ΕΧΕΙΣ ΠΑΙΔΙ ΣΤΗΝ ΕΦΗΒΕΙΑ; ΧΡΕΙΑΖΕΤΑΙ ΝΑ ΚΑΝΕΙΣ ΜΟΝΟ ΑΥΤΑ ΤΑ 3 ΠΡΑΓΜΑΤΑ

Όπως κι αν περνάει την εφηβεία το παιδί σου, πρόκειται για μια εξαιρετικά απαιτητική περίοδο για το ίδιο, αλλά και τους γονείς. Ποια είναι τα τρία πράγματα που θα σε βοηθήσουν ως γονιό να τα βγάλεις πέρα;

Μερικές φορές κάνουμε το λάθος να πιστεύουμε ότι ένας ήρεμος έφηβος είναι ό,τι καλύτερο για την οικογένειά του. Δεν είναι όμως έτσι. Η εφηβεία παραμένει ένα μεταβατικό στάδιο, κατά το οποίο το παιδί μετεξελίσσεται σε έναν νεαρό ενήλικα, αλλάζοντας μια για πάντα όσα ήξεραν οι γονείς του γι' αυτό.

Ο έφηβος υπόκειται σε μια σειρά βιολογικών αλλαγών, ψυχικών και ορμονικών μεταβάσεων και προσπαθεί να ισορροπήσει ανάμεσα στον μικρό και τον μεγάλο του εαυτό, χωρίς να μπορεί να είναι τίποτε από τα δύο. Ψυχίατροι, ψυχολόγοι και νευροεπιστήμονες έχουν προσπαθήσει επανειλλημμένα να εξηγήσουν την εφηβική συμπεριφορά και να κατευθύνουν τους πελαγωμένους γονείς, όμως εκείνοι μοιάζουν τελικά απροετοίμαστοι απέναντι στον ανεμοστρόβιλο της εφηβείας. Ακριβώς επειδή ανατρέπει τα πάντα.

Η εφηβεία είναι δύσκολη, όπως κι αν την περνάει ένας έφηβος και η οικογένειά του. Αν δεν είναι συχνές οι εντάσεις, μπορεί να είναι οι ψυχικές μεταπτώσεις και η τάση για απομόνωση. Αν δεν είναι οι ριψοκίνδυνες συμπεριφορές, μπορεί να είναι η έλλειψη φίλων. Οι γονείς έχουν πάντα κάτι να ανησυχούν και τα παιδιά, είτε είναι «ήσυχα», είτε είναι «έντονα», έχουν αρκετά κοινά σε αυτή την ηλικία.

ΓΙΑ ΝΑ ΚΑΤΑΝΟΗΣΕΙΣ ΕΝΑΝ ΕΦΗΒΟ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΕΧΕΙΣ ΠΡΩΤΑ ΣΥΜΦΙΛΙΩΘΕΙ ΜΕ ΤΟΝ ΔΙΚΟ ΣΟΥ ΕΦΗΒΟ ΕΑΥΤΟ – ΚΙ ΑΥΤΟ ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ ΕΥΚΟΛΟ ΓΙΑ ΚΑΝΕΝΑΝ.

Γονείς και εφηβεία: Το χάσμα που μας δυσκολεύει

Γιατί μας δυσκολεύει τόσο πολύ να κατανοήσουμε και να επικοινωνήσουμε με τους έφηβους; «Επειδή για να κατανοήσεις έναν έφηβο, πρέπει να έχεις πρώτα συμφιλιωθεί με τον δικό σου έφηβο εαυτό – κι αυτό δεν είναι εύκολο για κανέναν. Οι περισσότεροι ενήλικες κουβαλάνε μέσα τους έναν έφηβο που δεν τον άκουσαν, δεν τον σεβάστηκαν, δεν τον άφησαν να μιλήσει, να θυμώσει, να κάνει λάθη. Οπότε, όταν βλέπουν μπροστά τους έναν νέο άνθρωπο που διεκδικεί χώρο, αυτονομία –ειδικά με βία και ένταση– αντιδρούν αντί να αφουγκραστούν», εξηγεί η ψυχολόγος και κοινωνική ερευνήτρια, Αγνή Μαριακάκη.

Ο έφηβος μάς δυσκολεύει, επειδή δεν μας χαρίζει τίποτα εύκολα. Ούτε την εμπιστοσύνη του, ούτε την προσοχή του. Δεν απαντά με ναι ή όχι. Απαντά με βλέμματα, σιωπές, ειρωνεία, πόρτες που κλείνουν.

ΟΙ ΕΦΗΒΟΙ ΕΙΝΑΙ ΑΔΥΝΑΤΟΝ ΝΑ ΒΑΛΟΥΝ ΟΡΙΑ. ΔΕΝ ΥΠΑΡΧΕΙ Η ΕΓΚΕΦΑΛΙΚΗ ΔΟΜΗ ΠΟΥ ΤΟΥΣ ΤΟ ΕΠΙΤΡΕΠΕΙ.

Παιδί στην εφηβεία: Γιατί οι απαγορεύσεις δεν λειτουργούν

Η Αμερικανίδα, αναπτυξιακή ψυχολόγος Dr Cameron Caswell, με ειδίκευση στην εφηβεία, είναι γνωστή για τις ομιλίες της στο TEDx, για τα podcasts και τα βιβλία της και έχει βοηθήσει εκατοντάδες οικογένειες με παρόμοια προβλήματα. Σε ένα από αυτά τα podcasts, εστιάζει στην ανάγκη των γονιών να ελέγξουν τη ρευστή κατάσταση με περιορισμούς και απαγορεύσεις, οι οποίες όμως δεν βοηθούν.

Γιατί οι απαγορεύσεις των γονιών πυροδοτούν τόσο μεγάλες αντιδράσεις στους εφήβους; Οι έφηβοι είναι αδύνατον να βάλουν όρια. Δεν υπάρχει η εγκεφαλική δομή που τους το επιτρέπει. Όπως αναφέρει σε παλιότερη συνέντευξή της στο OW, η Φωτεινή Στυλιανοπούλου, διδάκτωρ Νευροεπιστημών του Πανεπιστημίου Stanford των ΗΠΑ και Καθηγήτρια Βιολογίας στο Τμήμα Νοσηλευτικής του ΕΚΠΑ μέχρι το 2015, οι έφηβοι δεν μπορούν να περιοριστούν.

«Η συμπεριφορά τους πηγάζει από το γεγονός ότι ακόμα δεν έχουν αναπτυχθεί όλες οι δομές του εγκεφάλου. Έχουν ωριμάσει οι δομές που ελέγχουν τα συναισθήματα και τη διεκδίκηση της απόλαυσης, αλλά για να δουλέψουν αυτές με ασφάλεια πρέπει να υπάρχει και ο έλεγχος του προμετωπιαίου φλοιού, η αυτορρύθμιση, η φωνή της λογικής με απλά λόγια», εξηγεί.

ΑΝ ΕΣΥ ΜΕΙΝΕΙΣ ΣΤΑΘΕΡΟΣ ΚΑΙ ΗΡΕΜΟΣ, ΒΟΗΘΑΣ ΤΟ ΝΕΥΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΤΟΥ ΕΦΗΒΟΥ ΝΑ ΚΑΤΕΒΑΣΕΙ ΤΑΧΥΤΗΤΑ. ΓΙΝΕΣΑΙ Η ΑΓΚΥΡΑ ΣΤΗΝ ΤΡΙΚΥΜΙΑ ΤΟΥ.

Οι 3 μοναδικές συμπεριφορές που έχουν αποτέλεσμα

Η Dr Caswell προτείνει να περιορίσουμε τις αυστηρές απαγορεύσεις και τις αυστηρότερες ποινές και να εστιάσουμε σε 3 συμπεριφορές-κλειδιά για να διατηρήσουμε μια όσο το δυνατόν καλύτερη και αποτελεσματικότερη σχέση με το έφηβο παιδί μας. Τι προτρέπει να κάνεις η ειδικός;

1. Διατήρησε την ψυχραιμία σου όταν εκείνο τη χάνει

2. Ρώτησε προτού βιαστείς να διορθώσεις ένα παιδί στην εφηβεία

Η αυθόρμητη παρόρμηση να «διορθώνουμε τα λάθη» των παιδιών μας είναι φυσιολογική, καθώς βασίζεται στην εμπειρία και το ενδιαφέρον μας. Ωστόσο, στην εφηβεία, αυτή η τακτική συνήθως εξοργίζει αντί να διαπαιδαγωγεί.

Σύμφωνα με τη θεωρία της αυτοδιάθεσης των Richard M. Ryan και Edward L. Deci, οι έφηβοι είναι βιολογικά και ψυχολογικά προγραμματισμένοι να αναζητούν την αυτονομία και την ανεξαρτησία τους. Όταν σπεύδεις να φτιάξεις το πρόβλημα (λέγοντας πράγματα όπως «έπρεπε να είχες διαβάσει πιο νωρίς» ή «πρέπει να πεις στον φίλο σου ότι...»), νιώθουν ότι τους μεταχειρίζεσαι σαν μικρά παιδιά. Το ένστικτό τους είναι να επαναστατήσουν, ακόμη και αν η συμβουλή σου είναι εξαιρετική.

Ο Dr Dan Siegel εισήγαγε την έννοια «Name It to Tame It». Ρωτώντας «τι ακριβώς συνέβη;» ή «φαίνεσαι πιεσμένος, τι τρέχει;» αναγκάζεις το παιδί να βάλει το συναίσθημά του σε λέξεις. Αυτή η απλή πράξη έχει αποδειχθεί νευρολογικά ότι μειώνει τη δραστηριότητα της αμυγδαλής και επαναφέρει τον ορθολογικό εγκέφαλο στη δράση. Με απλά λόγια, βοηθάς τον έφηβο να σκεφτεί καθαρά. Σημαντικό: φρόντισε η περιέργειά σου να είναι γνήσια. Μην προτρέχεις με διδακτισμούς.

3. Δίδαξέ το τη δεξιότητα που δεν έχει

Στην πραγματικότητα, πολλές από τις συγκρούσεις δεν προκύπτουν επειδή ο έφηβος είναι «κακός», «τεμπέλης» ή «αντιδραστικός», αλλά επειδή κυριολεκτικά του λείπει μια συγκεκριμένη δεξιότητα, για να διαχειριστεί την κατάσταση.

Μπορεί να έχεις την τάση να μαλώνεις το παιδί σου επειδή δεν έκανε κάτι σωστά. Όμως, κανένα παιδί δεν έγινε υπεύθυνο μέσα σε μια μέρα. Όλοι μαθαίνουμε την υπευθυνότητα μέσα από συγκεκριμένα βήματα. Για να τα καταφέρεις, αναρωτήσου πρώτα εσύ τι είναι αυτό που δεν ξέρει το παιδί σου, χωρίς να βιαστείς να το κρίνεις με τη σκέψη ότι έπρεπε να το γνωρίζει.

Ο παιδοψυχολόγος Dr Ross Greene, δημιουργός της μεθόδου CPS (Collaborative & Proactive Solutions), χρησιμοποιεί ένα βασικό ρητό: Τα παιδιά τα καταφέρνουν καλά, αν μπορούν. Αν ένας έφηβος δεν κάνει κάτι σωστά, δεν είναι λόγω έλλειψης κινήτρου ή αδιαφορίας, αλλά λόγω έλλειψης δεξιοτήτων.

Δεξιότητες όπως η οργάνωση του χρόνου, ο σχεδιασμός, ο έλεγχος των παρορμήσεων και η ευελιξία, ανήκουν στις «εκτελεστικές λειτουργίες» του εγκεφάλου (στον προμετωπιαίο φλοιό). Αυτό το τμήμα του εγκεφάλου ολοκληρώνει την ανάπτυξή του μετά τα 20 χρόνια, άρα από τη σκοπιά της βιολογίας, υπάρχουν πράγματα που ο έφηβος όντως δεν ξέρει πώς να τα κάνει.

Όταν βλέπεις μια κακή συμπεριφορά ως έλλειψη δεξιότητας αντί για προσωπική επίθεση ή αδιαφορία, μειώνεται και ο δικός σου θυμός. Να θυμάσαι ότι πρέπει να γίνεις προπονητής και όχι δικαστής.

Το βλέπεις να ζορίζεται με τα μαθήματα; Μάθε του πώς να οργανώνει τη μελέτη του. Το βλέπεις να ξεσπάει συχνά; Δίδαξέ το πώς να ρυθμίζει τα συναισθήματά του.

Είναι σημαντικό να διδάξεις το παιδί μέσα από το δικό σου παράδειγμα και όταν είναι ήρεμο. Όταν και οι δύο είστε ήρεμοι.

Δύο πραδείγματα

Αν θέλεις να το μάθεις να ηρεμεί, πες του κάτι τέτοιο: «Όταν νιώθεις ότι βράζεις, δεν ξέρεις πώς να ξεθυμάνεις. Έλα να βρούμε μαζί τρία πράγματα που μπορείς να κάνεις εκείνη τη στιγμή, π.χ. να ακούσεις μουσική, να βγεις μια βόλτα, να μιλήσεις με έναν φίλο. Τι νομίζεις ότι θα σε βοηθούσε;».

Αν θες να του διδάξεις κάτι πιο πρακτικό, όπως ο προγραμματισμός της μελέτης του, σπάσε το μάθημα σε τρία μέρη:

• Βήμα 1ο (Το κάνω εγώ): «Έλα να φτιάξουμε μαζί το πρόγραμμα μελέτης σου για αυτή την εβδομάδα. Κοίτα πώς το σχεδιάζω».
• Βήμα 2ο (Το κάνουμε μαζί): «Τώρα γράψε εσύ το πρόγραμμα για την επόμενη εβδομάδα και θα είμαι δίπλα σου αν κολλήσεις κάπου».
• Βήμα 3ο (Το κάνεις εσύ): «Φτιάξε το πρόγραμμά σου και φέρε μου απλά να του ρίξω μια ματιά».

Βρείτε εδώ τα audio articles που είναι διαθέσιμα αυτή τη στιγμή.

Για να ακούτε τα άρθρα του OW που είναι διαθέσιμα σε ηχητική μορφή, μπορείτε να μας ακολουθήσετε σε Spotify και σε Apple Podcasts.