ΔΩΡΑ ΧΡΥΣΙΚΟΥ: «ΘΕΛΩ ΝΑ ΜΕ ΘΥΜΟΥΝΤΑΙ ΣΑΝ ΕΝΑΝ ΑΝΘΡΩΠΟ ΚΑΘΑΡΟ, ΠΟΥ ΠΑΛΕΥΕ ΓΙΑ Ο,ΤΙ ΑΞΙΖΕΙ ΝΑ ΠΑΛΕΥΕΙΣ»

Με αφορμή τη θερινή περιοδεία της παράστασης «Δεκαοχτώ Ενάτου», συναντήσαμε τη Δώρα Χρυσικού, η οποία μας άνοιξε την καρδιά της για όσα της δίνουν ζωή και για όσα απείλησαν να της την στερήσουν.

Τη συνάντησή μας με τη Δώρα Χρυσικού την προγραμματίσαμε λίγες ημέρες πριν ανέβει η παράσταση «Δεκαοχτώ Ενάτου» στο θέατρο Βράχων, με σκοπό κατά κύριο λόγο να μιλήσουμε γι’αυτήν, όμως τη Δώρα είναι αδύνατον να την δεις απομονωμένα σαν ηθοποιό. Γιατί η ζωή της είναι μεγαλύτερη από αυτό – και οι ρόλοι της κάπως εμπλέκονται, τους κάνει κομμάτι της. Ειδικά όσον αφορά τη συγκεκριμένη παράσταση που είναι, όπως θα μου πει παρακάτω, το σπουδαιότερο δημιουργικό έργο της – ένα μέρος πια της ζωής της.

Η Δώρα Χρυσικού είναι ένας φωτεινός χείμαρρος. Ακόμα κι όταν τα μάτια της είναι βουρκωμένα, σπινθηροβολούν. Δεν χορταίνεις να την ακούς και να τη βλέπεις να μιλά με πάθος για όσα αγαπά μα και για όσα την τσάκισαν. Για την υποχρέωσή μας να αντιστεκόμαστε σε κάθε φασιστική ενέργεια, την ανάγκη να διατηρείται η μνήμη όσων έδωσαν τη ζωή τους για να γίνει αυτός ο κόσμος λίγο καλύτερος, αλλά και την ομορφιά της ζωής ως μοναδικό αντίδοτο στον φόβο που κατέβαλλε για ένα διάστημα τόσο την ηρωίδα της όσο και την ίδια, όταν ο καρκίνος της χτύπησε την πόρτα.

Μιλούσαμε σχεδόν δύο ώρες και θα μπορούσαμε να μιλάμε πολλές ακόμα, όμως εδώ κρατώ το απόσταγμα όσων ίσως δεν ξέρεις ακόμα για εκείνη, τουλάχιστον μέχρι να βρεθείς στις 17 Ιουνίου 2026 στο Θέατρο Βράχων (ή σε κάποια από τις επόμενες παραστάσεις της) και να απολαύσεις τη Δώρα Χρυσικού σε όλο της το μεγαλείο.

«Σιγά μην φοβηθώ»: Η παράσταση

Κατά τη διάρκεια της δίκης για τη δολοφονία του Παύλου Φύσσα, την οποία η Δώρα Χρυσικού παρακολούθησε στενά, η Μάγδα Φύσσα μοίραζε συμβολικά σε αλληλέγγυους και μάρτυρες κάτι τετραδιάκια με λευκές σελίδες που στο εξώφυλλο είχαν μια φωτογραφία του Παύλου με το μικρόφωνο και τη φράση «Έξι χρόνια, Παύλος Φύσσας, σιγά μην φοβηθώ». Η κ. Φύσσα από τη Δώρα να δώσει ένα από αυτά στη δικηγόρο Μαρία Παρέντη, που ήταν έγκυος εκείνο το διάστημα, «για να γράψει την ιστορία του Παύλου και να τη διαβάζει μια μέρα στην κόρη της», όπως της είπε.

«Εντελώς ασυνείδητα γεννήθηκε μέσα μου τότε η σκέψη, το μικρόβιο, να αποτυπώσω εγώ αυτή την ιστορία – ήταν το 2019, λίγο πριν βγει η απόφαση, λίγο πριν τον Covid», μου λέει η Δώρα. Στη δίκη παρίστατο συχνά και η δημοσιογράφος-σεναριογράφος Μαρία Λούκα, την οποία η Δώρα επέλεξε για να γράψει το κείμενο, ακριβώς επειδή, παρούσα όντας, είχε νιώσει αυτή την αγωνία των μαρτύρων που στην παράσταση «Δεκαοκτώ ενάτου» παρακολουθούμε να βιώνει και η Δάφνη, η πρωταγωνίστρια. Συν-συγγραφέας της Μαρίας Λούκα στο τελικό κείμενο ήταν ο σκηνοθέτης της παράστασης, Κοραής Δαμάτης.

«Η Δάφνη είναι ένας μέσος άνθρωπος, ένα κορίτσι που βλέπει μια στυγνή δολοφονία μπροστά στα μάτια της σε πολύ νεαρή ηλικία. Έχει κληθεί από το δικαστήριο να καταθέσει και δίνει μάχη μέσα της με τον φόβο, με τη ζωή που ξέρει, με το λίγο της, με το “κοίτα τη δουλειά σου” που την έχει φορτώσει η κοινωνία και η οικογένεια, με τις πραγματικές απειλές των φασιστών και την δική της εσωτερική απειλή», περιγράφει η Δώρα. Ναι, σωστά σου θυμίζει η ιστορία αυτή τις Δήμητρα Ζώρζου και Παρασκευή Καραγιαννίδου, τις εμβληματικές αυτόπτες μάρτυρες της δολοφονίας του Παύλου, που πήραν μια ηρωική απόφαση και δεν «κοίταξαν τη δουλίτσα τους», όπως έκαναν αμέτρητοι άλλοι άνθρωποι εκείνο το βράδυ.

«ΔΕΝ ΘΕΩΡΩ ΟΤΙ ΥΠΑΡΧΟΥΝ ΗΡΩΙΚΕΣ ΜΟΡΦΕΣ – ΥΠΑΡΧΟΥΝ ΑΝΘΡΩΠΟΙ ΠΟΥ ΦΕΡΟΥΝ ΕΝΑΝ ΗΡΩΑ ΜΕΣΑ ΤΟΥΣ, ΣΕ ΜΙΑ ΣΥΓΚΕΚΡΙΜΕΝΗ ΣΥΝΘΗΚΗ».

«Η Δάφνη είναι αποτέλεσμα των καταθέσεων και των δύο κοριτσιών», μου λέει η Δώρα. «Συμπτύξαμε, δηλαδή, τις καταθέσεις τους και τις επεξεργαστήκαμε θεατρικά για να βγει μία ηρωίδα».

Αναφερόμενη σε αυτήν συνεχίζει: «Εγώ δεν θεωρώ ότι υπάρχουν ηρωικές μορφές – μπορεί ίσως κάποιοι λίγοι άνθρωποι. Νομίζω ότι υπάρχουν άνθρωποι που φέρουν έναν ήρωα μέσα τους κάτω από ένα συγκεκριμένο πρίσμα, σε μια συγκεκριμένη συνθήκη. Το να πιστεύεις σε ένα υψηλότερο ιδανικό, σε κάτι μεγαλύτερο από εσένα, το να έχεις μια ηθική πυξίδα, το να μη μπορείς να σιωπήσεις είναι και αυτό εν δυνάμει μια ηρωική στιγμή. Δεν σημαίνει ότι δεν φοβάσαι – όλοι έχουν μέσα τους τον φόβο. Απλά δεν τον αφήνουν να γίνει τόσο μεγάλη τροχοπέδη ώστε να μην πράξουν αυτό που θέλουν».

Όπως λέει και η Δάφνη κάποια στιγμή στην παράσταση: «Φυσικά και φοβάμαι. Όμως δεν μπορούσα να δω κάποιον να σκοτώνει και να μην κάνω τίποτα».

Ήρωες σαν τη Δάφνη και άνθρωποι σαν τη Δήμητρα είναι που οδήγησαν στη δικαίωση του Παύλου και την καταδίκη της Χρυσής Αυγής ως εγκληματική οργάνωση. Και «μέσα από αυτή την ιστορία κάπως δικαιώνεται και ο Λουκμάν [σ.σ. Ο Σαχζάτ Λουκμάν επίσης δολοφονήθηκε από τη Χρυσή Αυγή το 2013] και οι μετανάστες που προπηλακίστηκαν στον Αγ. Παντελεήμονα, και οι συνδικαλιστές του ΠΑ.ΜΕ. και οι Αιγύπτιοι αλιεργάτες [σ.σ. Το 2012 Αιγύπτιοι αλιεργάτες στο Πέραμα δέχθηκαν δολοφονική επίθεση από δεκάδες χρυσαυγίτες]… και ξαφνικά όλοι αυτοί οι άνθρωποι, που τόσα χρόνια δεν μαθαίναμε τα ονόματα και τα πρόσωπά τους, σα να πήραν ένα κομμάτι από αυτό που τους αναλογεί. Πλέον δεν μπορεί κανείς να πει: Α, δεν ήξερα», λέει η ίδια.

Για τη Δώρα, η δημιουργία αυτής της παράστασης, που ανέβηκε πρώτη φορά τον Οκτώβριο του 2024 στο Ίδρυμα Μιχάλης Κακογιάννης, ήταν «μια λύτρωση. Ένας βαθύς αναστεναγμός. Σα να εκπληρώνω ένα βαθύ χρέος που ένιωθα να έχω».

«Σιγά μην φοβηθώ»: Ο καρκίνος

Ενώ η Δώρα Χρυσικού διερευνούσε τον φόβο ως κυρίαρχο συναίσθημα της ηρωίδας της, ένας διαφορετικός και ισχυρότερος φόβος κυρίευσε την ίδια, όταν τον Απρίλιο του 2021 διαγνώστηκε με καρκίνο των ωοθηκών. Το άκουσμα της λέξης «καρκίνος» είναι από μόνο του αρκετό για να σε παραλύσει, όμως όταν αυτός εμφανίζεται στις ωοθήκες μιας γυναίκας ξέρεις –κι αν δεν ξέρεις, μαθαίνεις σύντομα– πως έχεις να κάνεις με μια πραγματική μάχη για τη ζωή. Γιατί πρόκειται για έναν τύπο καρκίνου που, ελλείψει όπως έχουμε ξαναπεί διαγνωστικών εργαλείων, συνήθως εντοπίζεται όταν πλέον έχει εξελιχθεί επικίνδυνα.

Στην περίπτωση της Δώρας η διάγνωση προέκυψε τυχαία την περίοδο που βρισκόταν σε διαδικασία εξωσωματικής και πραγματοποιούσε σειρά εξετάσεων. Δύο μήνες μετά υποβλήθηκε σε ένα χειρουργείο που διήρκησε συνολικά 12 ώρες, αφού οι γιατροί της εντόπισαν κι άλλες εστίες, πέρα από τις ωοθήκες, πίσω από το αριστερό νεφρό. Αμέτρητες φορές κατά τη διάρκεια της συνέντευξης θα μου επαναλάβει πως χρωστά τη ζωή της στον Δρ. Βασίλη Σιούλα, με τον οποίο είχαμε μιλήσει σε παλαιότερο άρθρο για τους γυναικολογικούς καρκίνους. Ακολούθησαν γονιδιακοί έλεγχοι που έδειξαν ότι ο καρκίνος της ήταν ένα τυχαίο γεγονός και μια σειρά χημειοθεραπειών που φάνηκε πως είχαν αποτέλεσμα.

Πριν από μερικούς μήνες, ο γιατρός της είπε «είσαι ελεύθερη νόσου» και αυτό την έκανε να νιώσει σα να ξαναγεννήθηκε – όχι όμως ίδια. «Δεν είσαι ποτέ σου πια η ίδια», μου λέει. «Ξεχνάς την ανεμελιά – ξέρεις πως δεν θα είσαι ποτέ πια ανέμελη σε σχέση με την υγεία σου.  Όμως ο φόβος είναι όλο και λιγότερος όσο απομακρύνεσαι από τη νόσο. Δεν ορίζει πια την καθημερινότητά σου. Τον έχεις μόνο την περίοδο των εξετάσεων, αλλά και αυτό όλο και λιγότερο».

«Δεν θα είχα κάνει αυτή την παράσταση αν δεν ήταν ο καρκίνος», τονίζει στη συνέχεια. «Δεν θα θεωρούσα τον εαυτό μου ικανό να την κάνει. Η ασθένεια, όμως, άλλαξε πολλά πράγματα σε σχέση με τον τρόπο που σκέφτομαι. Με έκανε να ξεφύγω από το αίσθημα ανεπάρκειας που ένιωθα και να δώσω πολύ μεγαλύτερη ψήφο εμπιστοσύνης στη Δώρα. Και πάντα, από εκείνη τη στιγμή σε οτιδήποτε κι αν κάνω αναμετριέμαι με την ασθένεια. Λέω: Αφού μπόρεσες να κάνεις αυτό, τι δεν μπορείς να κάνεις; Είμαι ασταμάτητη εσωτερικά. Δεν είναι ότι δεν τρώω τα μούτρα μου και δεν αποτυγχάνω. Πάντα θα υπάρχουν στιγμές που θα αποτυγχάνω. Όμως η αποτυχία δεν έχει πια το ίδιο βάρος».

«ΜΕ ΤΟΝ ΚΑΡΚΙΝΟ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΚΑΝΕΙΣ ΕΝΑ DEAL: ΟΤΙ ΣΕΒΟΜΑΙ ΠΩΣ ΜΟΥ ΕΜΦΑΝΙΣΤΗΚΕ, ΑΛΛΑ ΔΕΝ ΘΑ ΤΟΝ ΑΦΗΣΩ ΝΑ ΜΕ ΚΑΤΑΠΙΕΙ».

Για να φτάσει σε αυτό το σημείο σήμερα η Δώρα Χρυσικού, μου λέει ότι πέρασε από πολλά στάδια τόσο μεγάλης δύναμης όσο και μεγάλης κατάρρευσης, ειδικά στην αρχή, που είχε να αντιμετωπίσει θέματα φόβου, αλλά και βιολογικά ζητήματα που σχετίζονται με την ολική υστερεκτομή σε επίπεδο ορμονικών διαταραχών, λίμπιντο, σωματικής φιλαυτίας… «Δεν είχα ποτέ ωραιοπάθεια, αλλά ακόμα και αυτή η θηλυκότητα που υπάρχει μέσα σε μια γυναίκα 44 ετών διαταράσσεται. Πρέπει να εναρμονιστείς με μια νέα πραγματικότητα που έχει να κάνει πολύ με το αναπαραγωγικό σύστημα, με το θέμα μητρότητα που δεν υφίσταται πια, με το κομμάτι της σεξουαλικότητας…»

Αυτό που, όπως υποστηρίζει, τη βοήθησε όλη αυτή την περίοδο είναι «κάτι που έχει να κάνει με τον χαρακτήρα μου: είμαι ένας άνθρωπος που δεν κρύβεται και δεν ντρέπεται. Από την αρχή, λοιπόν, δεν θεώρησα τον καρκίνο ως κάτι που πρέπει να με στιγματίσει και γι’ αυτό πάλεψα λυσσαλέα να το επικοινωνώ».

Στον αντίποδα, αυτό που δεν τη βοήθησε ήταν το γεγονός ότι για πάρα πολύ καιρό σήκωσε τον «σταυρό» της ασθένειας μόνη της, πιστεύοντας ότι είναι πάρα πολύ δυνατή και θα τα καταφέρει μια χαρά. «Δυστυχώς απευθύνθηκα πολύ αργά στην πορεία μου με τον καρκίνο σε ψυχολόγο. Υπερεκτίμησα τις δυνάμεις μου, είχα μία μόνωση, όμως στην πραγματικότητα ήμουν ένα πλάσμα που ζητούσε απεγνωσμένα βοήθεια. Όταν τελικά έφτασα στον ψυχίατρο μου είπε: Τον μανδύα του σούπερ ήρωα μπορείτε να τον αφήσετε τώρα. Και είχε δίκιο. Η επίγνωση της ευαλωτότητας, το να μπορείς να αγκαλιάσεις την αδυναμία σου, αυτή είναι η πραγματική δύναμη. Εγώ αρνούμενη να πέσω, αρνιόμουν ένα δομικό στοιχείο της νόσου: Ότι αυτή η νόσος αυτό κάνει. Σε ρίχνει. Σε ρίχνει σωματικά. Δεν σε ακινητοποιεί, αλλά σε ρίχνει.

»Και πρέπει να σεβαστείς αυτό που σου συμβαίνει. Τον καρκίνο δεν μπορείς απόλυτα να τον δαμάσεις, όμως πρέπει να κάνεις ένα deal μαζί του: ότι σέβομαι πως μου εμφανίστηκε, σέβομαι αυτά που δεν μπορώ να ελέγξω, αλλά στον βαθμό που μπορώ δεν θα τον αφήσω να με καταπιεί».

Κλείνοντας, ρωτώ τη Δώρα τι θα έλεγε σε μια γυναίκα που μόλις έλαβε μια διάγνωση καρκίνου: «Θα της έλεγα πως αυτό το πράγμα είναι σαν βουνό. Και θα το ανέβεις. Αλλά όταν φτάσεις στην κορυφή, θα δεις πως τα πράγματα γίνονται διαφορετικά. Δεν θα της έκρυβα τίποτα. Θα της έλεγα ότι τώρα είναι το χειρότερο, αλλά υπάρχει φως στο τούνελ. Εμπιστεύσου την επιστήμη, εμπιστεύσου ό,τι σε κάνει να νιώθεις καλά. Από ό,τι αντλείς δύναμη, κάνε το σύμμαχό σου. Η επιστήμη είναι σύμμαχός σου – όχι τα μαντζούνια. Αυτά είναι επικίνδυνα πράγματα. Πήγαινε σε έγκριτους, αναγνωρισμένους γιατρούς».

Και συμπληρώνει: «Είμαι πάντα εκεί για όλες τις γυναίκες. Δεν υπάρχει περίπτωση να μου στείλει κάτι μια γυναίκα για το θέμα αυτό και να μην απαντήσω. Είμαι πάντα εκεί και θα ήθελα να αισθάνονται ότι υπάρχει ένας άνθρωπος να τις ακούσει, να τους σταθεί όπως μπορεί».

Πόσο συνεπή τα λόγια της με αυτό που μου είχε πει νωρίτερα, όταν σχολίαζα την καθηλωτική της ερμηνεία στο «Δεκαοχτώ Ενάτου»: «Ξέρεις κάτι; Αν με ρωτούσες ποια είμαι εγώ, θα σου έλεγα ότι ο κόσμος θέλω να με θυμάται σαν έναν άνθρωπο καθαρό, που πάλευε για τα πάντα, για δικαιοσύνη, για έναν καλύτερο κόσμο. Έναν άνθρωπο που πάλεψε με όσες δυνάμεις είχε για πράγματα που αξίζει τον κόπο να παλεύει κανείς».

Η παράσταση «Δεκαοχτώ Ενάτου» ανεβαίνει στις 17 Ιουνίου 2026 στο Θέατρο Βράχων-Μελίνα Μερκούρη (εισιτήρια εδώ). Θα ακολουθήσει μία παράσταση στις 9 Σεπτεμβρίου στο Θέατρο Πέτρας, στις 18 Σεπτεμβρίου (ανήμερα της δολοφονίας) θα ανέβει στο Ευρωκοινοβούλιο στις Βρυξέλλες, στις 19 Σεπτεμβρίου στο Φεστιβάλ της ΚΝΕ στη Θεσσαλονίκη και στις 24 Σεπτεμβρίου στο Φεστιβάλ της ΚΝΕ της Αθήνας, ενώ θα γίνουν και κάποιες ακόμα παραστάσεις σε Αθήνα και Κρήτη που θα ανακοινωθούν το επόμενο διάστημα.

Παράλληλα, η Δώρα Χρυσικού πρωταγωνιστεί στη σειρά «Sunshine Murders» συμπαραγωγής Ηνωμένου Βασιλείου, Ελλάδας και Νέας Ζηλανδίας, ενώ τώρα ξεκινά γυρίσματα για τη νέα σειρά του Alpha «Οι κόρες της Αρετής». Με τη νέα θεατρική σεζόν, θα τη δούμε ξανά στο «Vaginahood», που θα ανέβει σε νέο χώρο.

Ευχαριστούμε για τη φιλοξενία το Minu Athens, όπου πραγματοποιήθηκε η φωτογράφιση.