ΠΟΤΕ ΜΠΟΡΕΙ ΝΑ ΒΛΑΨΕΙ ΤΗΝ ΥΓΕΙΑ ΣΟΥ ΜΙΑ ΣΥΜΜΕΤΟΧΗ ΣΕ ΜΑΡΑΘΩΝΙΟ;

Η συμμετοχή σε έναν μαραθώνιο ή υπερμαραθώνιο αποτελεί ακραία δοκιμασία για το σώμα. Νέα έρευνα δείχνει ότι η έντονη καταπόνηση, όπως αυτή από τις ασκήσεις υψηλών καρδιαναπνευστικών απαιτήσεων, προκαλεί βλάβες στα ερυθρά αιμοσφαίρια. Πριν αποκλείσεις κάποια μελλοντική συμμετοχή, διάβασε τι έδειξαν τα ευρήματα.

Μέχρι να περάσει τη γραμμή του τερματισμού ένας δρομέας μαραθωνίου ή υπερμαραθωνίου, το σώμα του θα έχει υποστεί ακραία καταπόνηση και στρες. Οι μύες θα έχουν εξαντληθεί υπέρμετρα, τα ενεργειακά αποθέματα θα έχουν στερέψει και, όπως έδειξε πρόσφατη μελέτη από ερευνητές του University of Colorado Denver, σε συνεργασία με γαλλικά πανεπιστήμια και ερευνητικά κέντρα, η υπερπροσπάθεια θα έχει αφήσει το αποτύπωμά της στα ερυθρά αιμοσφαίρια.

Η επιστημονική ομάδα εξέτασε 23 δρομείς που ολοκλήρωσαν είτε έναν αγώνα ορεινού τρεξίματος 40 χλμ. είτε έναν εξαιρετικά απαιτητικό υπερμαραθώνιο 171 χλμ., λαμβάνοντας δείγματα αίματος πριν και μετά από κάθε αγώνα. Σύμφωνα με τα ευρήματα που δημοσιεύονται στο Blood Red Cells and Iron:

• Οι αναλύσεις αποκάλυψαν σαφείς ενδείξεις οξειδωτικού στρες και φλεγμονώδους βλάβης στα ερυθρά αιμοσφαίρια μετά τα αγωνίσματα και, κυρίως, τον υπερμαραθώνιο.
• Τα κύτταρα έγιναν λιγότερο εύκαμπτα, εμφάνισαν σημάδια χημικής φθοράς και μοτίβα επιταχυνόμενης γήρανσης.
• Για κάποιους αιματολογικούς δείκτες, οι τιμές προσιδίαζαν σε εκείνες που παρατηρούνται σε σοβαρές λοιμώξεις ή συστηματικές φλεγμονώδεις καταστάσεις.

Τα εργαστηριακά ευρήματα έδειξαν σημάδια οξειδωτικού στρες, φλεγμονώδους βλάβης, χημικής φθοράς και επιταχυνόμενη γήρανση στα ερυθρά αιμοσφαίρια μετά τα αγωνίσματα, κυρίως τον υπερμαραθώνιο. Unsplash Chad Stembridge

Τι συμβαίνει στα ερυθρά αιμοσφαίρια;

Τα ερυθρά αιμοσφαίρια φροντίζουν για τη μεταφορά του οξυγόνου από τους πνεύμονες στους ιστούς του σώματος. Σε έναν απαιτητικό αγώνα 160 χλμ., επομένως, θα πρέπει να ανταποκριθούν στις αυξημένες ανάγκες ολόκληρου του σώματος, για πολλές ώρες. Εδώ υπεισέρχεται το ζήτημα της ευαίσθητης φύσης τους.

Κατά την έντονη σωματική προσπάθεια, τα ερυθρά αιμοσφαίρια υφίστανται δύο τύπους βλάβης:

• μηχανική, καθώς το επαναλαμβανόμενο χτύπημα του ποδιού στο έδαφος προκαλεί καταστροφή στα ερυθροκύτταρα (αιμόλυση) που περνούν μέσα από τα τριχοειδή αγγεία των πελμάτων, φαινόμενο γνωστό ως foot-strike hemolysis
• μεταβολική, καθώς το όξινο, με αυξημένη θερμοκρασία και φτωχό σε οξυγόνο περιβάλλον στους μυς που εργάζονται ακατάπαυστα αποδυναμώνει τις κυτταρικές μεμβράνες, καθιστώντας τα κύτταρα ευάλωτα στο οξειδωτικό στρες.

Σαν αποτέλεσμα, τα ερυθρά αιμοσφαίρια διασπώνται στην κυκλοφορία του αίματος, με κάποιες μελέτες να εκτιμούν αύξηση 1,2 έως 1,8 φορές στους δείκτες αιμόλυσης έπειτα από μεγάλες διαδρομές και διάστημα 24 έως 48 ωρών για την επαναφορά τους σε φυσιολογικά επίπεδα.

Το επαναλαμβανόμενο χτύπημα των ποδιών στο έδαφος προκαλεί καταστροφή στα ερυθροκύτταρα (αιμόλυση) που περνούν μέσα από τα τριχοειδή αγγεία των πελμάτων (foot-strike hemolysis). iStock

Μπορεί να προκαλέσει μόνιμη βλάβη;

Υπό φυσιολογικές συνθήκες, τα ερυθρά αιμοσφαίρια ζουν περίπου 120 ημέρες. Η αναπνοή, η κίνηση ή απλώς το γεγονός ότι υπάρχουμε τα φθείρει σταδιακά μέχρι ο σπλήνας και το ήπαρ να τα αποβάλουν και ο μυελός των οστών να παράγει νέα. Η άσκηση δεν «σπάει» τον κύκλο ζωής τους, απλώς τον επιταχύνει.

Σε υγιείς δρομείς που φροντίζουν για τη σωστή διατροφή τους, ο μυελός των οστών αυξάνει την παραγωγή ερυθροκυττάρων για να αντισταθμίσει τις απώλειες. Έρευνες σε δρομείς υπερμαραθωνίων 166 έως 330 χλμ. έχουν δείξει πως, παρά την αύξηση στους δείκτες αιμόλυσης, η συνολική μάζα αιμοσφαιρίνης και ο όγκος των ερυθρών αιμοσφαιρίων παραμένουν σταθερά.

Το συχνό εύρημα της «αθλητικής αναιμίας» (sports anemia) στις αιματολογικές εξετάσεις είναι στην πραγματικότητα μια ψευδοαναιμία, μια αιμοαραίωση: ο όγκος του πλάσματος αυξάνεται, με αποτέλεσμα να αραιώνει η συγκέντρωση των ερυθρών αιμοσφαιρίων χωρίς να μειώνεται ο συνολικός αριθμός τους.

Η χρόνια προπόνηση πράγματι μειώνει τη διάρκεια ζωής των ερυθρών αιμοσφαιρίων. Βάσει παλαιότερης έρευνας, τα ερυθροκύτταρα των δρομέων ζουν 70 ημέρες έναντι 114 στους ανθρώπους που κάνουν καθιστική ζωή, ωστόσο η παραγωγή συμβαδίζει με τη μείωση. «Στους υγιείς αθλητές, τα κύτταρα που χάνονται αντικαθίστανται γρήγορα και δεν υπάρχουν ενδείξεις ότι η διαδικασία προκαλεί συστηματική γήρανση του οργανισμού» εξηγεί ο Deepak Talreja, κλινικός επικεφαλής καρδιολογίας στο Sentara Health.

Tα ερυθυρά αιμοσφαίρια των δρομέων ζουν 70 ημέρες έναντι 114 στους ανθρώπους που κάνουν καθιστική ζωή. Pexels RUN 4 FFWPU

Πότε υπάρχει κίνδυνος για προβλήματα;

Σύμφωνα με τους ερευνητές, ένας σημαντικός περιορισμός της μελέτης είναι η διάρκειά της. Καθώς δεν ήταν μεγάλη, αφήνει αναπάντητο αν και κατά πόσο οι βλάβες που παρατηρήθηκαν μπορεί να είναι μακροχρόνιες, δεδομένου πως υπάρχουν και άλλοι επιβαρυντικοί παράγοντες.

Για παράδειγμα, τον μέγιστο κίνδυνο διατρέχουν οι δρομείς που δεν λαμβάνουν επαρκείς ποσότητες πρωτεΐνης ή σιδήρου, κύριας πρώτης ύλης για τη δημιουργία νέων ερυθρών αιμοσφαιρίων. Αν δεν καλύπτονται διατροφικά οι αυξημένες απαιτήσεις για σίδηρο, ενδέχεται να εμφανιστεί σιδηροπενική αναιμία. Επιπλέον, ευάλωτοι είναι και οι άνθρωποι με προϋπάρχουσες διαταραχές των ερυθρών αιμοσφαιρίων.

Σε κάθε περίπτωση, τα ευρήματα δεν πρέπει να ερμηνευθούν ως σήμα κινδύνου για τις απαιτητικές καρδιοαναπνευστικές ασκήσεις, τα οφέλη των οποίων τεκμηριώνονται από τεράστιο σώμα ερευνών. «Το τακτικό τρέξιμο και η όσο το δυνατόν καλύτερη καρδιοαναπνευστική φυσική κατάσταση συνδέονται με χαμηλότερη θνησιμότητα από καρδιαγγειακά νοσήματα και από κάθε αίτιο», εξηγεί η Dayna McCarthy, αθλητίατρος στο Parsley Health. Άλλωστε, ακόμη και οι αθλητές αντοχής, που συμμετέχουν συχνά σε αγώνες, τείνουν να έχουν καλύτερα καρδιαγγειακά προφίλ σε σύγκριση με ανθρώπους που δεν ασκούνται, και όχι πιο αδύναμα.