ΞΕΡΕΙΣ ΤΙ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΑ ΣΗΜΑΙΝΕΙ ΨΥΧΟΠΑΘΕΙΑ;

Η εικόνα που έχουμε για το τι σημαίνει ψυχοπάθεια είναι κάπως συγκεχυμένη, Μια ειδικός προσπαθεί να ξεδιαλύνει το τοπίο.

Χάρη στις σειρές που έχουν κατακτήσει τους τηλεοπτικούς μας δέκτες και στις αμέτρητες ιστορίες που βγαίνουν στη δημοσιότητα, όροι όπως ψυχοπάθεια (psychopathy) και κοινωνιοπάθεια (sociopathy) έχουν κεντρίσει το ενδιαφέρον ενός κοινού που επεκτείνεται πέρα από τον κύκλο των επιστημόνων ψυχικής υγείας. Είναι, όμως, τα πράγματα όπως τα αντιλαμβανόμαστε;

Η Abigail Marsh, καθηγήτρια στο Τμήμα Ψυχολογίας και στο Διεπιστημονικό Πρόγραμμα Νευροεπιστήμης στο Πανεπιστήμιο Georgetown, μοιράζεται σε συνέντευξή της όλα όσα θα θέλαμε να ξέρουμε γύρω από τους όρους αυτούς, σε μια προσπάθεια να περιορίσει τη μεγάλη σύγχυση που τους περιβάλλει.

Ψυχοπαθής vs κοινωνιοπαθής

Στην πραγματικότητα, δεν υπάρχει επιστημονικός ορισμός της «κοινωνιοπάθειας», εξηγεί η ειδικός. Αντίθετα, ο όρος «ψυχοπάθεια» είναι καθιερωμένος επιστημονικός όρος. Έχει καθορισμένα συμπτώματα και έναν σαφή, κατανοητό ορισμό.

Η σύγχυση εντείνεται από το γεγονός ότι στο το Διαγνωστικό και Στατιστικό Εγχειρίδιο των Ψυχικών Διαταραχών (DSM) που χρησιμοποιούν οι ψυχίατροι και οι ψυχολόγοι υπάρχει διάγνωση που ονομάζεται αντικοινωνική διαταραχή προσωπικότητας, η οποία έχει μεγάλη επικάλυψη με την ψυχοπάθεια. Στον πυρήνα τους, και οι δύο αναφέρονται σε ανθρώπους που επιδίδονται σε επίμονη και αρκετά σοβαρή αντικοινωνική συμπεριφορά και δεν φαίνεται να ενδιαφέρονται για την ευημερία των άλλων.

Η διαφορά είναι ότι οι ψυχοπαθείς μπορεί ή όχι να εμπλακούν σε εγκληματική συμπεριφορά. Μπορεί να είσαι αδιάφορος άνθρωπος χωρίς να παραβιάζεις τον νόμο. Η ψυχοπάθεια αφορά περισσότερο την προσωπικότητα και τα εσωτερικά χαρακτηριστικά, ενώ η αντικοινωνική διαταραχή προσωπικότητας αφορά κυρίως εξωτερικές συμπεριφορές, ιδιαίτερα το έγκλημα.

Η  ΨΥΧΟΠΑΘΕΙΑ ΔΕΝ ΑΦΟΡΑ ΜΟΝΟ ΑΝΤΡΕΣ, ΑΝ ΚΑΙ ΕΧΟΥΝ ΠΕΡΙΠΟΥ ΔΙΠΛΑΣΙΑ ΠΙΘΑΝΟΤΗΤΑ ΔΙΑΓΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΤΕΙΝΟΥΝ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΟ ΣΤΗ ΣΩΜΑΤΙΚΗ ΒΙΑ.

Μύθοι γύρω από την ψυχοπάθεια

Η ψυχοπάθεια αποτελεί δημοφιλές θέμα στα μέσα, δημιουργώντας λανθασμένες εντυπώσεις. Πολλοί, για παράδειγμα, πιστεύουν ότι είναι εξαιρετικά σπάνια. Υπολογίζεται, όμως, ότι περίπου το 1% των ενηλίκων έχει κλινικά σημαντικά επίπεδα ψυχοπαθητικών χαρακτηριστικών, όσο δηλαδή και η σχιζοφρένεια ή η διπολική διαταραχή.

Ένας άλλος μύθος είναι ότι οι ψυχοπαθείς «γεννιούνται» και δεν «γίνονται». Η ψυχοπάθεια προκύπτει από συνδυασμό γενετικών και περιβαλλοντικών παραγόντων. Υπάρχει , βέβαια, και η αντίθετη, εξίσου λανθασμένη, άποψη ότι οφείλεται αποκλειστικά σε εμπειρίες ζωής. Είναι επικίνδυνο να πιστεύουμε ότι η παιδική κακοποίηση είναι η μόνη αιτία, γιατί πολλές οικογένειες ντρέπονται να μιλήσουν, φοβούμενες ότι θα κατηγορηθούν.

ΥΠΑΡΧΟΥΝ ΠΟΛΛΟΙ ΛΟΓΟΙ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΟΠΟΙΟΥΣ ΟΙ ΑΝΘΡΩΠΟΙ ΜΠΟΡΕΙ ΝΑ ΓΙΝΟΥΝ ΒΙΑΙΟΙ, ΟΙ ΟΠΟΙΟΙ ΔΕΝ ΕΧΟΥΝ ΚΑΜΙΑ ΣΧΕΣΗ ΜΕ ΤΗΝ ΨΥΧΟΠΑΘΕΙΑ.

Επίσης, δεν αφορά μόνο άντρες, αν και έχουν περίπου διπλάσια πιθανότητα διάγνωσης και τείνουν περισσότερο στη σωματική βία. Οι γυναίκες μπορεί να είναι ψυχοπαθείς και, σε ορισμένες περιπτώσεις, να επιδεικνύουν βίαιη ή επιθετική συμπεριφορά, αν και είναι πιο πιθανό να εκδηλώνουν συμπεριφορές όπως συναισθηματική επιθετικότητα, απειλές, συναισθηματικό εκβιασμό, εκφοβισμό και κοινωνικό αποκλεισμό, με σκοπό να χειραγωγήσουν τους άλλους ή να πετύχουν αυτό που θέλουν.

Πολλές φορές, η ψυχοπάθεια ταυτίζεται με τη βία ή με κατά συρροή δολοφόνους. Αν και υπάρχει αυξημένη πιθανότητα βίας, πολλοί άνθρωποι με υψηλά επίπεδα ψυχοπάθειας δεν είναι βίαιοι. Μπορεί να μην κάνουν πάντα τα πιο ευγενικά πράγματα, αλλά η διαταραχή τους δεν εκδηλώνεται πάντα με σωματική επιθετικότητα. Υπάρχουν πολλοί λόγοι για τους οποίους οι άνθρωποι μπορεί να γίνουν βίαιοι οι οποίοι δεν έχουν καμία σχέση με την ψυχοπάθεια.

Πολλοί πιστεύουν, τέλος, ότι δεν θεραπεύεται. Είναι δύσκολο να αντιμετωπιστεί, κυρίως επειδή οι ίδιοι οι άνθρωποι συχνά δεν θεωρούν ότι χρειάζονται θεραπεία. Αν, όμως, συνειδητοποιήσουν ότι οι ίδιοι αποτελούν τη βασική αιτία των προβλημάτων τους, τότε μπορούν να εφαρμοστούν θεραπευτικές προσεγγίσεις (όπως π.χ. φαρμακευτική αγωγή και ψυχοθεραπεία), ώστε να μάθουν νέους τρόπους συμπεριφοράς και αλληλεπίδρασης με τους άλλους.

Εικονογράφηση: Ελένη Καστρινογιάννη

Τι κάνει τους ανθρώπους με ψυχοπάθεια να ξεχωρίζουν

Οι άνθρωποι με ψυχοπάθεια φαίνονται εξωτερικά απόλυτα φυσιολογικοί, αλλά αυτό αποτελεί μια «μάσκα» που κρύβει βαθιά ελλείμματα στο συναίσθημα και στη σχέση με τους άλλους. Σύμφωνα με τη Marsh, πρόκειται για μια διαταραχή κατά την οποία οι άνθρωποι παρουσιάζουν συχνά μια εξωτερικά γοητευτική, ευχάριστη και φιλική συμπεριφορά, αλλά στην πραγματικότητα είναι ανίκανοι να συνδεθούν με τους άλλους σε βαθύ επίπεδο ή να βιώσουν ορισμένα συναισθήματα, όπως ο φόβος ή η αγάπη.

Σε ακραίες περιπτώσεις, μπορεί να οδηγήσει σε σοβαρή βία. Παράδειγμα αποτελεί ο κατά συρροή δολοφόνος Gary Ridgway, ένας άνθρωπος που σκότωσε δεκάδες νεαρές γυναίκες κατά τη διάρκεια αρκετών δεκαετιών. Ειδικός του FBI τον χαρακτήρισε ως ίσως τον πιο ψυχοπαθή εγκληματία που έχει ανακρίνει ποτέ. Ο τρόπος με τον οποίο μιλούσε για τα θύματα και ο τρόπος με τον οποίο απαντούσε όταν τον ρωτούσαν για όσα είχε κάνει, κατέστησαν σαφές πόσο λίγη αξία έδινε στη ζωή τους.

«Αυτό που, νομίζω, ανησυχεί περισσότερο τον κόσμο σχετικά με τους κατά συρροή δολοφόνους είναι το πόσο φυσιολογικοί φαίνονται σε όλους γύρω τους. Είχαν οικογένειες και ήταν γνωστά μέλη της κοινότητάς τους, χωρίς να συλληφθούν για πολλά χρόνια, εν μέρει επειδή κανείς δεν υποψιάστηκε ότι μπορούσαν να κάνουν τόσο φρικτά πράγματα κάτω από την επιφάνεια», λέει η Marsh.

ΟΙ ΑΝΘΡΩΠΟΙ ΜΕ ΨΥΧΟΠΑΘΕΙΑ ΠΑΡΟΥΣΙΑΖΟΥΝ ΣΥΧΝΑ ΜΙΑ ΕΞΩΤΕΡΙΚΑ ΕΥΧΑΡΙΣΤΗ ΚΑΙ ΦΙΛΙΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ, ΑΛΛΑ ΣΤΗΝ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ ΕΙΝΑΙ ΑΝΙΚΑΝΟΙ ΝΑ ΣΥΝΔΕΘΟΥΝ ΜΕ ΤΟΥΣ ΑΛΛΟΥΣ ΣΕ ΒΑΘΥ ΕΠΙΠΕΔΟ Ή ΝΑ ΒΙΩΣΟΥΝ ΟΡΙΣΜΕΝΑ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΑ.

Υπάρχουν προειδοποιητικά σημάδια;

Υπάρχουν άνθρωποι που κάνουν πράγματα τόσο φρικτά, ώστε θα περίμενε κανείς να υπάρχει κάποιο προειδοποιητικό σημάδι. Όμως, στην περίπτωση ορισμένων ατόμων με ψυχοπάθεια, αυτό δεν συμβαίνει. Είναι πολύ δύσκολο να καταλάβει κανείς μόνο από μια σύντομη επαφή αν το άτομο με το οποίο συνομιλεί είναι ψυχοπαθές.

«Αυτό που πρέπει να αναζητήσετε είναι τα πρότυπα συμπεριφοράς που επιδεικνύει». Το πρώτο είναι η τάση να εκμεταλλεύονται τους άλλους χωρίς κανένα αίσθημα ενοχής. Έτσι, κλέβουν πράγματα από ανθρώπους ή καταστήματα, λένε ψέματα (ακόμη και χωρίς λόγο), απατούν συχνά στις σχέσεις τους, είναι πιο πιθανό να αντιγράψουν στις εξετάσεις ή να διαπράξουν απάτη. Επίσης, είναι πιο πιθανό να εμπλακούν σε διάφορες μορφές επιθετικότητας, ειδικά όταν αυτή στοχεύει στην επίτευξη κάποιου σκοπού.