TΙ ΣΥΜΒΑΙΝΕΙ ΣΤΟΝ ΕΓΚΕΦΑΛΟ ΣΟΥ ΟΤΑΝ ΚΑΝΕΙΣ ΔΙΑΛΕΙΜΜΑ ΑΠΟ ΤΑ SOCIAL MEDIA;

Μήπως ήρθε η ώρα να κάνεις ένα διάλειμμα από τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης; Αν σου φαίνεται δύσκολο, δες μερικές στρατηγικές που μπορεί να σε βοηθήσουν.

Ανοίγεις «για λίγο» τα social media και, πριν καν το καταλάβεις, έχουν περάσει δύο ώρες. Μήπως αυτό σου ακούγεται γνώριμο; Οι ειδικοί έχουν εδώ και καιρό προειδοποιήσει για τα εθιστικά χαρακτηριστικά των κοινωνικών δικτύων, ενώ όλο και περισσότεροι άνθρωποι αναζητούν τρόπους να αποστασιοποιηθούν. Πρόσφατα, μάλιστα, ολοκληρώθηκε στο Λος Άντζελες μια δίκη-πιλότος κατά της Meta και της Google/YouTube σχετικά με ισχυρισμούς ότι οι συγκεκριμένες πλατφόρμες σχεδιάστηκαν ώστε να μας εθίζουν.

Αν, τώρα, δεν είσαι σίγουρος ότι περνάς υπερβολικά πολύ χρόνο στο κινητό σου, κάνε στον εαυτό σου αυτές τις απλές ερωτήσεις:

• Σε αγχώνει η χρήση των social media;
• Μήπως εξαιτίας τους χάνεις τον ύπνο σου;
• Συγκρίνεις διαρκώς τον εαυτό σου με τους άλλους;
• Πιστεύεις ότι οι άλλοι έχουν μια «τέλεια» ζωή;
• Και τελικά, πόσο απολαμβάνεις πια τη χρήση τους;

Οι απαντήσεις σου θα δείξουν αν καθημερινά «καίγεσαι» από το σκρολάρισμα.

Η επίπτωση των social media στον εγκέφαλο

Το να βρει κανείς τη δύναμη να περιορίσει τη χρήση των κοινωνικών δικτύων δεν είναι εύκολη υπόθεση και υπάρχει λόγος: Τα social media ενεργοποιούν το σύστημα ανταμοιβής του εγκεφάλου. Η Anna Lembke, ειδικός στις εξαρτήσεις, εξηγεί ότι μπορούμε να εθιστούμε στα ψηφιακά μέσα όπως στις ουσίες. Κάθε like, κάθε σχόλιο, κάθε χαριτωμένο βίντεο πυροδοτεί μια μικρή «έκρηξη» ντοπαμίνης.

Ο εγκέφαλός μας, όμως, είναι φτιαγμένος για ισορροπία. Το ατελείωτο scrolling τη διαταράσσει, οδηγώντας σε μείωση της παραγωγής ή επιβράδυνση της μετάδοσης της ουσίας αυτής. Με τον καιρό, αυτό μπορεί να δημιουργήσει ένα «έλλειμμα ντοπαμίνης», με αποτέλεσμα να χρειαζόμαστε όλο και περισσότερη έκθεση σε ψηφιακό περιεχόμενο για να νιώσουμε όπως πριν.

unsplash Lala Azizli

Κάνε ένα διάλειμμα, αξίζει

Το να πατήσεις «παύση» σε αυτόν τον κύκλο της κατάχρησης των social media μπορεί να επιτρέψει στον εγκέφαλο να κάνει reset στο σύστημα ανταμοιβής, μειώνοντας την ανάγκη για κατανάλωση περιεχομένου. Η Lembke προτείνει αποχή για όσο το δυνατόν μεγαλύτερο διάστημα, ιδανικά έως και τέσσερις εβδομάδες.

Ωστόσο, ακόμη και τα σύντομα διαλείμματα έχουν αποδειχθεί ωφέλιμα. Μελέτη σε 65 κορίτσια ηλικίας 10 έως 19 ετών έδειξε ότι μόλις τρεις ημέρες αποχής βελτίωσαν την αυτοεκτίμηση και την αυτοσυμπόνια τους, μειώνοντας ταυτόχρονα την αρνητική εικόνα σώματος.

unsplash Tran Mau

Πώς να αντιμετωπίσεις τη «στέρηση»

Είτε αποφασίσεις να κάνεις πλήρη αποχή είτε απλώς να περιορίσεις τη χρήση των κοινωνικών δικτύων, οι πρώτες ημέρες θα είναι οι πιο δύσκολες. Η εμφάνιση «συμπτωμάτων στέρησης», όπως έντονη επιθυμία ή άγχος, είναι απολύτως φυσιολογική. Ο εγκέφαλος προσαρμόζεται σε χαμηλότερα επίπεδα ντοπαμίνης. Αν όμως αντέξεις αυτή τη φάση, ο κύκλος επιθυμίας και κατανάλωσης αρχίζει να σπάει.

Η διαδικασία γίνεται πιο εύκολη αν δεν την περάσεις μόνος. Σε σχετική μελέτη, η Tomi-Ann Roberts ζήτησε από κορίτσια ηλικίας 10–19 ετών να απέχουν 3 μέρες από τα social media, ενώ μπορούσαν να επικοινωνούν μεταξύ τους μέσω WhatsApp, ώστε να υποστηρίζουν η μία την άλλη. Παρότι βίωναν το γνωστό FOMO, το μοίρασμα της εμπειρίας τις βοήθησε να νιώθουν καλύτερα.

Βέβαια, δεν υπάρχει μία λύση για όλους. Όπως επισημαίνει η Paige Coyne, συν-συγγραφέας μελέτης σχετικά με τις επιπτώσεις στην υγεία μιας αποτοξίνωσης από τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης διάρκειας δύο εβδομάδων, το ζητούμενο είναι να θέσεις ρεαλιστικούς στόχους, που είναι διαφορετικοί για τον καθένα. Για κάποιους αυτό σημαίνει πλήρη αποχή, ενώ για άλλους μείωση χρόνου.

unsplash Lala Azizli

Διατήρηση ισορροπίας με τα social media

Μετά από ένα detox, το δύσκολο είναι να μην επιστρέψεις στις ίδιες συνήθειες. Γι’ αυτό τα όρια είναι απαραίτητα. Απλά πράγματα, όπως το να μην έχεις το κινητό στο υπνοδωμάτιο ή να απενεργοποιείς τις ειδοποιήσεις, μπορούν να κάνουν διαφορά.

Εξίσου σημαντικό είναι να αντικαταστήσεις τη γρήγορη «δόση» ντοπαμίνης που προσφέρουν τα σόσιαλ με δραστηριότητες που προσφέρουν πιο ουσιαστική ικανοποίηση. Μπορεί να απαιτούν μεγαλύτερη προσπάθεια, αλλά η ανταμοιβή τους διαρκεί περισσότερο.

Τέλος, προσπάθησε που και που να πατάς «παύση», γιατί δεν χρειάζεται απαραίτητα να κόψεις για πάντα τα social media, αλλά να τα βάλεις στη σωστή τους θέση.

unsplash Karsten Winegeart

Πού μπορείς να ζητήσεις βοήθεια

• Στη Γραμμή Βοηθείας Help-line 210 6007686, η οποία απευθύνεται σε παιδιά, εφήβους και τις οικογένειές τους, παρέχοντας υποστήριξη και συμβουλές για ζητήματα που σχετίζονται με τη χρήση του διαδικτύου, του κινητού τηλεφώνου και των ηλεκτρονικών παιχνιδιών.
• Στο ΚΕΘΕΑ, στη Γραμμή Βοήθειας 1145, που απευθύνεται σε άτομα με εξαρτήσεις, συμπεριλαμβανομένης της προβληματικής χρήσης του διαδικτύου, καθώς και στους οικείους τους.