ΑΛΤΣΧΑΪΜΕΡ ΚΑΙ COVID-19 ΑΡΧΙΖΟΥΝ ΝΑ ΣΥΣΧΕΤΙΖΟΝΤΑΙ

Είναι πλέον ξεκάθαρο ότι η νόσηση με Covid-19 φέρνει στην επιφάνεια σχεδόν όλες τις αδυναμίες του οργανισμού μας. Πώς συνδέεται όμως με το Αλτσχάιμερ; Συγκεντρώσαμε τα σημαντικότερα ερευνητικά δεδομένα, ανάμεσα στα οποία και μια ελπιδοφόρα για την πρόληψη ανακάλυψη.

Η σχέση μεταξύ της Covid-19 και του Αλτσχάιμερ είναι ένα από τα πιο ενεργά πεδία της σύγχρονης ιατρικής έρευνας. Αν και δεν μπορούμε να πούμε με βεβαιότητα ότι ο ιός προκαλεί άμεσα Αλτσχάιμερ, τα δεδομένα δείχνουν μια ανησυχητική αλληλεπίδραση.

Ένα από τα πρώτα συμπτώματα που οδήγησαν τους ερευνητές σε περαιτέρω διερεύνηση ήταν το λεγόμενο brain fog, το οποίο οι περισσότεροι γνωρίζουμε τώρα, αλλά παρατηρήθηκε για πρώτη φορά τόσο μαζικά σε ασθενείς με σύνδρομο Long Covid.

Ψάχνοντας οι ερευνητές τον μηχανισμό που η λοίμωξη πυροδοτεί την «ομίχλη εγκεφάλου», ανακάλυψαν ότι δεν ήταν ο ίδιος ο ιός που δημιουργούσε το πρόβλημα. Ήταν το γεγονός ότι ενεργοποιούσε τα μικρογλοία, τα ανοσοκύτταρα του νευρικού συστήματος. Οι επιστήμονες διαπίστωσαν ότι μετά τη μόλυνση από τον SARS-CoV-2, με κάποιο τρόπο τα μικρογλοία γίνονται ανοσοαντιδραστικά και καταστρέφουν περισσότερες συνάψεις από ό,τι είναι φυσιολογικό.

Φυσικά, αν και το φαινόμενο του brain fog παρουσιάζει ομοιότητες με τα πρώιμα στάδια της γνωστικής εξασθένησης, στις περισσότερες περιπτώσεις είναι αναστρέψιμο, σε αντίθεση με το Αλτσχάιμερ. Η επιστήμη όμως είχε ήδη αρκετά στοιχεία για να προχωρήσει στη διερεύνηση της σύνδεσης ανάμεσα στη μόλυνσης και τη νόσο.

H Covid-19 και η φλεγμονή στον εγκέφαλο

Ένα άλλο χαρακτηριστικό του κορονοϊού, που μάθαμε πολύ καλά, είναι η πρόκληση μιας υπερφλεγμονώδους αντίδρασης. Ο κορονοϊός προκαλεί συστηματική φλεγμονή στον οργανισμό, η οποία επηρεάζει και τον μεταβολισμό του εγκεφάλου. Οι επιστήμονες υποψιάζονται ότι η διαδικασία αυτή διακόπτει τη ροή της σεροτονίνης και ωθεί το σώμα να παράγει ουσίες που είναι τοξικές για τους νευρώνες, επιταχύνοντας παθολογικές διαδικασίες για τις οποίες υπάρχει ήδη προδιάθεση.

iStock

Ερευνητές από το Ηνωμένο Βασίλειο, που χρησιμοποίησαν δεδομένα λειτουργικής απεικόνισης του εγκεφάλου (fMRI), ανακάλυψαν ενδείξεις ιστικής βλάβης, λεπτότερο φλοιό και απώλεια φαιάς ουσίας σε άτομα που είχαν βρεθεί θετικά στον ιό. Οι συγγραφείς σημείωσαν ότι υπήρχε «σημαντικά μεγαλύτερη γνωστική έκπτωση» στους ασθενείς που είχαν νοσηλευτεί.

Έτσι, για πολλούς ηλικιωμένους που βρίσκονταν σε ένα «προ-κλινικό» στάδιο (είχαν δηλαδή τις αλλοιώσεις αλλά όχι ακόμα τα συμπτώματα), η Covid-19 λειτούργησε ως καταλύτης, φέρνοντας την άνοια στην επιφάνεια νωρίτερα από το αναμενόμενο.

ΑΤΟΜΑ ΠΟΥ ΝΟΣΗΣΑΝ ΑΠΟ COVID-19 ΠΑΡΟΥΣΙΑΖΟΥΝ ΕΩΣ ΚΑΙ 1,88 ΦΟΡΕΣ ΜΕΓΑΛΥΤΕΡΗ ΠΙΘΑΝΟΤΗΤΑ ΝΑ ΔΙΑΓΝΩΣΤΟΥΝ ΜΕ ΑΛΤΣΧΑΪΜΕΡ.

Τι δείχνουν οι έρευνες;

Πρόσφατη ανασκόπηση που δημοσιεύτηκε στο PubMed Central (2025) επιβεβαιώνει ότι η λοίμωξη από SARS-CoV-2 συνδέεται με σημαντικά αυξημένο κίνδυνο εμφάνισης νευροεκφυλιστικών νόσων. Συγκεκριμένα, άτομα που νόσησαν από Covid-19 παρουσιάζουν έως και 1,88 φορές μεγαλύτερη πιθανότητα να διαγνωστούν με Αλτσχάιμερ σε σύγκριση με όσους δεν νόσησαν. O κίνδυνος είναι ιδιαίτερα αυξημένος σε άτομα άνω των 60 ετών, με τα συμπτώματα να εμφανίζονται συχνά εντός 12 μηνών από την οξεία φάση της λοίμωξης.

Υπάρχει και μια ενδιαφέρουσα γενετική σύνδεση. Άτομα που φέρουν το γονίδιο APOE4, τον κυριότερο γενετικό παράγοντα κινδύνου για Αλτσχάιμερ, φαίνεται να έχουν μεγαλύτερη πιθανότητα να νοσήσουν σοβαρά από Covid-19! Ακολούθως, ο ιός φαίνεται να προκαλεί μεγαλύτερη ζημιά στους νευρώνες όσων έχουν αυτό το συγκεκριμένο γονίδιο.

iStock

Τώρα, μια ιδιαίτερα σημαντική έρευνα από το Πανεπιστήμιο Yale φωτίζει και την εντυπωσιακή σύνδεση μεταξύ της Covid-19, της όρασης και της μνήμης, χρησιμοποιώντας τον οφθαλμό ως «παράθυρο» για τον εγκέφαλο.

Ο ΙΟΣ ΔΕΝ ΧΡΕΙΑΖΕΤΑΙ ΑΠΑΡΑΙΤΗΤΑ ΝΑ ΜΟΛΥΝΕΙ ΑΜΕΣΑ ΤΑ ΕΓΚΕΦΑΛΙΚΑ ΚΥΤΤΑΡΑ ΓΙΑ ΝΑ ΠΡΟΚΑΛΕΣΕΙ ΒΛΑΒΗ ΣΤΗ ΜΝΗΜΗ.

Τα μάτια «δείχνουν» την προδιάθεση για Αλτσχάιμερ

Οι ερευνητές του Yale, με επικεφαλής τον Dr. Brian Hafler, αναπληρωτή καθηγητή Οφθαλμολογίας και Οπτικής Επιστήμης, ανακάλυψαν ότι ο ιός SARS-CoV-2 μπορεί να προκαλέσει τη συσσώρευση της βήτα-αμυλοειδούς πρωτεΐνης στον αμφιβληστροειδή χιτώνα του ματιού.

Το βήτα-αμυλοειδές είναι η ίδια πρωτεΐνη που σχηματίζει τις πλάκες στον εγκέφαλο των ασθενών με Αλτσχάιμερ. Επειδή ο αμφιβληστροειδής αποτελεί προέκταση του κεντρικού νευρικού συστήματος, οι βλάβες που παρατηρούνται εκεί, αντικατοπτρίζουν συχνά το τι συμβαίνει στον εγκέφαλο.

Η μελέτη έδειξε ότι η έκθεση στην πρωτεΐνη ακίδα (spike protein) του ιού είναι αρκετή για να προκαλέσει αυτούς τους σχηματισμούς αμυλοειδούς. Αυτό υποδηλώνει ότι ο ιός δεν χρειάζεται απαραίτητα να μολύνει άμεσα τα εγκεφαλικά κύτταρα για να προκαλέσει βλάβη στη μνήμη, αλλά μπορεί να το κάνει μέσω της φλεγμονώδους απόκρισης που πυροδοτεί η πρωτεΐνη του.

Ποιο είναι το αισιόδοξο μήνυμα;

Το πιο ελπιδοφόρο εύρημα της ομάδας του Yale είναι ότι, εφόσον ο οφθαλμός είναι άμεσα προσβάσιμος για εξέταση (σε αντίθεση με τον εγκέφαλο), οι γιατροί θα μπορούσαν στο μέλλον να χρησιμοποιούν μη επεμβατικές οφθαλμολογικές εξετάσεις για να:

• ανιχνεύουν την πιθανότητα εμφάνισης Αλτσχάιμερ σε πρώιμο στάδιο,
• παρακολουθούν τη νευρολογική επίδραση της Covid-19 στη μνήμη του ασθενούς.