ΜΠΟΡΕΙ Η ΔΥΣΟΣΜΙΑ ΝΑ ΕΠΗΡΕΑΣΕΙ ΤΗΝ ΥΓΕΙΑ;

Μπορεί η δυσοσμία να μη σκοτώνει, όμως μελέτες αποδεικνύουν ότι ενδέχεται να έχει σοβαρές επιπτώσεις στην ψυχική και σωματική υγεία σου.

Σου έχει συμβεί ποτέ να βρεθείς σε έναν χώρο που βρωμάει τόσο πολύ, ώστε να νομίζεις ότι θα πεθάνεις; Τα σήματα που δίνει ο εγκέφαλός σου δεν είναι ψευδή: ΟΚ, μπορεί να μην πεθάνεις, αλλά υπάρχουν επιστημονικά στοιχεία που επιβεβαιώνουν ότι η δυσοσμία μπορεί να επηρεάσει την υγεία σου, ειδικά όταν αναγκάζεσαι να την υποστείς για μεγάλο χρονικό διάστημα.

Η όσφρηση είναι η αίσθηση που παραβλέπουμε περισσότερο από κάθε άλλη, θεωρώντας την τη λιγότερο σημαντική – φαντάσου ότι Αμερικανοί φοιτητές απάντησαν σε έρευνα ότι θα προτιμούσαν να χάσουν την όσφρησή τους παρά το κινητό τους τηλέφωνο. Ακραίο, αλλά ενδεικτικό.

Μπορώ να το καταλάβω, όμως, αν το πουν άνθρωποι που ζουν σε μέρη όπου η δυσοσμία είναι τόσο έντονη ώστε τους πιάνει πονοκέφαλος, αναγούλα ή υποφέρουν από διαταραχές ύπνου εξαιτίας της. Δεν υπερβάλλουν τα άτομα αυτά, υπάρχουν μελέτες που συνδέουν τις δυσάρεστες οσμές σε αστικά περιβάλλοντα με τέτοια παράπονα. Αναρωτιέσαι πώς γίνεται η σύνδεση;

Η δυσοσμία ως μήνυμα κινδύνου

Η όσφρηση έχει εν μέρει εξελιχθεί ως ένα σήμα έγκαιρης προειδοποίησης, που μας βοηθά να αποφύγουμε μια ασθένεια ή μια μόλυνση. Κάτι που μυρίζει άσχημα είναι πιθανότατα γεμάτο με βακτήρια που θέλουν να μας βλάψουν – φαντάσου έναν γεμάτο κάδο σκουπιδιών.

Όπως λέει σε άρθρο ο Johan Lundström, καθηγητής στην επιστήμη της όσφρησης στο Ινστιτούτο Karolinska στη Στοκχόλμη της Σουηδίας, από τη στιγμή που θα τα εισπνεύσει από τη μύτη, τα σήματα οσμής υποβάλλονται σε επεξεργασία στον εγκέφαλο μέσα σε περίπου 300 χιλιοστά του δευτερολέπτου. Γι’ αυτό και η σωματική αντίδρασή μας στην οσμή είναι άμεση: ενστικτωδώς φεύγουμε τρέχοντας μακριά της. Επίσης, μια άγνωστη οσμή ο εγκέφαλός μας συνήθως την αντιλαμβάνεται αρνητικά, προσθέτει ο Lundström.

iStock

Αυτό δεν είναι πάντα κακό, γιατί μια άγνωστη ή άσχημη μυρωδιά μπορεί πράγματι να μας προστατεύσει, όπως π.χ. η μυρωδιά των σάπιων αβγών, δηλαδή του υδρόθειου, ενός αερίου που παράγεται στην επεξεργασία λυμάτων και αποτελεί ταυτόχρονα καμπανάκι κινδύνου για ένα αέριο που μπορεί να είναι θανατηφόρο σε πολύ υψηλές συγκεντρώσεις.

ΟΙ ΔΥΣΑΡΕΣΤΕΣ ΟΣΜΕΣ ΜΠΟΡΟΥΝ ΝΑ ΕΝΕΡΓΟΠΟΙΗΣΟΥΝ ΤΟ ΠΝΕΥΜΟΝΟΓΑΣΤΡΙΚΟ ΝΕΥΡΟ ΠΡΟΚΑΛΩΝΤΑΣ ΑΔΙΑΘΕΣΙΑ Ή ΝΑΥΤΙΑ.

Ας μην πάμε, όμως, τόσο μακριά: οι επιστήμονες έχουν αποδείξει ότι ένα όμορφο άρωμα, όπως π.χ. το σανδαλόξυλο, μπορεί να ωφελήσει την ευεξία και την ψυχική υγεία μας γιατί ενεργοποιεί μέρη του εγκεφάλου που συνδέονται με το συναίσθημα και τη μνήμη. Ακριβώς με τον ίδιο τρόπο ισχύει και το αντίστροφο: Αν και η ακριβής εξήγηση δεν έχει ακόμα δοθεί, οι επιστήμονες διαβεβαιώνουν ότι η δυσοσμία μπορεί να είναι επιβλαβής για την υγεία.

Ανασκόπηση μελετών του 2021 βρήκε κάποια «βιολογική πιθανολογία» πίσω από συμπτώματα όπως πονοκέφαλο ή έμετο που προκαλούνται από άσχημες μυρωδιές. Για παράδειγμα, οι δυσάρεστες οσμές μπορούν να ενεργοποιήσουν το πνευμονογαστρικό νεύρο, ένα βασικό μέρος του νευρικού συστήματος που συνδέει τον εγκέφαλο και το έντερο, προκαλώντας αδιαθεσία ή ναυτία. Oι επιστήμονες αυτής της ανασκόπησης, ωστόσο, κατέληξαν και στο συμπέρασμα ότι χρειάζεται περισσότερη έρευνα σχετικά με τις φυσιολογικές επιπτώσεις των οσμών για να εξαχθούν σαφή συμπεράσματα.

Η έκταση της επίδρασης στην υγεία μας εξαρτάται επίσης από το πόσο ανησυχούμε για την οσμή. «Η επίδραση στην υγεία προκαλείται και μέσω μιας ατομικής αντιπάθειας ή φόβου για μια οσμή», λέει στο ίδιο άρθρο η Pamela Dalton, γνωστική ψυχολόγος στο Monell Chemical Senses Center στη Φιλαδέλφεια των ΗΠΑ, η οποία έχει αφιερώσει 32 χρόνια ερευνώντας τις επιπτώσεις των οσμών στην υγεία.

Για παράδειγμα, όσο πιο αγχωμένοι είμαστε για μια οσμή, τόσο περισσότερο μπορεί να επηρεάσει την υγεία και την ευεξία μας.

Η ΕΚΤΑΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΔΡΑΣΗΣ ΣΤΗΝ ΥΓΕΙΑ ΜΑΣ ΕΞΑΡΤΑΤΑΙ ΕΠΙΣΗΣ ΑΠΟ ΤΟ ΠΟΣΟ ΑΝΗΣΥΧΟΥΜΕ ΓΙΑ ΤΗΝ ΟΣΜΗ.

Τα πράγματα είναι ακόμα πιο δύσκολα για τους ανθρώπους που ζουν σε μέρη με μόνιμα εξαιρετικά άσχημη οσμή. Βρεθήκαμε πρόσφατα, για παράδειγμα, στην Παλιά Πόλη της Κέρκυρας και δεν μπορέσαμε να μην παρατηρήσουμε ότι σε σημεία η δυσοσμία ήταν ανυπόφορη – αναρωτιόμασταν πώς αντέχουν οι μόνιμοι κάτοικοι. Γιατί μύριζε τόσο; Κάποιοι μας είπαν ότι επειδή το δίκτυο αποχέτευσης είναι πολύ παλιό, κατά τις τουριστικές περιόδους δεν μπορεί να διαχειριστεί τον μεγάλο όγκο των λυμάτων δημιουργώντας οσμές. Τα στενά καντούνια μπορεί να είναι τρομερά γραφικά, πάντως σίγουρα δεν βοηθούν να περάσει αέρας.

Παρόλο που είναι σύνηθες για τους ανθρώπους να συνηθίζουν μια ουδέτερη ή ευχάριστη μυρωδιά, ο Lundström επιβεβαιώνει πως δεν ισχύει το ίδιο για τις δυσάρεστες.

Πάντως, δεν είναι καλό να μη μυρίζεις

Η ζωή μπορεί να γίνει δύσκολη αν κανείς αναγκάζεται να ζει σε μια περιοχή όπου πολύ συχνά μυρίζει δυσάρεστα, όμως υπάρχουν και κάποια καλά νέα: Το να έχεις οξυμένη όσφρηση αποτελεί σημαντικό σημάδι καλής υγείας.

iStock

Έρευνες έχουν δείξει ότι τα άτομα με πιο οξεία αίσθηση της όσφρησης απολαμβάνουν περισσότερο το φαγητό, ακόμη και το σεξ: μελέτη του 2018 σε 70 ενήλικες έδειξε πως όσοι είχαν υψηλή οσφρητική ευαισθησία ανέφεραν μεγαλύτερη ευχαρίστηση από τις σεξουαλικές δραστηριότητες. Μεταξύ αυτών, οι γυναίκες ανέφεραν επίσης υψηλότερη συχνότητα οργασμών κατά τη σεξουαλική επαφή.

Στον αντίποδα, το εκτιμώμενο 5% των ανθρώπων που δεν έχουν αίσθηση όσφρησης –τη γνωστή ανοσμία– συχνά αντιμετωπίζει ευρείες επιπτώσεις στην υγεία. Τα άτομα αυτά μπορεί να έχουν μειωμένη όρεξη και κακής ποιότητας διατροφή ακριβώς επειδή δυσκολεύονται να απολαύσουν τα γεύματά τους. Το χειρότερο, όμως, δεν είναι αυτό: έρευνα συνδέει την κακή αίσθηση της όσφρησης με 46% υψηλότερο κίνδυνο θανάτου εντός 10 ετών μεταξύ των ηλικιωμένων ενηλίκων.

Οι επιστήμονες προσπαθούν ακόμη να εξηγήσουν γιατί συμβαίνει αυτό, αν και βλέπουν συνδέσεις με θανάτους από καρδιαγγειακές παθήσεις και νευροεκφυλιστικές ασθένειες όπως η νόσος Αλτσχάιμερ και η νόσος Πάρκινσον. Δεν σημαίνει, δηλαδή, απαραίτητα ότι επειδή δεν έχεις καλή όσφρηση κινδυνεύεις να πεθάνεις – μπορεί, όμως, να αποτελεί σύμπτωμα κάποιας νευροεκφυλιστικής νόσου.

Σε κάθε περίπτωση, καλό είναι όσο το δυνατόν η δυσοσμία να αποφεύγεται!