ΤΙ ΠΡΟΚΑΛΕΙ Η ΥΠΕΡΒΟΛΙΚΗ ΧΡΗΣΗ ΟΘΟΝΗΣ ΣΤΟΝ ΕΓΚΕΦΑΛΟ ΣΟΥ;

Η χρήση οθονών δεν επηρεάζει μόνο τα παιδιά. Κι εμείς οι ενήλικες καλό είναι να βάλουμε φρένο, αν θέλουμε να προστατέψουμε τον εγκέφαλό μας.

Έχουμε συνηθίσει να διαβάζουμε έρευνες και απόψεις ειδικών για το τι προκαλεί η υπερβολική χρήση οθονών στον εγκέφαλο παιδιών και εφήβων. Κάθε τόσο, ένα νέο άρθρο μάς προειδοποιεί για τη διάσπαση προσοχής, τη μειωμένη συγκέντρωση, τα προβλήματα ύπνου, τις δυσκολίες κοινωνικοποίησης. Σχεδόν ανεπαίσθητα, λοιπόν, δημιουργείται μέσα μας μια ανακουφιστική «ψευδαίσθηση» ότι όλα αυτά αφορούν τα παιδιά, ότι εμείς οι μεγάλοι τη... γλιτώσαμε. Έχουμε διαμορφωμένο εγκέφαλο, κρίση, φίλτρα. Ξέρουμε –λέμε τώρα– να βάζουμε όρια.

Μόνο που η πραγματικότητα είναι λιγότερο καθησυχαστική. Το γεγονός ότι η συζήτηση επικεντρώνεται στους ανήλικους δεν σημαίνει ότι οι μεγάλοι είμαστε στο απυρόβλητο. Ουδείς απρόσβλητος από τις αρνητικές συνέπειες της πολύωρης παρακολούθησης τηλεοπτικών σειρών, του ασταμάτητου scrolling σε YouTube και TikTok ή της μηχανικής εναλλαγής εφαρμογών στο κινητό.

Ο υπερβολικός χρόνος μπροστά σε οθόνες, δηλαδή πάνω από δύο ώρες ημερησίως εκτός εργασίας, μπορεί να αποδειχθεί επιζήμιος για τον εγκέφαλο και των ενηλίκων με περισσότερους τρόπους από όσους φανταζόμαστε.

«Οι αρνητικές επιπτώσεις του χρόνου μπροστά σε οθόνες είναι ύπουλες, γιατί δεν μπορείς να δεις τι συμβαίνει στον εγκέφαλό σου την ώρα που κοιτάς την οθόνη», λέει η Maris Loeffler, οικογενειακή θεραπεύτρια και μέλος του Lifestyle Medicine του Πανεπιστημίου Στάνφορντ. «Αν ένα πρωί στο κρεβάτι σκρολάρεις στο κινητό σου για μία ώρα, οι επιπτώσεις θα είναι ελάχιστες. Αν αυτό γίνει συνήθεια, τότε θα έχει κόστος».

Ξεκίνα από τα μάτια

Με δεδομένο ότι τα μάτια συνδέονται άμεσα με τον εγκέφαλο, η Loeffler προτείνει να τα φροντίζουμε ώστε να διασφαλίζουμε τη συνολική εγκεφαλική υγεία. Αντί, δηλαδή, να αρπάζουμε το κινητό μόλις ξυπνήσουμε, προτείνει να ξεκινάμε τη μέρα κοιτάζοντας τον ορίζοντα ή ένα αντικείμενο σε μακρινή απόσταση. Το πρωινό φως βοηθά στη ρύθμιση του βιολογικού ρολογιού και «ξυπνά» τον εγκέφαλο με φυσικό τρόπο.

Για την πρόληψη της καταπόνησης κατά τη διάρκεια της ημέρας, η Αμερικανική Ακαδημία Οφθαλμολογίας προτείνει τον κανόνα 20-20-20. Αυτό σημαίνει ότι κάθε 20 λεπτά, κοιτάμε κάτι που βρίσκεται σε απόσταση περίπου 6 μέτρων (20 πόδια) για 20 δευτερόλεπτα.

unsplash Marco Palumbo

Τι συμβαίνει στον εγκέφαλο των ενηλίκων;

Οι μελέτες που έχουν πραγματοποιηθεί δεν φέρνουν καλά νέα. Για παράδειγμα, μελέτη στο International Journal of Mental Health and Addiction έδειξε ότι η αυξημένη χρήση οθονών στους ενήλικες μπορεί να επηρεάσει αρνητικά τη μάθηση, τη μνήμη και την ψυχική υγεία, ενώ ενδέχεται να αυξήσει και τον κίνδυνο πρώιμης νευροεκφύλισης. Σε νεαρούς ενήλικες, ο υπερβολικός χρόνος μπροστά σε οθόνες έχει συσχετιστεί με λέπτυνση του εγκεφαλικού φλοιού που συνδέεται με τη μνήμη, τη λήψη αποφάσεων και την επίλυση προβλημάτων.

Άλλες έρευνες έχουν καταλήξει στο συμπέρασμα ότι η παρακολούθηση τηλεόρασης για 5 ή περισσότερες ώρες τη μέρα συνδέεται με αυξημένο κίνδυνο εμφάνισης άνοιας, εγκεφαλικού επεισοδίου ή νόσου Πάρκινσον και ότι η υπερβολική χρήση οθονών, ιδίως το βράδυ, διαταράσσει τον ύπνο.

Επιπλέον, έχει παρατηρηθεί ότι άτομα με υπερβολική χρήση οθονών εμφανίζουν μικρότερο όγκο φαιάς ουσίας. Η φαιά ουσία είναι ζωτικής σημασίας για τη μνήμη, την κίνηση, τη ρύθμιση των συναισθημάτων και δεδομένου ότι μειώνεται φυσιολογικά με την ηλικία, προς όφελός μας είναι να μην επιταχύνουμε τη διαδικασία.

Η ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗ ΤΗΛΕΟΡΑΣΗΣ ΓΙΑ ΠΑΝΩ ΑΠΟ 5 ΩΡΕΣ ΤΗ ΜΕΡΑ ΣΥΝΔΕΕΤΑΙ ΜΕ ΑΥΞΗΜΕΝΟ ΚΙΝΔΥΝΟ ΕΜΦΑΝΙΣΗΣ ΑΝΟΙΑΣ, ΕΓΚΕΦΑΛΙΚΟΥ ΕΠΕΙΣΟΔΙΟΥ, ΝΟΣΟΥ ΠΑΡΚΙΝΣΟΝ.

Εγκεφαλικό junk food και μόνιμη επιφυλακή

«Ο παθητικός χρόνος μπροστά σε οθόνες είναι σαν να τρως ζάχαρη. Έχει ωραία “γεύση” και τη θέλεις τώρα, αλλά δεν θρέφεις πραγματικά τον εγκέφαλο», τονίζει η Loeffler. Όταν διαβάζουμε emails ή μπαίνουμε στα social media ενώ είμαστε ακόμη μισοκοιμισμένοι, ενεργοποιούμε απότομα το νευρικό σύστημα. Αν αυτό γίνεται καθημερινά, ο εγκέφαλος μαθαίνει να λειτουργεί σε κατάσταση αυξημένης επιφυλακής και το άγχος γίνεται η default σου ρύθμιση.

unsplash Markus Winkler

Προστατεύοντας τον εγκέφαλό μας

Οι ειδικοί του Stanford Lifestyle Medicine προτείνουν αποχή από οθόνες κατά την πρώτη ώρα της ημέρας. Αντί για scrolling, μπορούμε να επιλέξουμε δραστηριότητες που υποστηρίζουν ολόκληρο το σώμα, άρα και τον εγκέφαλο, όπως άσκηση, προετοιμασία πρωινού, διαλογισμό.

Πού καταλήγουμε; Αντί να φωνάζουμε στα παιδιά να κλείσουν τον υπολογιστή και να αφήσουν το κινητό, ίσως χρειάζεται να δώσουμε πρώτα εμείς το παράδειγμα. Οι συνήθειες αλλάζουν με πρότυπα. Ο εγκέφαλός μας, ακόμα κι αν είμαστε ενήλικες, εξακολουθεί να διαμορφώνεται μέσα από τις καθημερινές επιλογές μας.