ΕΝΑΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ ΞΕΚΑΘΑΡΙΖΕΙ ΤΙ ΙΣΧΥΕΙ ΓΙΑ ΤΟΝ ΝΑΡΚΙΣΣΙΣΜΟ

Είναι τόσοι πολλοί οι νάρκισσοι γύρω μας ή γίναμε αυτόκλητοι ειδικοί ψυχικής υγείας και πέσαμε στην παγίδα της υπερδιάγνωσης; Πόσοι πάσχουν στ' αλήθεια από ναρκισσιστική διαταραχή και τι γνωρίζουμε σήμερα για τον ναρκισσισμό; Ο επίκουρος καθηγητής Αναπτυξιακής Ψυχολογίας και ερευνητής Στάθης Γράψας απαντά.

Είναι παράδοξο ότι η λέξη «ναρκισσισμός» (narcissism) δεν έχει αναδειχθεί ποτέ σε Λέξη της Χρονιάς από κάποιο από τα μεγάλα λεξικά ή τους γλωσσικούς οργανισμούς διεθνώς. Βλέπουμε νάρκισσους παντού κι έχουμε έτοιμη μια διάγνωση στο τσεπάκι να δώσουμε σε κάθε «ασθενή». Άλλωστε, διαβάσαμε στο ίντερνετ και είδαμε στα social media τι εστί ναρκισσίζμ και μπορούμε να τον αναγνωρίσουμε.

Ήθελα από καιρό να μιλήσω για το θέμα με τον Στάθη Γράψα, επίκουρο καθηγητή Αναπτυξιακής Ψυχολογίας στο Πανεπιστήμιο της Ουτρέχτης, με κύριο ερευνητικό αντικείμενο τους ατομικούς και περιβαλλοντικούς παράγοντες που συνδέονται με τον ναρκισσισμό και την οικολογική συνείδηση των εφήβων. Ο Δρ Γράψας μελετά πώς χαρακτηριστικά και πεποιθήσεις, όπως ο ναρκισσισμός, η απόρριψη της επιστήμης και οι συνωμοσιολογικές θεωρίες, συνδέονται με την ανάγκη των εφήβων για κοινωνικό κύρος, αποδοχή και σύνδεση.

Είχα την ευκαιρία να βρεθούμε από κοντά και να μιλήσουμε για την πρόσφατη έρευνά του Eyes on the Prize, όπου εξέτασε με τους συνεργάτες του το πού κατευθύνεται η οπτική προσοχή των ναρκίσσων. Κάποια στιγμή, τον ρώτησα πού θα έπεφτε το βλέμμα ενός νάρκισσου εκεί που καθόμασταν. «Στον πλαστικοποιημένο κατάλογο, για να θαυμάζει τον εαυτό του», μου απάντησε γελώντας.

Η επιστημονική απάντηση, ωστόσο, είναι πολύ πιο ενδιαφέρουσα, όπως και όσα μου είπε για τον ναρκισσισμό, το εντυπωσιακά μικρό ποσοστό ανθρώπων με Ναρκισσιστική Διαταραχή Προσωπικότητας, τον ρόλο της pop psychology στην τάση να βλέπουμε παντού νάρκισσους, αλλά και το αν υπάρχει τρόπος να θεραπευτούν.

Ναρκισσισμός: Έρευνα VS Social media

– Αν έπρεπε να ορίσετε συνοπτικά τον ναρκισσισμό, ποια θα ήταν τα βασικά του χαρακτηριστικά;

Ο ναρκισσισμός είναι ένα από τα πολλά χαρακτηριστικά προσωπικότητας που συναντώνται στον γενικό πληθυσμό, όχι μια ψυχική ασθένεια. Ερευνητικά, μετράται ως ένα συνεχές στο οποίο μπορούμε να τοποθετήσουμε κάθε άνθρωπο: κάποιοι έχουν χαμηλότερα και άλλοι υψηλότερα επίπεδα ναρκισσισμού.

Ως νάρκισσο μπορούμε να χαρακτηρίσουμε εκείνο το άτομο που βλέπει τον εαυτό του ως πιο σημαντικό από τους άλλους και πιστεύει ότι δικαιούται εξέχοντα προνόμια και ειδική μεταχείριση. Συχνά, ο ναρκισσισμός εκφράζεται:

• ως αυτοεικόνα μεγαλείου και προσπάθεια αυτοανάδειξης (ναρκισσιστικό μεγαλείο),
• άλλες φορές ως υποτίμηση και συγκρουσιακότητα (ναρκισσιστικός ανταγωνισμός)
• ή ως ευαλωτότητα στην κριτική και αυτοεικόνα θυματοποίησης (ναρκισσιστικός νευρωτισμός).

Ο ΝΑΡΚΙΣΣΙΣΜΟΣ ΕΙΝΑΙ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΟ ΤΗΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΤΗΤΑΣ, ΟΧΙ ΨΥΧΙΚΗ ΑΣΘΕΝΕΙΑ. ΤΟ 15,87% ΤΩΝ ΑΝΘΡΩΠΩΝ ΜΠΟΡΟΥΝ ΝΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΟΥΝ ΩΣ ΑΤΟΜΑ ΜΕ ΣΧΕΤΙΚΑ ΥΨΗΛΑ ΕΠΙΠΕΔΑ ΝΑΡΚΙΣΣΙΣΜΟΥ. Η ΝΑΡΚΙΣΣΙΣΤΙΚΗ ΔΙΑΤΑΡΑΧΗ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΤΗΤΑΣ ΑΦΟΡΑ 0-6,2% ΤΟΥ ΠΛΗΘΥΣΜΟΥ.

– Εν τέλει, είναι τόσοι πολλοί οι νάρκισσοι γύρω μας ή γίναμε αυτόκλητοι ειδικοί ψυχικής υγείας και πέσαμε στην παγίδα της υπερδιάγνωσης;

Ο ναρκισσισμός στον γενικό πληθυσμό κατανέμεται ομαλά, δηλαδή ακολουθεί την κωδωνοειδή κατανομή του Gauss. Με βάση αυτό το μοντέλο, περίπου το 15,87% των ανθρώπων μπορούν να χαρακτηριστούν ως άτομα με σχετικά υψηλά επίπεδα ναρκισσισμού.

Ωστόσο, όπως και άλλα χαρακτηριστικά προσωπικότητας, ο ναρκισσισμός γίνεται ιδιαίτερα δυσλειτουργικός σε ακραίως υψηλά επίπεδα, όταν αποκτά κεντρικό ρόλο στη συμπεριφορά του ατόμου. Σε αυτές τις περιπτώσεις, μια διαγνωστική εκτίμηση από καταρτισμένους επαγγελματίες μπορεί να οδηγήσει στη διάγνωση Ναρκισσιστικής Διαταραχής Προσωπικότητας (NPD), η οποία, σύμφωνα με το DSM-5, χαρακτηρίζεται από:

• γενικευμένη αίσθηση μεγαλείου,
• συνεχή ανάγκη για θαυμασμό
• απουσία ενσυναίσθησης.

Πρόκειται για σχετικά σπάνια διαταραχή και αφορά, ανάλογα με την εκάστοτε επιδημιολογική έρευνα, από 0% έως 6,2% του γενικού πληθυσμού. Όμως, η εκλαΐκευση του όρου «ναρκισσισμός», η σύγχυση μεταξύ χαρακτηριστικού προσωπικότητας και διαταραχής, καθώς και η σύγχρονη τάση να θεωρούμε όσους μας απογοητεύουν ή μας πληγώνουν ως νάρκισσοι, συχνά διευκολύνουν τις αυτόκλητες διαγνώσεις.

– Η pop psychology βοηθάει ή βλάπτει; Παίζει ρόλο, πιστεύετε, στην αυξανόμενη ζήτηση υπηρεσιών ψυχικής υγείας – από ψυχολόγους μέχρι coaches;

Εδώ θα διαχωρίσω την popularized (εκλαϊκευμένη) ψυχολογία από την pop (λαϊκή) ψυχολογία ως δύο πρακτικές που χρησιμοποιούν κοινά μέσα (ενημερωτικές καμπάνιες, ομιλίες, βίντεο, άρθρα, συνεντεύξεις, podcasts), αλλά διαφέρουν ως προς τον σκοπό τους και τον βαθμό που στηρίζονται σε επιστημονικά δεδομένα.

Η εκλαϊκευμένη ψυχολογία στοχεύει στην ενημέρωση και βασίζεται σε επιστημονικά δεδομένα. Η pop psychology, αντιθέτως, στοχεύει στην απήχηση και χρησιμοποιεί ευκαιριακά τα επιστημονικά δεδομένα. Από τη μία, εκλαϊκεύει ψήγματα επιστημονικής γνώσης, συμβάλλει στην απενοχοποίηση των ψυχολογικών προβλημάτων και ενθαρρύνει την προσπάθεια επίλυσής τους. Από την άλλη, χαρακτηρίζεται αρκετές φορές από υπεραπλούστευση και παρερμηνεία επιστημονικών ιδεών ως απόλυτων αληθειών, βασίζεται σε προσωπικά βιώματα και ελάχιστα ή καθόλου σε επιστημονικά δεδομένα και εστιάζει σε πρακτικές οδηγίες που παρουσιάζονται ως εύκολες και βέβαιες λύσεις.

Συνεπώς, πιστεύω ότι η pop psychology ενδεχομένως έχει παίξει ρόλο στην αυξανόμενη ζήτηση υπηρεσιών ψυχικής υγείας, ωστόσο μπορεί να δημιουργήσει λανθασμένες εντυπώσεις για το τι σημαίνει ψυχική υγεία και ψυχολογική ή ψυχιατρική υποστήριξη.

Οι νάρκισσοι στις διαπροσωπικές τους σχέσεις

– Στη μελέτη «Eyes on the Prize» επιλέξατε να μετρήσετε την οπτική προσοχή. Τι σας προσέφερε στη διερεύνηση του τρόπου με τον οποίο λειτουργεί ο ναρκισσισμός;

Η λαϊκή ρήση λέει ότι τα μάτια είναι ο καθρέφτης της ψυχής. Πράγματι, οι άνθρωποι εστιάζουμε αυθόρμητα το βλέμμα μας σε οπτικά ερεθίσματα που δίνουν πληροφορίες για το πώς θα καλύψουμε τις προσωπικές μας επιθυμίες και ανάγκες. Μελετώντας απευθείας το πού πέφτει το βλέμμα, μπορούμε να κατανοήσουμε τι κάνουν οι άνθρωποι αυθόρμητα και όχι αυτό που ισχυρίζονται ότι κάνουν.

Επιστημονικές θεωρίες, ερευνητικά δεδομένα και μοντέλα θεραπείας συγκλίνουν στο ότι οι διαπροσωπικές σχέσεις, και συνεπώς οι διαπροσωπικές ανάγκες, κινούνται γύρω από δύο ευρύτερους άξονες: τον άξονα της συναισθηματικής εγγύτητας και τον άξονα του διαπροσωπικού κύρους.

Η POP PSYCHOLOGY ΣΤΟΧΕΥΕΙ ΣΤΗΝ ΑΠΗΧΗΣΗ ΚΑΙ ΧΡΗΣΙΜΟΠΟΙΕΙ ΕΥΚΑΙΡΙΑΚΑ ΤΑ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΑ ΔΕΔΟΜΕΝΑ. ΜΠΟΡΕΙ ΝΑ ΔΗΜΙΟΥΡΓΗΣΕΙ ΛΑΝΘΑΣΜΕΝΕΣ ΕΝΤΥΠΩΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟ ΤΙ ΣΗΜΑΙΝΕΙ ΨΥΧΙΚΗ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΨΥΧΟΛΟΓΙΚΗ Ή ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗ.

Οι νάρκισσοι τείνουν να χαρακτηρίζονται από μια ισχυρή επιθυμία για κύρος. Έρευνες με ερωτηματολόγια έχουν δείξει ότι οι νάρκισσοι ισχυρίζονται πως επίσης αναζητούν έντονα τη διαπροσωπική εγγύτητα. Θαυμασμός και εγγύτητα δεν είναι αλληλοαποκλειόμενα και συχνά συνυπάρχουν. Ωστόσο, καθώς στους νάρκισσους η επιθυμία για κύρος είναι ιδιαίτερα ισχυρή, θεωρήσαμε πως η αναζήτηση των σχέσεων εγγύτητας δεν είναι πηγαία και αυθόρμητη, αλλά δευτερεύουσα και εργαλειακή, διότι τους επιτρέπει να δημιουργήσουν έναν κύκλο ακολούθων.

Συνεπώς, υποθέσαμε ότι υψηλότερα επίπεδα ναρκισσισμού θα σχετίζονται με μεγαλύτερη διάρκεια οπτικής εστίασης σε εικόνες κύρους, αλλά ότι δεν θα σχετίζονται ή θα σχετίζονται λιγότερο με τη διάρκεια οπτικής εστίασης σε εικόνες εγγύτητας. Δηλαδή, περιμέναμε ότι, σε σύγκριση με τους μη νάρκισσους, οι νάρκισσοι θα εστιάσουν περισσότερο το βλέμμα τους στο κύρος, αλλά όχι περισσότερο (ή και ενδεχομένως λιγότερο) στη διαπροσωπική εγγύτητα.

– Τελικά, πού πέφτει το βλέμμα των ναρκισσιστών;

Βρήκαμε ότι, ως επί το πλείστον, οι νάρκισσοι δεν διαφέρουν από τους μη νάρκισσους στο εάν εστιάζουν οπτικά στο κύρος ή στην εγγύτητα, με μία σημαντική και αναμενόμενη εξαίρεση: οι νάρκισσοι που χαρακτηρίζονται από υψηλό αίσθημα μεγαλείου, δηλαδή οι στερεοτυπικοί νάρκισσοι, εστιάζουν περισσότερο το βλέμμα τους σε οπτικά ερεθίσματα που απεικονίζουν κύρος. Και, σύμφωνα με τη θεωρία, αυτό συμβαίνει διότι αυτά τα ερεθίσματα απεικονίζουν την εκπλήρωση των ισχυρών και πηγαίων τους επιθυμιών.

Φυσικά, το βλέμμα των νάρκισσων δεν πέφτει μόνο σε ό,τι τροφοδοτεί το κύρος, καθώς ο ναρκισσισμός είναι ένα μόνο από τα χαρακτηριστικά της προσωπικότητας ενός ανθρώπου. Κάθε περιβάλλον και συνθήκη στην οποία βρισκόμαστε περιέχει πληθώρα οπτικών ερεθισμάτων που ενδέχεται να σχετίζονται με την προσωπικότητα και τις ψυχολογικές και βιολογικές μας ανάγκες. Για παράδειγμα, το πεινασμένο άτομο θα αναζητήσει την τροφή, ασχέτως των επιπέδων ναρκισσισμού του.

Απ' όσο γνωρίζω, η παρούσα είναι η μοναδική επιστημονική έρευνα που έχει μελετήσει το βλέμμα των ναρκίσσων, συνεπώς μελλοντικές έρευνες μπορούν να εμπλουτίσουν τα ευρήματά μας.

ΟΙ ΣΤΕΡΕΟΤΥΠΙΚΟΙ ΝΑΡΚΙΣΣΟΙ, ΠΟΥ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΖΟΝΤΑΙ ΑΠΟ ΥΨΗΛΟ ΑΙΣΘΗΜΑ ΜΕΓΑΛΕΙΟΥ, ΕΣΤΙΑΖΟΥΝ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΟ ΤΟ ΒΛΕΜΜΑ ΤΟΥΣ ΣΕ ΟΠΤΙΚΑ ΕΡΕΘΙΣΜΑΤΑ ΠΟΥ ΑΠΕΙΚΟΝΙΖΟΥΝ ΚΥΡΟΣ.

– Πώς συνδέονται τα ευρήματα για την προσοχή στο status με τη θεωρία που έχετε αναπτύξει για το «γιατί» και το «πώς» του ναρκισσισμού;

Κεντρική τοποθέτηση του θεωρητικού μοντέλου είναι ότι ο ναρκισσισμός εξυπηρετεί έναν κύριο σκοπό, το «γιατί» του ναρκισσισμού: να ικανοποιήσει τις ανάγκες κύρους του ατόμου, οι οποίες διαφέρουν σε ισχύ από άτομο σε άτομο. Κοντολογίς, η αυτοεικόνα μεγαλείου και το αίσθημα δικαιωματισμού που χαρακτηρίζουν τον ναρκισσισμό του καθενός μας αποτελούν την εσωτερίκευση μιας εικόνας κύρους και θαυμασμού.

Αυτή η αυτοεικόνα τροφοδοτείται, και όχι κατ’ ανάγκη συνειδητά, μέσα από τις σκέψεις, τη συμπεριφορά μας και το πώς μας συμπεριφέρονται οι άλλοι. Αυτό είναι το «πώς» του ναρκισσισμού.

Στις διαπροσωπικές σχέσεις και τις κοινωνικές αλληλεπιδράσεις, προκειμένου να αντλήσουμε κύρος, εστιάζουμε την προσοχή στα περιβαλλοντικά ερεθίσματα που σχετίζονται με το κύρος, το δικό μας και των άλλων, εξετάζουμε τις πιθανότητες να αντλήσουμε κύρος μέσω του να αυτοπροβληθούμε ή να υποτιμήσουμε τους άλλους, και ενεργούμε αναλόγως.

Εκείνο που διαχωρίζει τους ναρκίσσους από τους μη ναρκίσσους είναι ότι οι νάρκισσοι αναζητούν το κύρος πολύ περισσότερο και, άρα, μπαίνουν σε αυτή την αλυσίδα διεργασιών με μεγαλύτερη συχνότητα, ένταση και επιμονή.

Η παρούσα έρευνα αποτελεί την πρώτη απευθείας εφαρμογή αυτού του θεωρητικού μοντέλου στο κομμάτι της οπτικής προσοχής.

– Με ποιον τρόπο η επιτυχία και η απόρριψη ενισχύουν ή αποσταθεροποιούν την επιδίωξη κύρους;

Τα συναισθήματα λειτουργούν ως κινητήριοι μοχλοί της συμπεριφοράς και, εν προκειμένω, αντικατοπτρίζουν τι πέτυχε και τι όχι στην προσπάθεια αναζήτησης κύρους. Από άποψη κοινωνικής ενσωμάτωσης, είναι πιο πρόσφορο να προβάλλουμε την υπεροχή μας (ναρκισσιστικό μεγαλείο) από το να ξεκινήσουμε έριδες (ναρκισσιστικός ανταγωνισμός), ούτως ώστε να αποκτήσουμε κύρος. Ωστόσο, κάποιες φορές το να δείξουμε υπεροχή είναι αδύνατο, διότι υστερούμε.

Σύμφωνα με το θεωρητικό μοντέλο, το αίσθημα υπερηφάνειας συνοδεύει το ναρκισσιστικό μεγαλείο ακριβώς γιατί συνοδεύει μια αυτοεικόνα επιτυχίας στην αναζήτηση κύρους μέσω ανάδειξης της προσωπικής υπεροχής. Από την άλλη, αισθήματα φθόνου, θυμού και ντροπής συνοδεύουν τον ναρκισσιστικό ανταγωνισμό, ο οποίος αποτελεί δευτερεύουσα τακτική κύρους, και ακόμη περισσότερο τον ναρκισσιστικό νευρωτισμό, που θεωρητικά μπορεί να χαρακτηριστεί ως αίσθημα επανειλημμένης αποτυχίας στην αναζήτηση του κύρους που το άτομο θεωρεί ότι δικαιούται.

Ο ΝΑΡΚΙΣΣΙΣΜΟΣ ΚΑΛΥΠΤΕΙ ΑΝΘΡΩΠΙΝΕΣ ΑΝΑΓΚΕΣ ΠΟΥ ΟΛΟΙ ΕΧΟΥΜΕ ΣΕ ΜΕΓΑΛΥΤΕΡΟ Ή ΜΙΚΡΟΤΕΡΟ ΒΑΘΜΟ, ΓΙ' ΑΥΤΟ ΚΑΙ ΕΙΝΑΙ ΑΚΑΡΠΟ ΝΑ ΠΡΟΣΠΑΘΗΣΟΥΜΕ ΝΑ ΤΟΝ ΠΑΤΑΞΟΥΜΕ.

Ναρκισσισμός και αντιμετώπιση

– Θεωρείτε ότι ο ναρκισσισμός μπορεί να προσαρμόζεται σε συγκεκριμένα κοινωνικά περιβάλλοντα;

Οι άνθρωποι προσαρμόζουμε τη συμπεριφορά μας για να επιτύχουμε τους σκοπούς μας ανάλογα με τις περιστάσεις. Συνεπώς, μπορεί ο σκοπός να παραμένει ο ίδιος, αλλά οι συμπεριφορές να αλλάζουν. Παραδείγματος χάρη, σε κοινωνίες και περιβάλλοντα που προάγουν τη διαπροσωπική αρμονία και την ταπεινότητα, ο ναρκισσισμός εκφράζεται περισσότερο ως αυτοεικόνα και προσπάθεια ανάδειξης ηρωισμού, αυτοθυσίας και υπερβολικής προσφοράς στο κοινό καλό (κοινοτικός ναρκισσισμός), διότι αυτές οι συμπεριφορές οδηγούν στην απόδοση κύρους.

– Τι αλλάζει στην κατανόηση του ναρκισσισμού και της αντιμετώπισής του αν τον δούμε ως σύστημα διαπροσωπικών κινήτρων και όχι απλώς ως χαρακτηριστικό της προσωπικότητας;

Το να δούμε τον ναρκισσισμό ως ένα σύστημα διαπροσωπικών κινήτρων μάς επιτρέπει να αντιληφθούμε καλύτερα ότι ο ναρκισσισμός καλύπτει ανθρώπινες ανάγκες που όλοι έχουμε σε μεγαλύτερο ή μικρότερο βαθμό. Αυτό αποτρέπει τη δαιμονοποίησή του και μας επιτρέπει να τον αντιληφθούμε και να τον μελετήσουμε ως έναν από τους τρόπους που κάποιοι άνθρωποι βλέπουν τον εαυτό τους και τις σχέσεις με τους άλλους.

Μας υπενθυμίζει επίσης ότι το να προσπαθήσουμε να πατάξουμε τον ναρκισσισμό του εαυτού μας και των άλλων αποτελεί σχετικά άκαρπη προσπάθεια, γιατί αυτός εξυπηρετεί μια σημαντική διαπροσωπική ανάγκη. Οι νάρκισσοι, με ή χωρίς διαταραχή προσωπικότητας, είναι εξαιρετικά δύσκολοι θεραπευόμενοι, μεταξύ άλλων διότι αντιλαμβάνονται σε μεγάλο μέρος το ζην μέσα από το πρίσμα του κύρους και συχνά προσπαθούν να επιβάλλουν το κύρος τους και εντός της θεραπείας. Το να απαιτήσει κάποιο άλλο πρόσωπο να καταστείλουν την αναζήτηση κύρους ισοδυναμεί με μάχη ενάντια σε μια ισχυρή προσωπική ανάγκη.

Καθώς ο ναρκισσισμός αποτελεί ένα σύμπτωμα, την έκφραση μιας ανάγκης, η μείωσή του δεν είναι αυτοσκοπός αλλά δευτερεύον όφελος μιας επιτυχούς παρέμβασης. Έργα της παρέμβασης στο πλαίσιο του ατόμου είναι:

• Η ανάδειξη και επιβράβευση άλλων κινήτρων και στόχων, ώστε η αναζήτηση κύρους να μην αποτελεί πρωταρχικό στόχο του ατόμου.
• Η αναζήτηση τρόπων σκέψης και συμπεριφοράς που επιτρέπουν στο άτομο να πραγματοποιήσει τις ανάγκες και τα κίνητρα που καλύπτει ο ναρκισσισμός, χωρίς να θυσιάζει άλλες ανάγκες και κίνητρα, όπως η ανάγκη για συναισθηματική εγγύτητα – κάτι που συχνά συμβαίνει με ναρκισσιστικά άτομα που προσέρχονται στη θεραπεία λόγω αποτυχημένων προσωπικών και επαγγελματικών σχέσεων.

Έρευνες δείχνουν ότι:

• ο ναρκισσισμός μειώνεται όταν το άτομο καλείται να δει τι το συνδέει με τους άλλους
• οι άνθρωποι αποδέχονται ευκολότερα την κριτική όταν τους παρουσιάζεται εποικοδομητικά, δηλαδή ως προτάσεις που θα τους βοηθήσουν να επιτύχουν πιο αποτελεσματικά τους στόχους τους.

Αυτό μπορεί και απλά να σημαίνει ότι οι νάρκισσοι θα αλλάξουν τη διαπροσωπική τους συμπεριφορά ούτως ώστε να αναζητήσουν κύρος με πιο λειτουργικούς τρόπους. Ωστόσο, αυτή η αλλαγή συμπεριφοράς δίνει την ευκαιρία για περισσότερο αυτοέλεγχο, θετικές διαπροσωπικές εμπειρίες και καινούριες ευκαιρίες προσωπικής εξέλιξης που μπορούν δευτερευόντως να καταλαγιάσουν τις πιο δυσλειτουργικές εκφάνσεις του ναρκισσισμού.

Συνοπτικά, προσπάθειες παρέμβασης είναι πιο πιθανό να είναι καρποφόρες όταν επιτρέπουν στο άτομο να αναπτύξει ένα πιο σύνθετο πρίσμα και τρόπους προσωπικής λειτουργίας που προωθούν τη συνέργεια πολλαπλών κινήτρων και όχι τον αμοιβαίο αποκλεισμό τους.