πρέπει να καπνίζεις – το κάπνισμα αυξάνει τον κίνδυνο περισσότερο από οτιδήποτε άλλο. Έπειτα, με το να είσαι σωματικά δραστήριος/-α και φροντίζοντας να μην είσαι παχύσαρκος/-η. Οι ίδιοι ακριβώς κανόνες ισχύουν και για τις καρδιαγγειακές διαταραχές.

ΤΟ ΚΑΠΝΙΣΜΑ ΑΥΞΑΝΕΙ ΤΟΝ ΚΙΝΔΥΝΟ ΓΙΑ ΚΑΡΚΙΝΟ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΟ ΑΠΟ ΟΤΙΔΗΠΟΤΕ ΑΛΛΟ.

Αν πάλι οι γονείς σου εμφάνισαν καρκίνο σε μικρότερη ηλικία, π.χ. στα 40 τους, τότε έχει νόημα να γίνει μια σάρωση του γενεαλογικού σου δέντρου. Για παράδειγμα, αν η μητέρα σου εμφάνισε καρκίνο μαστού στα 45, να διερευνηθούν τα εξής: Είχε αδερφές; Εκείνες εμφάνισαν καρκίνο; Είχε αδερφούς; Εμφάνισε κανείς καρκίνο προστάτη πριν τα 60 (μια ηλικία που θεωρείται νωρίς); Αν ναι, τότε αυτή η οικογένεια έχει νόημα να κάνει έναν γονιδιακό έλεγχο, καθώς φαίνεται να υπάρχουν συνοδοί όγκοι, οι οποίοι αναπτύσσονται νωρίτερα από ό,τι στις σποραδικές περιπτώσεις καρκίνου.

Γιατί να κάνουν οι γονείς γονιδιακό έλεγχο, δεδομένου ότι βρίσκονται στη ζωή, και όχι το παιδί;

Αν κάνει το παιδί γονιδιακό έλεγχο και το αποτέλεσμα δεν εμφανίσει κάποια γενετική αλλοίωση, δεν γνωρίζουμε αν υπάρχει κάποιο γονίδιο υψηλού κινδύνου για καρκίνο στην οικογένεια αλλά το παιδί δεν το κληρονόμησε.

Μπορεί, όμως, να υπάρχουν γονίδια προδιάθεσης. Δηλαδή, να μην υπάρχει υψηλός κίνδυνος, αλλά γονίδια προδιάθεσης που δεν τα γνωρίζουμε ακόμα όλα. Αν εξετάσουμε τη μητέρα που π.χ. ανέπτυξε καρκίνο του μαστού στα 40 της και έχει κάποιο γονίδιο BRCA, τότε μπορούμε έπειτα να εξετάσουμε και το παιδί και –καλώς εχόντων– να εξασφαλίσουμε ότι δεν έχει κληρονομήσει BRCA, άρα δεν έχει αυξημένο κίνδυνο.

Αν όμως εξετάσουμε τη μητέρα που εμφάνισε καρκίνο και δεν έχει BRCA, ο καρκίνος στα 40 συνεχίζει να υπάρχει. Και είναι νωρίς. Μήπως ο αδερφός της εμφάνισε καρκίνο στον προστάτη στα 60, που είναι επίσης νωρίς; Αυτό σημαίνει πως το παιδί πιθανώς έχει κάποιο είδος προδιάθεσης που δεν μπορούμε να ελέγξουμε, επειδή δεν γνωρίζουμε όλα τα γονίδια προδιάθεσης. Αυτό που θα το συμβουλεύσουμε, λοιπόν, ειδικά αν πρόκειται για κορίτσι, είναι να ξεκινήσει να ελέγχει το στήθος της από τα 35.

ΑΝ Η ΜΗΤΕΡΑ ΣΟΥ ΕΜΦΑΝΙΣΕ ΚΑΡΚΙΝΟ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ ΣΤΑ 40, ΤΟΤΕ Ο ΔΙΚΟΣ ΣΟΥ ΠΡΟΛΗΠΤΙΚΟΣ ΕΛΕΓΧΟΣ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΞΕΚΙΝΗΣΕΙ ΝΩΡΙΤΕΡΑ, Π.Χ. ΣΤΑ 35.

Επίσης, μπορούμε να πούμε στο κορίτσι αυτό να αποφύγει την ορμονική υποκατάσταση όταν εισέλθει στην εμμηνόπαυση, γιατί φαίνεται πως στην οικογένεια υπάρχουν γονίδια προδιάθεσης. Δεν ξέρουμε ακόμα ποια είναι αυτά γιατί είναι εκατοντάδες και δεν έχουμε ακόμα τα κατάλληλα εργαλεία για να τα διερευνήσουμε. Γι’ αυτό είναι σημαντικό να ελεγχθεί ο ίδιος ο άνθρωπος που εμφάνισε τον καρκίνο, άρα που είναι πιθανότερο να έχει το επικίνδυνο γονίδιο.

H Δρ Svetlana Bajalica Lagercrantz.

Ποια είναι τα εργαλεία που έχουμε σήμερα για να ελέγξουμε τον κίνδυνο ενός κληρονομικού καρκίνου, πέρα από τον γονιδιακό έλεγχο;

Το σημαντικότερο που μπορούμε να κάνουμε είναι να κοιτάξουμε το οικογενειακό δέντρο. Να κοιτάξουμε, δηλαδή, τη μεριά της μητέρας και τη μεριά του πατέρα, τους προγόνους, και να δούμε από τι πέθαναν. Αυτό είναι ένας πρώτος δείκτης κινδύνου και είναι πολύ σημαντικός.

Αυτή τη στιγμή δεν έχουμε άλλα εργαλεία που να δίνουν μια ένδειξη της γενετικής προδιάθεσης στην οικογένεια. Ο ερευνητικός τομέας, ωστόσο, έχει πλέον στραφεί προς τα γονίδια προδιάθεσης. Αυτή τη στιγμή, λοιπόν, μαθαίνουμε όλο και περισσότερα γι’αυτά.

ΠΙΣΤΕΥΩ ΟΤΙ ΣΕ 5 ΧΡΟΝΙΑ ΘΑ ΕΙΝΑΙ ΕΦΙΚΤΟ ΝΑ ΚΑΝΟΥΜΕ ΕΝΑ ΤΕΣΤ ΠΟΥ ΘΑ ΕΛΕΓΧΕΙ ΤΑ ΓΟΝΙΔΙΑ ΠΡΟΔΙΑΘΕΣΗΣ ΚΑΠΟΙΟΥ ΓΙΑ ΚΑΡΚΙΝΟ.

Για παράδειγμα, αναφορικά με τον καρκίνο του μαστού γνωρίζουμε μέχρι στιγμής 313 γονίδια προδιάθεσης που μπορούν να δείξουν πόσο μεγάλο κίνδυνο διατρέχει μια γυναίκα, αλλά δεν μπορούμε ακόμα να τα χρησιμοποιήσουμε σε κλινικό επίπεδο, παρά μόνο σε ερευνητικό. Πιστεύω, όμως, ότι σε πέντε χρόνια θα μπορούμε: θα είναι εφικτό να κάνουμε ένα τεστ που θα δείχνει την προδιάθεση κάποιου, τόσο για καρκίνο του μαστού όσο και για άλλους καρκίνους. Όμως δεν είμαστε ακόμα εκεί.

Για να καταλάβουμε τι εννοούμε όταν λέμε γονίδια BRCA1, BRCA2, TP53, RAD51 κ.λπ.: Όπως είπαμε, κάθε φορά που ένα κύτταρο διασπάται, συμβαίνουν μικρές βλάβες στο DNA. Τότε εμφανίζεται μια ολόκληρη ομάδα γονιδίων –πρωτεϊνών– που επιδιορθώνουν αυτό το DNA. Αυτή είναι μια διαδικασία που συμβαίνει αδιάκοπα. Ορισμένα από αυτά τα γονίδια είναι πιο σημαντικά από άλλα, ας πούμε «πιο σημαντικοί μηχανικοί», ωστόσο με μια καλή ομάδα γύρω τους έχουν το περιθώρια κάποια μέρα να «λείψουν με άδεια». Θα συμβάλλουν τα άλλα μέλη της ομάδας – αυτά είναι τα γονίδια προδιάθεσης.

Αν τα γονίδια προδιάθεσης δεν είναι «αρκετά καλοί μηχανικοί», δηλαδή δεν δουλεύουν αρκετά καλά, τότε το άτομο με μετάλλαξη BRCA1 κινδυνεύει να αναπτύξει καρκίνο – γιατί δεν έχει ούτε τον «αρχιμηχανικό» BRCA1 να επιδιορθώσει τη βλάβη, ούτε μια καλή ομάδα γύρω του.

Δεν σημαίνει, λοιπόν, απαραίτητα πως ένα άτομο με BRCA1 θα πεθάνει από καρκίνο. Κινδυνεύει, όμως, πολύ περισσότερο αν έχει και γονίδια προδιάθεσης. Γι’αυτό είναι τόσο σημαντικό να μπορέσουμε σε μερικά χρόνια να τα ελέγχουμε και αυτά. Προς το παρόν γνωρίζουμε μόνο τους «αρχιμηχανικούς».

Γιατί όλο και περισσότεροι νέοι άνθρωποι εμφανίζουν καρκίνο;

Γεγονός είναι ότι όλο και περισσότεροι νέοι άνθρωποι εμφανίζουν καρκίνο των πνευμόνων και μάλιστα χωρίς να είναι καπνιστές. Η εξήγηση που δίνω εγώ είναι πως έχει να κάνει με το περιβάλλον. Ίσως είναι η μολυσμένη ατμόσφαιρα, ίσως η ποσότητα μικροπλαστικών που εισέρχονται στο αναπνευστικό προκαλώντας φλεγμονή, η οποία ξέρουμε ότι συνδέεται με αυξημένο κίνδυνο για καρκίνο – διευκολύνει, δηλαδή, τον καρκίνο. Ξέρουμε, για παράδειγμα, ότι άτομα με ρευματοειδή αρθρίτιδα έχουν αυξημένο κίνδυνο για διαφορετικούς τύπους λεμφώματος λευχαιμίας. Ξέρουμε ότι άτομα με σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου έχουν υψηλότερο κίνδυνο εμφάνισης καρκίνου του παχέος εντέρου.

ΑΝ ΣΕ ΕΝΑ ΜΙΚΡΟ ΠΑΙΔΙ ΔΕΝ ΕΠΙΤΡΑΠΗΚΕ ΝΑ ΒΑΛΕΙ ΒΡΩΜΙΚΑ ΠΡΑΓΜΑΤΑ ΣΤΟ ΣΤΟΜΑ, ΤΟΤΕ ΤΑ ΑΝΤΙΓΟΝΑ ΤΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΔΕΝ ΕΙΣΗΛΘΑΝ ΣΤΟ ΕΝΤΕΡΙΚΟ ΜΙΚΡΟΒΙΩΜΑ, ΜΕ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑ ΝΑ ΜΗΝ ΑΝΑΠΤΥΧΘΕΙ ΕΝΑ ΙΣΟΡΡΟΠΗΜΕΝΟ ΑΝΟΣΟΠΟΙΗΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ.

Μία ακόμα εξήγηση μπορεί να είναι το γεγονός ότι οι πιο νέες γενιές μεγαλώνουν σε ένα υπερβολικά καθαρό περιβάλλον, με αποτέλεσμα το ανοσοποιητικό σύστημά τους να μην αναπτύσσεται κανονικά. Βλέπουμε, λοιπόν, παιδιά που αναπτύσσουν περισσότερες αλλεργίες. Γιατί; Μια εξήγηση είναι ότι υπάρχουν πολλά αντιγόνα στο περιβάλλον μας, στα οποία το σώμα αντιδρά. Αν κάποιος ως παιδί δεν έλαβε τα αντιγόνα αυτά δια στόματος, δεν τα κατάπιε, κάτι που είναι στη φύση των παιδιών να κάνουν όταν βγαίνουν έξω και βάζουν τα πάντα στο στόμα τους, τότε αυτά δεν πέρασαν μέσα από το εντερικό μικροβίωμα, το οποίο στη συνέχεια θα δώσει μια ισορροπημένη ανοσολογική απόκριση. Αυτό συμβαίνει όταν σε ένα παιδί λες συνέχεια μη βάζεις το ένα στο στόμα και μη βάζεις το άλλο, μην ακουμπάς εδώ και μην ακουμπάς εκεί [σ.σ. κάτι που συνέβη με τα περισσότερα μικρά παιδιά την περίοδο της καραντίνας, σχολιάζουμε στο σημείο αυτό με τη γενετίστρια].

Τελικά, το παιδί καταλήγει να εισπνέει το αντιγόνο, γιατί υπάρχει στην ατμόσφαιρα (αντί να το βάλει στο στόμα) και τότε αυτό εισέρχεται στο αναπνευστικό σύστημα, κάνοντας το ανοσοποιητικό να αντιδρά υπερβολικά, άρα να μην αναπτύσσεται κανονικά. Ο άνθρωπος, όμως, γεννιέται με την τάση να βάζει πράγματα στο στόμα του, όχι στη μύτη του.

Τι γίνεται με τα γονίδια ενδιάμεσου κινδύνου;

Ένας άνθρωπος μπορεί να έχει γονίδια ενδιάμεσου κινδύνου, υψηλού κινδύνου, ενώ μπορεί να έχει και γονίδια προδιάθεσης. Με τα υψηλού κινδύνου είπαμε ότι απαιτείται γονιδιακός έλεγχος και στους απογόνους. Με τα μέσου κινδύνου τώρα, χρειάζεται να λάβουμε υπόψη τα γονίδια προδιάθεσης, δηλαδή το συνολικό ιστορικό (αν π.χ. είχε καρκίνο κάποιος γονιός ή παππούς του ανθρώπου).

Χρειάζεται να σκεφτούμε τα γονίδια προδιάθεσης σαν το χώμα πάνω στο οποίο καλλιεργείς. Αν δεν υπάρχει αυτό το χώμα, τα γονίδια ενδιάμεσου κινδύνου δεν έχουν πού να αναπτυχθούν ώστε να εμφανιστεί καρκίνος. Αν υπάρχει, όμως, τότε τα γονίδια αυτά διευκολύνονται.

Για παράδειγμα, μια γυναίκα με ένα γονίδιο για καρκίνο του μαστού μέσου κινδύνου που δεν έχει άλλο ιστορικό στην οικογένεια θα πρέπει να ελέγχεται βέβαια τυπικά, ενώ γύρω στα 50, συγκεκριμένα στην εμμηνόπαυση, έχει νόημα να σκεφτεί να αφαιρέσει τις ωοθήκες της, αφού το γονίδιό της αυξάνει τον κίνδυνο για καρκίνο ωοθηκών.

Επίσης, στη γυναίκα αυτή δεν θα συνιστούσα ορμονική υποκατάσταση στην εμμηνόπαυση, παρά να αντιμετωπίσει τυχόν δύσκολα συμπτώματα με άλλους τρόπους, π.χ. με συστηματική σωματική άσκηση.

ΓΙΑ ΝΑ ΜΙΛΗΣΟΥΜΕ ΓΙΑ ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΚΟΤΗΤΑ ΜΕ ΜΕΓΑΛΥΤΕΡΗ ΑΣΦΑΛΕΙΑ, ΧΡΕΙΑΖΕΤΑΙ ΝΑ ΥΠΑΡΧΟΥΝ ΤΟΥΛΑΧΙΣΤΟΝ 3 ΣΥΓΓΕΝΕΙΣ ΜΕ ΑΥΤΟΝ ΤΟΝ ΚΑΡΚΙΝΟ.

Αν έχεις έναν γονιό που πέθανε από καρκίνο στον πνεύμονα σε ηλικία 60-65 ετών και άνω, τότε πιθανότατα πρόκειται για μια σποραδική περίπτωση. Αν μάλιστα κάπνιζε, αυτό αύξησε το ποσοστό κινδύνου του. Το ίδιο και με τον καρκίνο του παγκρέατος, ειδικά αν έπινε. Δηλαδή, σε ένα τυχαία προβληματικό γονίδιο προστέθηκε ο παράγοντας το τρόπου ζωής.

Υπάρχουν, βέβαια, και κληρονομικές μορφές παγκρεατικού καρκίνου –το BRCA2 είναι ένα γονίδιο κινδύνου για καρκίνο του παγκρέατος– όμως χρειάζεται να υπάρχουν και γονίδια προδιάθεσης για να αναπτυχθεί αυτός, όπως και ο καρκίνος στον πνεύμονα. Πάντως, για να μιλήσουμε πιο σίγουρα για κληρονομικότητα χρειάζεται να υπάρχουν τουλάχιστον τρεις συγγενείς που είχαν αυτόν τον καρκίνο. Αν μιλάμε μόνο για έναν πρόγονο, σε μια ηλικία γύρω στα 65, τότε ήταν μια σποραδική περίπτωση.

Τι είναι σημαντικό να κάνουμε για να μειώσουμε την προδιάθεσή μας για καρκίνο;

Μπορεί να μην είμαστε ακόμα σε θέση να ελέγξουμε με κάποιο τεστ τα γονίδια προδιάθεσης, όμως αυτό που ξέρουμε ότι μπορούμε να κάνουμε είναι να τα επηρεάσουμε: να αυξήσουμε ή να μειώσουμε την προδιάθεσή μας για καρκίνο με τον τρόπο ζωής μας.

Η σωματική δραστηριότητα είναι πολύ μεγαλύτερη θεραπεία από αυτό που μπορεί να φανταζόμαστε για ένα σωρό ασθένειες – είναι μάλλον ό,τι σημαντικότερο έχουμε να κάνουμε.

Είναι απαραίτητο κανείς να έχει αυξημένη καρδιακή συχνότητα τουλάχιστον δύο φορές την εβδομάδα, χωρίς υπερβολές. Δηλαδή, το περπάτημα για μισή ώρα κάθε μέρα είναι ωφέλιμο. Αν μπορεί κανείς να βάλει και κάποιες γυμναστηριακές ασκήσεις –με βάρη και αντιστάσεις–, είναι επίσης σημαντικό, έστω για δύο φορές την εβδομάδα. Αυτό που έχει σημασία είναι να αυξάνουμε τον ρυθμό της καρδιάς μας.

Τα επόμενα που συμβουλεύω είναι κανείς να μην καπνίζει και να μην καταναλώνει πολύ αλκοόλ. Έχουμε βρει ότι ακόμα και ένα ποτήρι κρασί ανά εβδομάδα μπορεί να αυξήσει τον κίνδυνο για καρκίνο του μαστού, για να δώσω ένα μικρό παράδειγμα. Δεν λέω, φυσικά, να μη ζούμε και να μη διασκεδάζουμε – χρειάζεται, όμως, να έχουμε επίγνωση του ρίσκου. Η κοινωνία κάπως έχει επιβάλλει το αλκοόλ στις εξόδους, όμως φαντάσου η ίδια κοινωνία να επέβαλλε την… kombucha. Πόσο καλύτερα θα ήμασταν; Γιατί πρέπει να πιούμε αλκοόλ;

Η ΣΩΜΑΤΙΚΗ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑ ΕΙΝΑΙ ΜΑΛΛΟΝ Ο,ΤΙ ΣΗΜΑΝΤΙΚΟΤΕΡΟ ΕΧΟΥΜΕ ΝΑ ΚΑΝΟΥΜΕ ΓΙΑ ΝΑ ΜΕΙΩΣΟΥΜΕ ΤΗΝ ΠΡΟΔΙΑΘΕΣΗ ΜΑΣ ΓΙΑ ΚΑΡΚΙΝΟ.

Τουλάχιστον ας το μετριάσουμε: Ας μην το κάνουμε επαναλαμβανόμενα. Είναι σαν το βούρτσισμα των δοντιών: δεν έγινε κάτι αν μία στο τόσο το ξεχνάς. Αν όμως το ξεχνάς συχνά μέσα στην εβδομάδα ή καθημερινά, υπάρχει κίνδυνος να καταστρέψεις τα δόντια σου.

Αναφορικά με τη διατροφή, υπάρχει αυτός ο μύθος ότι η ζάχαρη αυξάνει τον κίνδυνο για καρκίνο. Αυτό δεν ισχύει: μπορούμε να φάμε ζάχαρη. Αυτό που αυξάνει, όμως, είναι τον κίνδυνο για παχυσαρκία, η οποία με τη σειρά της βάζει το σώμα σε μια φλεγμονώδη συνθήκη. Και η φλεγμονή, όπως είπαμε, διευκολύνει τον καρκίνο.