KAMA MUTA: ΤΟ «ΚΟΙΝΩΝΙΚΟ» ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑ ΠΟΥ ΔΕΝ ΗΞΕΡΕΣ ΟΤΙ ΕΧΕΙΣ

Υπάρχει ένα συναίσθημα στο οποίο οι επιστήμονες έδωσαν πρόσφατα όνομα. Το βάφτισαν kama muta και ο καθένας μας το έχει νιώσει κάμποσες φορές στη ζωή του.

Υπάρχει ένα συναίσθημα που μάλλον έχεις νιώσει αρκετές φορές, αλλά δεν το έχεις ποτέ κατονομάσει. Δεν είναι τόσο ξεκάθαρο όσο ο θυμός ή η έκπληξη, αλλά είναι εκεί. Το νιώθεις όταν αγκαλιάζεις κάποιον που σου είχε λείψει, όταν βουρκώνεις σε έναν γάμο, όταν συμμετέχεις σε μια μαζική διαμαρτυρία, όταν η ομάδα σου κερδίζει το πολυπόθητο τρόπαιο, όταν ένα μικρό γατί αποκοιμιέται πάνω σου. Ή, ακόμα πιο απλά, όταν σε μια κουβέντα κάποιος σε άκουσε πραγματικά.

Είναι εκείνη η στιγμή που κάτι «μαλακώνει» μέσα σου, που νιώθεις ανατριχίλα ή μια ζεστασιά στο στήθος, που σε πιάνουν τα δάκρυα χωρίς να είσαι λυπημένος. Η στιγμή που χαμογελάς και ταυτόχρονα νιώθεις έναν κόμπο στον λαιμό.

Αυτό το συναίσθημα οι ειδικοί το ονόμασαν kama muta (κάμα μούτα), όρος δανεισμένος από τα σανσκριτικά, που σημαίνει «συγκινούμαι από αγάπη», και τα τελευταία χρόνια άρχισε να απασχολεί την επιστήμη.

Το συναίσθημα που «κρυβόταν σε κοινή θέα»

Για πολύ καιρό, η ψυχολογία δεν είχε τρόπο να περιγράψει ό,τι νιώθουμε σε τέτοιες στιγμές. Οι λέξεις υπήρχαν, «συγκίνηση», «περηφάνεια», «νοσταλγία», «αγάπη», αλλά καμία δεν ταίριαζε ακριβώς. Έτσι, διαφορετικές εμπειρίες που μοιάζουν πολύ μεταξύ τους αντιμετωπίζονταν ξεχωριστά.

Μέχρι που μια ομάδα ερευνητών το 2012, με επικεφαλής τον ανθρωπολόγο Άλαν Φίσκε από το Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνια, αποφάσισε να κοιτάξει πιο προσεκτικά. Αφορμή στάθηκε μια φαινομενικά απλή απορία: Γιατί κλαίμε σε ταινίες με χαρούμενο τέλος; Μέχρι τότε, οι ψυχολόγοι είχαν επικεντρωθεί στα δάκρυα ως ένδειξη λύπης. Από εκεί ξεκίνησε μια σειρά μελετών, συνεντεύξεων και πειραμάτων που οδήγησαν σε ένα ενδιαφέρον συμπέρασμα: όλες αυτές οι εμπειρίες έχουν έναν κοινό πυρήνα, ένα συγκεκριμένο συναίσθημα.

Εικονογράφηση: Ελένη Καστρινογιάννη

Ένα ενδιαφέρον εύρημα είναι ότι το σώμα φαίνεται να αντιδρά όταν νιώθεις το συναίσθημα αυτό. Για παράδειγμα, σε πειράματα όπου οι συμμετέχοντες παρακολουθούσαν συγκινητικά βίντεο, παρατηρήθηκε μια μικρή αύξηση της θερμοκρασίας στο στήθος, μια κυριολεκτική «ζεστασιά». Ταυτόχρονα, η καρδιακή λειτουργία και η αναπνοή επιβραδύνονταν. Με άλλα λόγια, το kama muta σε «ανεβάζει» και σε ηρεμεί σχεδόν ταυτόχρονα.

Τα 6 χαρακτηριστικά του kama muta

1. Εμφανίζεται όταν δυναμώνει απότομα η αίσθηση ότι ανήκουμε σε μια ομάδα, όταν νιώθουμε έναν έντονο δεσμό με μια κοινότητα.
2. Είναι σύντομο. Συνήθως διαρκεί λιγότερο από ένα ή δύο λεπτά, αν και μπορεί να επαναλαμβάνεται γρήγορα.
3. Είναι ευχάριστο.
4. Όταν είναι έντονο, συνοδεύεται συχνά από το ίδιο σύνολο σωματικών αισθήσεων, όπως τα υγρά μάτια, η ανατριχίλα, ένα χαμόγελο.
5. Εμπνέει αφοσίωση και συμπόνια σε έναν τρόπο ζωής βασισμένο στην συλλογική προσφορά.
6. Ανάλογα με τη γλώσσα και το πλαίσιο, συχνά περιγράφεται με τους όρους που σχετίζονται με κίνηση, όπως «συγκινήθηκα» και «με παρέσυρε».

ΚΑΘΩΣ ΟΙ ΑΝΘΡΩΠΟΙ ΕΞΕΛΙΧΘΗΚΑΜΕ, ΑΝΑΠΤΥΞΑΜΕ ΤΗΝ ΙΚΑΝΟΤΗΤΑ ΝΑ ΝΙΩΘΟΥΜΕ ΑΥΤΟ ΤΟ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑ ΟΧΙ ΜΟΝΟ ΓΙΑ ΤΑ ΠΑΙΔΙΑ ΜΑΣ, ΑΛΛΑ ΚΑΙ ΓΙΑ ΑΛΛΟΥΣ, ΤΑ ΖΩΑ, ΤΟ ΘΕΙΟ, ΤΗΝ ΠΑΤΡΙΔΑ, ΤΗ ΜΟΥΣΙΚΗ, ΤΙΣ ΤΕΧΝΕΣ.

Kama muta δεν σημαίνει αγάπη

Το kama muta σχετίζεται με την αγάπη, αλλά δεν είναι η αγάπη όπως την ξέρουμε. Δεν είναι κάτι σταθερό ή διαρκές, είναι η στιγμιαία έκρηξή της. Είναι η στιγμή που η αγάπη γίνεται τόσο δυνατή ώστε σε «χτυπάει» σωματικά. Γι’ αυτό και μπορεί να εμφανιστεί σε οποιοδήποτε πλαίσιο, σε μια οικογενειακή στιγμή, σε μια συναυλία, σε μια θρησκευτική εμπειρία, σε μια κοινωνική δράση. Ακόμη και μπροστά σε μια οθόνη.

Δεν πρόκειται απλώς για μια ευχάριστη εμπειρία, αλλά έχει πραγματικό αντίκτυπο, αφού ενισχύει την εμπιστοσύνη, φέρνει τους ανθρώπους πιο κοντά, αυξάνει την ενσυναίσθηση και την ανάγκη για φροντίδα.

Ο εξελικτικός σκοπός του kama muta

Οι επιστήμονες εκτιμούν ότι το kama muta έχει βαθιές εξελικτικές ρίζες. Όπως εξηγεί ο Φίσκε, «τα θηλαστικά γεννούν μικρούς και ευάλωτους απογόνους, που μπορούν εύκολα να πεθάνουν από το κρύο ή την πείνα και είναι εκτεθειμένοι σε θηρευτές. Χρειάζονται επομένως προστασία, ζεστασιά, ασφάλεια και τροφή. Γι’ αυτό, οι μητέρες πρέπει να είναι πρόθυμες να θυσιάσουν τις δικές τους ανάγκες και να βάλουν σε προτεραιότητα τα μικρά τους».

Πιστεύει, λοιπόν, ότι εδώ βρίσκονται οι βαθιές φυλογενετικές ρίζες του kama muta. «Το συναίσθημα αυτό προέκυψε από τη μητρική αγάπη, η οποία πρέπει να ενεργοποιείται άμεσα και να είναι αρκετά ισχυρή ώστε να υπερνικά κάθε άλλο κίνητρο. Καθώς οι άνθρωποι εξελίχθηκαν, αναπτύξαμε την ικανότητα να νιώθουμε αυτό το συναίσθημα όχι μόνο για τα παιδιά μας, αλλά και για άλλους, τα ζώα, το θείο, την πατρίδα, ακόμη και τη μουσική και τις τέχνες».

ΤΟ KAMA MUTA ΣΧΕΤΙΖΕΤΑΙ ΜΕ ΤΗΝ ΑΓΑΠΗ, ΑΛΛΑ ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ Η ΑΓΑΠΗ ΟΠΩΣ ΤΗΝ ΞΕΡΟΥΜΕ. ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ ΚΑΤΙ ΣΤΑΘΕΡΟ Ή ΔΙΑΡΚΕΣ, ΑΛΛΑ Η ΣΤΙΓΜΙΑΙΑ ΕΚΡΗΞΗ ΤΗΣ.

Μπορείς να το καλλιεργήσεις;

Ναι, μπορείς. Το kama muta φαίνεται να ενισχύεται μέσα από πολύ απλές, καθημερινές πρακτικές, όπως ένα στοργικό δώρο, μια αγκαλιά, μια πρόσκληση για φαγητό, μια επίσκεψη στο νοσοκομείο. Όλοι μπορούμε να μάθουμε να το καλλιεργούμε, δίνοντας περισσότερη προσοχή στους γύρω μας.

Επίσης, χάρη στην ικανότητά μας για ενσυναίσθηση, μπορείς να το βιώσεις και έμμεσα, παρακολουθώντας συγκινητικά βίντεο άλλων ανθρώπων π.χ. με ζωάκια.