ΣΕ ΠΟΙΑ ΗΛΙΚΙΑ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΣΤΑΜΑΤΟΥΝ ΟΙ ΜΑΣΤΟΓΡΑΦΙΕΣ;

Είναι γνωστό πότε πρέπει να ξεκινήσει μια γυναίκα τις ετήσιες προληπτικές μαστογραφίες, όμως μέχρι ποια ηλικία είναι ασφαλές ή λογικό να συνεχίζονται;

Είναι αρκετά σαφείς οι οδηγίες που πρέπει να ακολουθήσουν οι γυναίκες για το πότε να ξεκινήσουν να κάνουν προληπτικό υπέρηχο μαστών και μαστογραφίες: Ο γενικός κανόνας είναι μετά τα 25-30 να γίνεται ο πρώτος υπέροχος, που πρέπει να επαναλαμβάνεται μετά κάθε χρόνο, και στα 40 –εκτός αν ο γιατρός συστήσει νωρίτερα– να γίνει η πρώτη μαστογραφία, που επίσης πρέπει να επαναλαμβάνεται ετησίως. Αξίζει να σημειωθεί ότι από τα 45 και μετά η μαστογραφία χορηγείται στις γυναίκες δωρεάν.

Αυτό που για πολλές γυναίκες δεν είναι σαφές είναι το μέχρι πότε. Ακόμα κι αν μια γυναίκα ήταν πάντα τυπική στους ετήσιους ελέγχους της, καθώς μεγαλώνει και περνά τα 60 ή τα 70 ίσως να μην γνωρίζει πότε είναι ασφαλές ή λογικό να σταματήσει τις μαστογραφίες. Και δεν είναι παράλογο, γιατί η απάντηση είναι περίπλοκη.

Στην Ελλάδα το πρόγραμμα προληπτικού ελέγχου «Φώφη Γεννηματά», που τέθηκε σε εφαρμογή το καλοκαίρι του 2022, παρέχει δωρεάν ψηφιακές μαστογραφίες σε γυναίκες που δεν έχουν διαγνωστεί με καρκίνο του μαστού και είναι ηλικίας από 45 έως 74 ετών. Εύλογα μπορεί να θεωρήσει κανείς πως τα 74 είναι η ηλικία που η διαδικασία αυτή τελειώνει, σωστά;

Μιλώντας σε άρθρο του Health Harvard Publishing, η ογκολόγος μαστού Dr. Wendy Y. Chen (από το Ινστιτούτο Καρκίνου Dana-Farber, που συνδέεται με το Harvard) λέει ότι ενώ οι οδηγίες για έλεγχο μέσω μαστογραφίας φτάνουν μέχρι την ηλικία των 74 ετών, για τις γυναίκες άνω των 75 είναι ασαφείς.

Όπως εξηγεί, «αυτό συμβαίνει επειδή δεν υπάρχουν ισχυρά στοιχεία που να δείχνουν ότι οι μαστογραφίες βοηθούν τις μεγαλύτερες γυναίκες να ζήσουν περισσότερο. Ταυτόχρονα, η υπερδιάγνωση και οι υπερβολικές θεραπείες μικροσκοπικών όγκων του μαστού που είναι απίθανο να μειώσουν το προσδόκιμο ζωής μπορεί τελικά να βλάψουν τις γυναίκες».

iStock

Συγκεκριμένα, λέει η ίδια, «οι περισσότερες ασθενείς μου δεν γνωρίζουν ότι υπάρχουν δεδομένα που υποδηλώνουν ότι δεν είναι τόσο χρήσιμο να ελέγχονται σε μεγαλύτερη ηλικία», λέει η Dr. Chen. «Αρχικά, πιστεύουν ότι αυτό είναι κάποιου είδους ηλικιακός ρατσισμός, αλλά όταν τους εξηγώ ότι προσπαθούμε να αποφύγουμε θεραπείες που δεν πρόκειται να βελτιώσουν το προσδόκιμο ζωής τους, βλέπουν τα πράγματα διαφορετικά».

Οι οδηγίες για μαστογραφίες πρέπει να είναι εξατομικευμένες

Τα τελευταία χρόνια, δεδομένης της αύξησης του γηράσκοντος πληθυσμού αλλά και του γεγονότος ότι τα 62 φαίνεται πως είναι η μέση ηλικία διάγνωσης καρκίνου του μαστού σύμφωνα με την Αμερικανική Αντικαρκινική Εταιρεία (ACS), έχουν ξεκινήσει συζητήσεις για το πότε πρέπει πραγματικά να σταματά ο έλεγχος.

ΔΕΝ ΥΠΑΡΧΟΥΝ ΙΣΧΥΡΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΠΟΥ ΝΑ ΔΕΙΧΝΟΥΝ ΟΤΙ ΟΙ ΜΑΣΤΟΓΡΑΦΙΕΣ ΒΟΗΘΟΥΝ ΤΙΣ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΑΝΩ ΤΩΝ 74 ΕΤΩΝ ΝΑ ΖΗΣΟΥΝ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΟ.

Η αλήθεια είναι ότι, στην Αμερική τουλάχιστον, οι οδηγίες ποικίλουν. Η Ομάδα Εργασίας Προληπτικών Υπηρεσιών των ΗΠΑ, η οποία βασίζει τις συστάσεις της στα ερευνητικά αποτελέσματα, αναφέρει ότι οι μαστογραφίες προληπτικού ελέγχου θα πρέπει να σταματούν μετά την ηλικία των 74 ετών, καθώς καμία τυχαιοποιημένη, ελεγχόμενη κλινική δοκιμή (που θεωρείται ο χρυσός κανόνας στην έρευνα) δεν έχει εξετάσει τις επιπτώσεις των μαστογραφιών προληπτικού ελέγχου σε γυναίκες άνω των 70.

Μάλιστα, μελέτη παρατήρησης που δημοσιεύτηκε τον Σεπτέμβριο του 2025 έδειξε ότι γυναίκες στα 80 που συνεχίζουν τις ετήσιες μαστογραφίες έχουν περισσότερες πιθανότητες να διαγνωστούν με καρκίνο του μαστού έγκαιρα, χρειάζονται λιγότερο επιθετική θεραπεία και ζουν περισσότερο από γυναίκες που δεν εξετάζονται. Ωστόσο, η μελέτη δεν μπόρεσε να αποδείξει ότι η υποβολή σε τακτικές μαστογραφίες μετά τα 80 βελτιώνει την έκβαση του καρκίνου του μαστού, μόνο ότι υπάρχει ένας συσχετισμός.

Η Αμερικανική Αντικαρκινική Εταιρεία, πάντως, προτείνει οι μαστογραφίες να συνεχίζονται αν μια γυναίκα μεγαλύτερης ηλικίας έχει καλή υγεία και έτσι το προσδόκιμο να ζήσει άλλα 10 χρόνια ή και παραπάνω. Το Αμερικανικό Κολλέγιο Ακτινολογίας υποστηρίζει η απόφαση αυτή να λαμβάνεται εξατομικευμένα, χωρίς να υπάρχει ένα συγκεκριμένο τέλος στους ελέγχους.

iStock

«Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι αν κάνεις μαστογραφίες, θα διαγνώσεις καρκίνους. Αυτό είναι κάτι στο οποίο όλοι συμφωνούν», λέει η Dr. Chen. «Το ερώτημα είναι αν η θεραπεία του καρκίνου θα βοηθήσει την ασθενή ή όχι. Η απάντηση είναι δύσκολη όταν δεν υπάρχουν δεδομένα κλινικών δοκιμών που να σε καθοδηγούν».

Η ίδια συνιστά οι γυναίκες άνω των 70 να ζυγίζουν τα υπέρ και τα κατά της απόφασης αυτής.

• Στα υπέρ: Ο προληπτικός έλεγχος προσφέρει ψυχική ηρεμία σε ορισμένες γυναίκες. Και η έγκαιρη ανίχνευση μπορεί να επιτρέψει μια λιγότερο επεμβατική θεραπεία, που είναι πιο πιθανό να εξαλείψει τον καρκίνο. Για παράδειγμα, «ίσως να είμαστε σε θέση να κάνουμε ογκεκτομή αντί για μαστεκτομή», λέει η Dr. Chen.
• Στα κατά: Υπάρχουν κατά καιρούς ψευδώς θετικά αποτελέσματα που δείχνουν μια ύποπτη περιοχή, η οποία αργότερα θεωρείται καλοήθης. Αυτά μπορεί να προκαλέσουν άγχος και περιττές βιοψίες. Επίσης, οι μαστογραφίες μπορεί να διαγνώσουν καρκίνους που αναπτύσσονται αργά και είναι απίθανο να επηρεάσουν το προσδόκιμο ζωής μιας γυναίκας, αλλά να την οδηγήσουν σε επικίνδυνες θεραπείες. «Καθώς οι άνθρωποι μεγαλώνουν, ακόμη και μια μικρή χειρουργική επέμβαση μπορεί να ενέχει κινδύνους», λέει η ογκολόγος.

«Φυσικά», καταλήγει, «πάντα είμαι υπέρ του να αντιμετωπίζεται ο καρκίνος του μαστού όταν διαγιγνώσκεται. Όταν όμως ένας τέτοιος καρκίνος εντοπίζεται σε πρώιμο στάδιο σε ένα ηλικιωμένο άτομο, δεν είναι σαφές το πόσο θα επηρεάσει το προσδόκιμο ζωής του».

Αν, λοιπόν, αναρωτιέσαι τι πρέπει να κάνεις μετά τα 74, η Dr. Chen συμβουλεύει να λάβεις υπόψη:

• Τη συνολική υγεία σου και το προσδόκιμο ζωής σου.
• Το κατά πόσο είσαι σε θέση να «σηκώσεις» ένα χειρουργείο.
• Το προσωπικό και οικογενειακό ιστορικό σου σε καρκίνους.
• Το πόσο άνετα νιώθεις μη γνωρίζοντας ή ρισκάροντας.
• Την προσωπική άποψη και προσέγγιση του γιατρού σου.