ΕΚΟΨΕΣ ΤΟΝ ΚΑΦΕ: ΔΕΣ ΤΙ ΑΛΛΑΖΕΙ ΣΕ ΕΓΚΕΦΑΛΟ ΚΑΙ ΕΝΤΕΡΟ ΣΕ 2 ΕΒΔΟΜΑΔΕΣ

Πονοκέφαλος, υπνηλία και νεύρα είναι τα πρώτα πράγματα που περιμένεις όταν κόβεις τον καφέ. Ωστόσο, δεν είναι όλα μαύρα, σύμφωνα με νέα μελέτη που δείχνει ότι μπορεί να επηρεαστούν θετικά κάποιες λειτουργίες.

Τι θα συνέβαινε στο σώμα σου αν έπρεπε να σταματήσεις τον καφέ; Τέτοια πράγματα δεν τα ρωτάς σε γνήσιους λάτρεις του ροφήματος, εκτός αν θες να δεις πώς δείχνουν λουσμένοι κρύο ιδρώτα. Το σενάριο μοιάζει εφιαλτικό και μάλλον φέρνει εικόνες από πονοκέφαλο, νύστα, εκνευρισμό, μια αίσθηση ότι το σώμα κινείται πιο αργά απ’ ό,τι έχει συνηθίσει, ό,τι ξέρουμε και δεν ξέρουμε για τα δεινά που προκαλεί η στέρηση.

Ποιος θα πίστευε ότι, μέσα σε λίγες ημέρες, μπορεί να επέλθει ηρεμία, λιγότερη τσίτα, μια απρόσμενη υπομονή παρά την κίνηση στους δρόμους, τη φασαρία και κάθε είδους ένταση;

Στο Nature Communications δημοσιεύτηκε μελέτη για τις αλλαγές που ακολουθούν τη διακοπή του καφέ, αποτυπώνοντας μια αρκετά λεπτομερή εικόνα για το πώς επηρεάζει οργανισμό, εγκέφαλο και έντερο. Αν και δεν έδειξε ακριβώς ότι η αποχή από τον καφέ θα σε κάνει να τραγουδάς Mary Poppins τη μία ώρα που έχεις κολλήσει στον Κηφισό, κατέληξε σε κάποια απροσδόκητα συμπεράσματα.

Διενεργήθηκε από ερευνητές του University College Cork, που παρακολούθησαν 62 υγιείς ενήλικες, οι μισοί εκ των οποίων έπιναν συστηματικά 3 έως 5 καφέδες την ημέρα, ενώ οι άλλοι μισοί καθόλου. Οι τακτικοί καταναλωτές διέκοψαν τον καφέ για δύο εβδομάδες και στη συνέχεια επέστρεψαν στην αγαπημένη τους συνήθεια, με καφεΐνη ή χωρίς.

Στη διάρκεια της μελέτης, οι επιστήμονες κατέγραφαν αλλαγές στο εντερικό μικροβίωμα, σε μεταβολίτες ούρων και κοπράνων, σε δείκτες φλεγμονής, στην κορτιζόλη, αλλά και στην απόδοση των συμμετεχόντων σε γνωστικά και συμπεριφορικά τεστ.

iStock

Αλλαγές σε αντιδράσεις και συναισθηματικές αποκρίσεις

Πριν ξεκινήσει η παρέμβαση, όσοι έπιναν καφέ ήταν πιο παρορμητικοί, με εντονότερη συναισθηματική αντιδραστικότητα. Δεν είχαν περισσότερο άγχος ή κατάθλιψη από τους υπόλοιπους συμμετέχοντες, αποκρίνονταν ωστόσο εντονότερα στα ερεθίσματα και δυσκολεύονταν περισσότερο να κατευνάσουν τα συναισθήματά τους μετά από στιγμές έντασης. Τόσο η παρορμητικότητα όσο και οι συναισθηματικές αντιδράσεις αμβλύνθηκαν μετά τη διακοπή του καφέ.

Παραδόξως, η απουσία της διεγερτικής καφεΐνης δεν επαρκούσε για να εξηγήσει τα αποτελέσματα. Ορισμένες αλλαγές παρέμειναν και μετά τη φάση της κλασικής στέρησης και επανεμφανίστηκαν ακόμη και σε συμμετέχοντες που άρχισαν τον ντεκαφεΐνέ. Σύμφωνα με τους ερευνητές, ενισχύεται η υπόθεση ότι ο καφές δρα μέσω περισσότερων μηχανισμών από την καφεΐνη μόνη της.

Οι συμμετέχοντες που έπιναν καφέ εμφάνισαν μείωση στην παρορμητικότητα και τις συναισθηματικές αντιδράσεις μετά τη διακοπή του. iStock

Η επίδραση στο μικροβίωμα

Η έρευνα έδωσε μεγάλο βάρος στα μικροβιακά προφίλ του εντέρου, που παρουσίασαν διαφορές μεταξύ των δύο ομάδων, παρότι οι διατροφικές τους συνήθειες ήταν παρόμοιες. Για παράδειγμα, στους καταναλωτές καφέ αφθονούσαν συγκεκριμένα βακτηριακά στελέχη, όπως τα Cryptobacterium curtum και Eggerthella, για τα οποία η επιστημονική γνώση παραμένει περιορισμένη:

• Το πρώτο εντοπίζεται κυρίως στη στοματική κοιλότητα και έχει συσχετιστεί με περιοδοντίτιδα και άλλες οδοντικές φλεγμονές.
• Τα βακτήρια του γένους Eggerthella, πιο μελετημένα, συμμετέχουν κυρίως στον μεταβολισμό των χολικών οξέων, δηλαδή των ουσιών που παράγει το συκώτι για να βοηθήσει στην πέψη των λιπαρών. Κατά τη διαδικασία του μεταβολισμού, επηρεάζονται διαδικασίες που σχετίζονται με τον μεταβολισμό, τη φλεγμονή, ακόμη και τη λειτουργία του ανοσοποιητικού.

Σημαντικές ήταν και οι διαφορές που εντοπίστηκαν σε μεταβολίτες που παράγουν τα βακτήρια του εντέρου που διασπούν την τρυπτοφάνη, ένα αμινοξύ και πρόδρομη ουσία της σεροτονίνης που παίρνουμε από τροφές όπως τα γαλακτοκομικά, τα αβγά, οι ξηροί καρποί και το κρέας. Συγκεκριμένα, φάνηκε ότι οι άνθρωποι που έπιναν καφέ:

• είχαν χαμηλότερα επίπεδα ινδολο-3-προπιονικού οξέος (IPA) και ινδολο-3-καρβοξαλδεΰδης, δύο ενώσεις που συνδέονται με την υγεία του εγκεφάλου και του εντέρου (ιδίως το IPA εξετάζεται για πιθανή προστατευτική δράση στη μνήμη και τη γνωστική λειτουργία),
• εμφάνιζαν μειωμένα επίπεδα GABA (γ-αμινοβουτυρικό οξύ), νευροδιαβιβαστή που σχετίζεται με τη χαλάρωση και τη ρύθμιση του άγχους,
• κατά τη διάρκεια των δύο εβδομάδων χωρίς καφέ, τα επίπεδα IPA άρχισαν να ανεβαίνουν, ενώ των GABA δεν επανήλθαν πλήρως μέσα στο χρονικό διάστημα της μελέτης.

Μετά την επιστροφή στον καφέ, όσοι κατανάλωσαν καφεΐνη είχαν λιγότερο άγχος και καλύτερη απόδοση σε τεστ προσοχής, ενώ η ομάδα του ντεκαφεϊνέ κοιμόταν καλύτερα, είχε καλύτερες επιδόσεις σε τεστ μνήμης και εμφάνισε αυξημένη σωματική δραστηριότητα. iStock

Τι άλλαξε με την επιστροφή στην κατανάλωση καφέ

Η επιστροφή στον καφέ συνοδεύτηκε από οφέλη:

• Όσοι κατανάλωσαν καφεΐνη είχαν λιγότερο άγχος και καλύτερη απόδοση σε τεστ προσοχής.
• Η ομάδα του ντεκαφεϊνέ κοιμόταν καλύτερα, είχε καλύτερες επιδόσεις σε τεστ μνήμης και εμφάνισε αυξημένη σωματική δραστηριότητα.
• Και στις δύο ομάδες μειώθηκε το αντιλαμβανόμενο στρες και η παρορμητικότητα σε σχέση με την αρχική κατάσταση.
• Το αντιφλεγμονώδες προφίλ ήταν εξίσου μικτό, με την ομάδα της καφεΐνης να εμφανίζει μείωση σε ορισμένες κυτοκίνες (IL-10, IL-6), ενώ άλλοι φλεγμονώδεις δείκτες ανταποκρίθηκαν στα συστατικά του καφέ ανεξαρτήτως καφεΐνης.
• Σε σχέση με την κορτιζόλη, παρά την παγιωμένη αντίληψη ότι ο καφές τη «φουντώνει», τα επίπεδα της ορμόνη του στρες παρέμειναν ουσιαστικά σταθερά σε όλες τις φάσεις, τουλάχιστον για όσους έκαναν μέτρια κατανάλωση.
• Οι αλλαγές στο προφίλ της εντερικής μικροχλωρίδας ήταν άμεσες, με μεταβολές στα βακτηριακά είδη από τη δεύτερη ημέρα κιόλας μέρα επιστροφής στον καφέ.