ΕΧΕΙΣ ΣΥΓΚΑΤΟΙΚΟ; ΔΕΣ ΠΩΣ ΤΑ ΔΙΚΑ ΤΟΥ ΓΟΝΙΔΙΑ ΕΠΗΡΕΑΖΟΥΝ ΤΗΝ ΥΓΕΙΑ ΣΟΥ

Νέα έρευνα υποδεικνύει ότι οι άνθρωποι που ζουν μαζί μας μπορούν να διαμορφώσουν τη σύνθεση των βακτηρίων στο έντερο, με επιπτώσεις στην πέψη, το ανοσοποιητικό και τον μεταβολισμό.

Κάθε φορά που ο συγκάτοικός σου σε βγάζει εκτός εαυτού με την ακαταστασία του ή γιατί δεν τήρησε τη σειρά του να πάει για ψώνια, σκέψου ότι μπορεί να το αντισταθμίζει και να επανορθώνει αθόρυβα, επηρεάζοντας θετικά το μικροβίωμά σου – αρκεί, φυσικά, να έχει τα σωστά γονίδια. Έτσι, ακόμα και εν αγνοία του, μπορεί να συμβάλλει ώστε η σύσταση της εντερικής σου μικροχλωρίδας να έχει περισσότερα βακτήρια που ενισχύουν το ανοσοποιητικό ή διευκολύνουν την πέψη.

Πριν όμως πεις «ευχαριστώ» και πιάσεις το σφουγγάρι για τη λάντζα που παράτησε, διάβασε τι σημαίνουν τα παραπάνω και σκέψου ότι, πιθανώς, του έχεις κάνει ήδη παρόμοιο δώρο.

Οι κοινωνικές επαφές επηρεάζουν το μικροβίωμα

Ερευνητές από το Κέντρο Γονιδιωματικής Έρευνας στο Ινστιτούτο Επιστήμης και Τεχνολογίας της Βαρκελώνης ανέλυσαν γενετικά δεδομένα και δείγματα μικροβιώματος από περισσότερους από 4.000 αρουραίους και διαπίστωσαν ότι η σύσταση της εντερικής μικροχλωρίδας τους δεν επηρεάζεται μόνο από τα δικά τους γονίδια, όσο και από εκείνα των αρουραίων που ζουν στον ίδιο χώρο. Ουσιαστικά, τα ευρήματά τους έδειξαν ότι τα γονίδια του ενός μπορεί αν έχουν έμμεσες βιολογικές επιδράσεις σε άλλους, μέσω της κοινωνικής επαφής.

Το τελευταίο μου θυμίζει μια αντίστοιχη έρευνα από το Πανεπιστήμιο του Yale, σε ανθρώπινο πληθυσμό, που δημοσιεύτηκε έναν χρόνο νωρίτερα. Οι ερευνητές είχαν μελετήσει απομονωμένα χωριά της Ονδούρας, καταλήγοντας ότι οι άνθρωποι που συνδέονται κοινωνικά –φίλοι, σύζυγοι, ακόμη και φίλοι φίλων– παρουσιάζουν μεγαλύτερες συγκλίσεις στα μικροβιακά τους προφίλ, ανεξάρτητα από το αν είναι συγγενείς ή ζουν στο ίδιο σπίτι.

Οι αγκαλιές με τη συγκάτοικο επηρεάζουν τη σύσταση του εντερικού σου μικροβιώματος. iStock

Η κοινωνική επαφή, από τα κοινά γεύματα μέχρι τις χειραψίες και τις αγκαλιές, φάνηκε πως λειτουργεί ως δίαυλος βιολογικής ανταλλαγής και δημιουργεί «μικροβιακά δίκτυα», τα μέλη των οποίων έχουν παρόμοιο μικροβίωμα. Ο Ελληνοαμερικανός καθηγητής του Yale, Νίκολας Χρηστάκης, είχε σχολιάσει τα τότε ευρήματα φέρνοντας ως παράδειγμα την παχυσαρκία, που «μπορεί να εξαπλώνεται όχι μόνο μέσα από κοινωνική αλλά και από βιολογική μόλυνση, πιθανώς μέσω των κοινών βακτηρίων του ανθρώπινου εντέρου».

Και τα γονίδια επηρεάζονται από το κοινωνικό περιβάλλον

Κατά τη συμμετοχή του σε επεισόδιο του University of Chicago Podcast Network, ο κοινωνιολόγος του Πανεπιστημίου Πρίνστον, Dalton Conley, είχε πει ότι τα ανθρώπινα χαρακτηριστικά είναι προσδιορισμένα κατά 49% γενετικά και 51% περιβαλλοντικά. «Η επίδραση των γονιδίων εξαρτάται από το περιβάλλον. Και το πώς επηρεάζει το περιβάλλον εξαρτάται από τα γονίδια».

Σύμφωνα με τον καθηγητή, η αλληλεπίδραση συμβαίνει:

• ενεργητικά, όταν το άτομο επιλέγει περιβάλλοντα που ενισχύουν τις γενετικές προδιαθέσεις και άρα έμφυτες κλίσεις του,
• αντιδραστικά, όταν τα γενετικά χαρακτηριστικά προκαλούν αντιδράσεις από το κοινωνικό περιβάλλον (π.χ. η σκούρα επιδερμίδα μπορεί να προκαλέσει άγχος λόγω ρατσισμού και να επηρεάσει την υγεία),
• παθητικά, όταν το ίδιο το περιβάλλον, διαμορφωμένο από τα γονίδια των ανθρώπων γύρω μας, επηρεάζει τις εμπειρίες και τις ευκαιρίες μας.

Χαρακτηριστικά, μελέτες από το Stanford και το Yale έχουν δείξει ότι η εκπαιδευτική πορεία ενός παιδιού μπορεί να επηρεαστεί από τα γονίδια φίλων και συμμαθητών μέσα από τις «κοινωνιο-γενετικές επιδράσεις» ή ότι το κάπνισμα μπορεί να είναι συνολικά αυξημένο σε μια σχολική τάξη όπου υπερτερούν αριθμητικά οι μαθητές με γενετική προδιάθεση να καπνίσουν.

ΤΑ ΓΟΝΙΔΙΑ ΤΩΝ «ΣΥΓΚΑΤΟΙΚΩΝ» ΑΡΟΥΡΑΙΩΝ ΕΠΗΡΕΑΣΑΝ ΒΑΚΤΗΡΙΑ ΠΟΥ ΥΠΑΡΧΟΥΝ ΚΑΙ ΣΤΟΝ ΑΝΘΡΩΠΟ ΚΑΙ ΕΝΙΣΧΥΟΥΝ ΤΗΝ ΠΕΨΗ, ΤΟΝ ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟ ΚΑΙ ΤΗ ΡΥΘΜΙΣΗ ΤΗΣ ΦΛΕΓΜΟΝΗΣ.

Ποια γονίδια επιδρούν στο μικροβίωμα και πώς

Μέχρι σήμερα, οι επιστήμονες έχουν εντοπίσει μόλις δύο γονίδια που επηρεάζουν με συνέπεια τη σύσταση του εντερικού μικροβιώματος στους ανθρώπους:

• Το γονίδιο της λακτάσης (LCT), που καθορίζει αν ο ενήλικας οργανισμός θα μπορεί να διασπά τη λακτόζη και επηρεάζει την παρουσία βακτηρίων που μεταβολίζουν το γάλα.
• Το γονίδιο ABO, που καθορίζει την ομάδα αίματος και έχει συσχετιστεί με διαφορές στη σύνθεση του μικροβιώματος, χωρίς ο μηχανισμός του να έχει κατανοηθεί πλήρως.

Στη μελέτη με τους αρουραίους, η ερευνητική ομάδα εντόπισε τρεις γενετικές περιοχές με σαφή επίδραση στο μικροβίωμα:

Το γονίδιο St6galnac1 με το μικρόβιο Paraprevotella

Το St6galnac1 προσθέτει σάκχαρα στη βλέννα του εντέρου, ευνοώντας το βακτήριο Paraprevotella, που τρέφεται από αυτά. Το St6galnac1 έχει λειτουργική ομοιότητα με το γονίδιο ST6GAL1 στους ανθρώπους, το οποίο έχει συνδεθεί με πιθανή προστασία ή προδιάθεση σε λοιμώξεις όπως η COVID-19, καθώς επηρεάζει ένζυμα που χρησιμοποιεί ο ιός για να εισέλθει στα κύτταρα. Παράλληλα, το Paraprevotella μπορεί να τροποποιεί το αντισώμα IgA, επηρεάζοντας την ανοσολογική ισορροπία και την εμφάνιση IgA νεφροπάθειας.

Τα γονίδια της βλεννίνης και τα βακτήρια Firmicutes

Τα γονίδια των βλεννινών συμβάλλουν στη δομή του βλεννογόνου του εντέρου και συνδέθηκαν με τα βακτήρια της ομάδας Firmicutes, μιας από τις κυρίαρχες βακτηριακές φυλές στο ανθρώπινο έντερο που υποστηρίζουν τον μεταβολισμό της ενέργειας και την παραγωγή λιπαρών οξέων βραχείας αλυσίδας, ευνοώντας την πέψη και την ανοσολογική λειτουργία.

Το γονίδιο PIP (Prolactin-Inducible Protein) με βακτήρια της οικογένειας Muribaculaceae

Τα βακτήρια Muribaculaceae συμμετέχουν στη διάσπαση πολυσακχαριτών και στην παραγωγή βιοδραστικών μεταβολιτών που υποστηρίζουν τον μεταβολισμό και την ισορροπία της εντερικής μικροχλωρίδας. Στους αρουραίους, μόνο είδη από την εν λόγω οικογένεια έδειξαν να επηρεάζονται και από τα γονίδια των «συγκατοίκων» μέσω κοινωνικής μετάδοσης μικροβίων.

Οι άνθρωποι που συνδέονται κοινωνικά –φίλοι, σύζυγοι, ακόμη και φίλοι φίλων– παρουσιάζουν μεγαλύτερες συγκλίσεις στα μικροβιακά τους προφίλ. iStock

Τι σημαίνουν τα παραπάνω για μας

Αν και η μελέτη έγινε σε αρουραίους, τα ευρήματα έχουν σημαντικές ενδείξεις και για τους ανθρώπους. Οι αρουραίοι χρησιμοποιούνται συχνά ως μοντέλο για τον άνθρωπο λόγω της γενετικής και φυσιολογικής τους ομοιότητας. Έπειτα, τα γονίδια που μελετήθηκαν στα τρωκτικά έχουν αντίστοιχα ή συναφή γονίδια στον άνθρωπο, όπως το ST6GAL1, ενώ τα βακτήρια που επηρεάζονται από τα γονίδια υπάρχουν και σε εμάς.

Πέρα από τα Paraprevotella, τα Firmicutes (στα οποία ανήκουν και γνωστά «καλά» βακτήρια όπως οι γαλακτοβάκιλλοι) αποτελούν πυλώνα του ανθρώπινου εντερικού μικροβιώματος και συμμετέχουν ενεργά στην πέψη, τον μεταβολισμό και τη ρύθμιση της φλεγμονής. Τα Muribaculaceae, παρότι πολύ πιο άφθονα στα τρωκτικά και λιγότερο συχνά στους ανθρώπους, έχουν εντοπιστεί και στο ανθρώπινο έντερο με σύγχρονες γενετικές μεθόδους.

Γνωρίζοντας πως το μικροβίωμα επηρεάζει τον μεταβολισμό, την ανοσολογική απόκριση, τη φλεγμονή και συνολικά την υγεία και διάθεσή σου, μήπως να αφήσεις το σφουγγάρι που λέγαμε και να σκεφτείς τι έχει αλλάξει στον οργανισμό σου με τη συγκατοίκηση;