ΤΙ ΕΙΝΑΙ Η DIAPHOBIA ΠΟΥ ΜΠΟΡΕΙ ΝΑ ΣΕ ΑΠΟΜΑΚΡΥΝΕΙ ΑΠΟ ΤΟΥΣ ΑΛΛΟΥΣ;

Ένας ακόμη όρος που αποτυπώνει μια αρκετά συνηθισμένη συμπεριφορά εμφανίζεται ξαφνικά για να... κάνει εντύπωση. Η diaphobia, αν και παραμένει κλινικά άγνωστη στην πλειονότητα των ψυχοθεραπευτών, περιγράφει μια από τις πιο διαδεδομένες και καθημερινές ανθρώπινες «φοβίες» και σε καλεί να δεις ξανά μέσα σου και να αλλάξεις.

Στις μέρες μας, που οι ψυχολογικοί όροι ξεπηδούν σαν μανιτάρια, έρχεται ένας ακόμη να προστεθεί στο λεξιλόγιό μας. Υπερβολή; Ίσως. Το ενδιαφέρον ωστόσο έγκειται στο γεγονός ότι η diaphobia είναι ένας «φόβος» που οι περισσότεροι από εμάς –για να μην πω όλοι– έχουμε νιώσει έστω και μία φορά στη ζωή μας. Αν αυτό είναι γενικά ΟΚ, ας δούμε πότε δημιουργεί πρόβλημα και τι μπορούμε να κάνουμε.

Ο όρος diaphobia, αν και παραμένει κλινικά άγνωστος στην πλειονότητα των ψυχοθεραπευτών και απών από τα επίσημα λεξικά, περιγράφει μια από τις πιο διαδεδομένες και καθημερινές ανθρώπινες συμπεριφορές. Επινοήθηκε αρχικά από τον πρωτοπόρο Σκωτσέζο ψυχίατρο R.D. Laing, αλλά επανέρχεται δυναμικά στο προσκήνιο χάρη στην ψυχοθεραπεύτρια Philippa Perry, η οποία τον αναλύει εκτενώς στο νέο της βιβλίο, Το βιβλίο που θέλεις να διαβάσουν όσοι αγαπάς, το οποίο στα ελληνικά κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Διόπτρα.

Σύμφωνα με τον Laing, η diaphobia ορίζεται ως ο «φόβος του αληθινού διαλόγου». Πρόκειται, με απλά λόγια, για τον βαθύτερο φόβο του ατόμου μήπως επηρεάσει ή, κυρίως, μήπως επηρεαστεί από τις απόψεις και την προσωπικότητα ενός άλλου ανθρώπου.

Όπως εξηγεί η ψυχοθεραπεύτρια Zoë Aston, η diaphobia εκδηλώνεται όταν ακούμε με αποκλειστικό σκοπό να αντιδράσουμε (να αντικρούσουμε) και όχι για να ανταποκριθούμε ουσιαστικά. Είναι η κατάσταση στην οποία εμπλεκόμαστε σε μια συζήτηση ή διαφωνία όντας απόλυτα πεπεισμένοι ότι η δική μας θέση είναι η μοναδική ορθή, οπότε κλείνουμε ερμητικά την πόρτα σε οποιαδήποτε προσπάθεια πειθούς ή αλλαγής γνώμης.

Η επίδραση της τεχνολογίας και των social media

Αν και η diaphobia συνιστά ένα διαχρονικό χαρακτηριστικό της ανθρώπινης φύσης, η σύγχρονη ψηφιακή πραγματικότητα έχει προσφέρει το ιδανικό έδαφος για την ανεξέλεγκτη εξάπλωσή της. Η ψυχοθεραπεύτρια και σύμβουλος σχέσεων Hilda Burke επισημαίνει ότι η επιθυμία των ανθρώπων να εμμένουν δογματικά στις πεποιθήσεις τους και να έχουν πάντα τον τελευταίο λόγο δεν είναι καινούργια. Αυτό που άλλαξε ριζικά είναι τα μέσα που χρησιμοποιούμε για να το πετύχουμε.

Εικονογράφηση: Ελένη Καστρινογιάννη

Ενώ στις σχέσεις πρόσωπο με πρόσωπο είναι δύσκολο να αποχωρήσει κανείς απότομα από μια διαφωνία, η τεχνολογία επιτρέπει τον απόλυτο έλεγχο της αλληλεπίδρασης. Η diaphobia τρέφεται από συγκεκριμένες σύγχρονες τάσεις:

• Μονόδρομη ψηφιακή επικοινωνία. Τα φωνητικά μηνύματα (voice notes) επιτρέπουν στα άτομα να εκθέτουν τις απόψεις τους αδιάκοπα, χωρίς τον κίνδυνο άμεσης διακοπής ή αμφισβήτησης.
• Ψηφιακό block. Η τάση να τερματίζονται συζητήσεις ή και ολόκληρες σχέσεις με το πάτημα ενός κουμπιού συχνά βαφτίζεται «αυτοπροστασία». Ωστόσο, η Burke τονίζει ότι αυτή η πρακτική αφήνει και τις δύο πλευρές με το μόνιμο αίσθημα μιας ανολοκλήρωτης συζήτησης και μιας άλυτης σύγκρουσης.
• Echo Chambers. Αναρτήσεις που απαιτούν από τους ακόλουθους να κάνουν unfollow αν έχουν διαφορετική άποψη για ευαίσθητα κοινωνικοπολιτικά ζητήματα αποδεικνύουν την άρνηση των χρηστών να εκτεθούν σε αντίθετες γνώμες.

Αν και η υποχώρηση σε αυτές τις ψηφιακές «φούσκες» μπορεί βραχυπρόθεσμα να λειτουργήσει ως μορφή αυτοφροντίδας απέναντι σε ένα στρεσογόνο περιβάλλον, η Burke προειδοποιεί ότι η πλήρης προστασία του εγώ από οποιαδήποτε αρνητική κριτική αποτελεί μια ναρκισσιστική και ανώριμη θέση. Η ψυχική ωριμότητα ταυτίζεται με την ικανότητα να αντέχουμε τα άβολα συναισθήματα και να ακούμε αλήθειες που μας δυσκολεύουν.

ΟΤΑΝ ΕΜΠΛΕΚΟΜΑΣΤΕ ΣΕ ΜΙΑ ΣΥΖΗΤΗΣΗ Ή ΔΙΑΦΩΝΙΑ ΟΝΤΑΣ ΑΠΟΛΥΤΑ ΠΕΠΕΙΣΜΕΝΟΙ ΟΤΙ Η ΔΙΚΗ ΜΑΣ ΘΕΣΗ ΕΙΝΑΙ Η ΜΟΝΑΔΙΚΗ ΟΡΘΗ, ΚΛΕΙΝΟΥΜΕ ΕΡΜΗΤΙΚΑ ΤΗΝ ΠΟΡΤΑ ΣΕ ΟΠΟΙΑΔΗΠΟΤΕ ΠΡΟΣΠΑΘΕΙΑ ΠΕΙΘΟΥΣ.

Πώς η οικογένεια οδηγεί σε τέτοιες συμπεριφορές;

Η ψυχολόγος Αθανασία Πολονύφη δανείζεται ένα απόσπασμα από το βιβλίο της Philippa Perry για να παρουσιάσει τη σημασία του όρου: «Η diaphobia είναι η ψυχολογική άρνηση του ατόμου να εμπλακεί σε έναν πραγματικό διάλογο ο οποίος μπορεί να τον εκθέσει σε επιρροή των άλλων. Είναι ο φόβος να γίνει αποδέκτης μιας συμπεριφοράς αντί να είναι ο ίδιος αυτός που ενεργεί, που ορίζει την πορεία των πραγμάτων. Το άτομο που διακατέχεται από diaphobia συχνά δεν περιλαμβάνει την αμοιβαιότητα στις αλληλεπιδράσεις του, μοιάζει να μη λαμβάνει ουσιαστικά υπόψη τα λεγόμενα, τη βιωματική εμπειρία, τα συναισθήματα των άλλων.

»Στο πλαίσιο της οικογένειας, γονείς που υιοθετούν μια πιο συγκεντρωτική πρακτική ανατροφής μπορεί να εμφανίζουν diaphobia, δηλαδή να μονοπωλούν τον λόγο ή τη δράση. Να αντιστέκονται στην επιρροή που μπορεί να τους ασκήσει το παιδί ή και ο/η σύντροφος αν πάρει πιο ενεργό ρόλο στον λόγο ή στην πράξη. Αν σκεφτούμε όμως το παιδί, πόσο μπορεί να ωφεληθεί από αυτή τη στάση μακροπρόθεσμα;

»Η αλήθεια είναι πως όχι σπάνια αυτά τα μοτίβα οδηγούν σε κακή διαπροσωπική επικοινωνία και αναστέλλουν την αμοιβαιότητα, στοιχείο που αποτελεί θεμελιώδη δεξιότητα για τις μετέπειτα υγιείς σχέσεις των παιδιών και τη συναισθηματική τους ισορροπία. Αν εντοπίζουμε στον εαυτό μας τέτοια μοτίβα, πιθανόν ανάγονται σε δικές μας εμπειρίες ανατροφής, όπου ίσως δεν εισακούστηκαν τόσο τα όσα νιώθαμε, αλλά απλώς καλύπτονταν περισσότερο οι πρακτικές μας ανάγκες.

»Παρατηρήστε τον τρόπο με τον οποίο μιλάτε στα παιδιά σας αλλά και σε άλλους ενήλικες. Μοιάζει περισσότερο με μονόλογο; Ακούτε πραγματικά; Θα θέλατε τα παιδιά σας να ακούγονται ουσιαστικά όταν γίνουν ενήλικες; Να παίρνουν ενεργά μέρος στη λήψη αποφάσεων; Ποτέ δεν είναι αργά για να εντοπίσουμε κάτι τέτοιο και να αρχίσουμε να αναθεωρούμε, να δουλεύουμε πάνω σε αυτό. Η αρχή είναι το ήμισυ του παντός».

Σε μακροοικονομικό και κοινωνικό επίπεδο, το φαινόμενο συνδέεται άμεσα με τον αποκλεισμό των απόψεων. Όταν κοινωνικές ομάδες ή θεσμοί απορρίπτουν συλλήβδην μια άποψη χωρίς να αφιερώσουν χρόνο για να κατανοήσουν την πλήρη εικόνα, ενισχύουν τη diaphobia, τραυματίζοντας σιγά-σιγά τη δημοκρατία.

Σύμφωνα με την Aston, η «ακύρωση» της άποψης του άλλου στερείται ανθρωπισμού. Προτείνει εναλλακτικά την «επισήμανση», η οποία, αντί να εξαφανίζει δογματικά τον αντίλογο, αναγκάζει τους συμμετέχοντες να αντιμετωπίσουν τα άβολα συναισθήματα που προκύπτουν όταν βάλλονται οι πεποιθήσεις τους, καλλιεργώντας την αληθινή ακρόαση.

ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ, ΓΟΝΕΙΣ ΠΟΥ ΥΙΟΘΕΤΟΥΝ ΜΙΑ ΠΙΟ ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΤΙΚΗ ΠΡΑΚΤΙΚΗ ΑΝΑΤΡΟΦΗΣ ΜΠΟΡΕΙ ΝΑ ΕΜΦΑΝΙΖΟΥΝ DIAPHOBIA, ΔΗΛΑΔΗ ΝΑ ΜΟΝΟΠΩΛΟΥΝ ΤΟΝ ΛΟΓΟ Ή ΤΗ ΔΡΑΣΗ.

Πώς να ξεπεράσεις τη diaphobia

Η άρνηση να ακούσουμε τους άλλους μπλοκάρει την προσωπική μας ανάπτυξη. Επιπλέον, όμως, λειτουργεί ως τροχοπέδη για την ανθρώπινη σύνδεση. Η αντιμετώπισή της απαιτεί την αποδοχή της ευαλωτότητάς μας και το θάρρος να επιτρέψουμε στον εαυτό μας να επηρεαστεί αυθεντικά από τον «άλλο». Οι ειδικοί προτείνουν τρία βασικά βήματα για την υπέρβασή της:

1. Παραμέρισε το «εγώ» σου. Άρχισε να μπαίνεις συνειδητά στις συζητήσεις με γνώμονα το τι μπορείς να μάθεις και όχι το ποιες δογματικές δηλώσεις θέλεις να επιβάλεις (εκτός αν είσαι πολιτικός).
2. Εξασκήσου στην ενεργητική ακρόαση. Οι ειδικοί προτείνουν μια πρακτική τεχνική για να το πετύχεις. Προσπάθησε να επαναλαμβάνεις τα λόγια του συνομιλητή σου, ώστε να επιβεβαιώνεις αν τα κατάλαβες σωστά. Αυτό θα σε αποτρέψει από το να φιλτράρεις τις πληροφορίες βάσει των δικών σου επιθυμιών.
3. Βάλε τέλος στο διπολικό μοντέλο σύγκρουσης. Όταν ήσουν παιδί, ίσως πίστευες στους «καλούς» και τους «κακούς», στο άσπρο και το μαύρο. Όμως στην αληθινή ζωή αυτό σπάνια ισχύει. Αν θέλεις να  βρεθεί λύση, πρέπει να εγκαταλείψεις τη δυναμική που θέλει το ένα άτομο απόλυτα «καλό» και το άλλο απόλυτα «κακό».