ΔΕΣΠΟΙΝΑ ΠΛΟΥΣΙΟΥ: «ΔΕΝ ΘΕΡΑΠΕΥΕΣΑΙ ΟΤΑΝ ΜΙΛΑΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΠΟΝΟ ΣΟΥ, ΑΛΛΑ ΟΤΑΝ ΞΑΝΑΒΡΙΣΚΕΙΣ ΤΗ ΧΑΡΑ ΣΟΥ»

Η ψυχοθεραπεύτρια Δέσποινα Πλουσίου είναι η γυναίκα που εμπνεύστηκε το «Syros Healing Waves Festival – Η Ελλάδα θεραπεύει», ένα φεστιβάλ αφιερωμένο στην ψυχική υγεία, το οποίο πραγματοποιείται στην υπέροχη Σύρο. Με αφορμή το φετινό φεστιβάλ που επιστρέφει ανανεωμένο 1-4 Οκτωβρίου και έχει θεματικό τίτλο «Από την Ντροπή στην Αποδοχή», η κα Πλουσίου μάς μυεί στον κόσμο της ενσυναίσθησης και της επιθυμίας.

Η Σύρος είναι ένα πολύ ξεχωριστό νησί – είναι ταυτόχρονα αρχοντική και λαϊκή, κοσμοπολίτικη και βαθιά ανθρώπινη. Δεν προσπαθεί να σε εντυπωσιάσει, αλλά σε κερδίζει αργά και σταθερά, μέχρι να βρει μία μόνιμη θέση στην καρδιά σου. Από πέρσι, υπάρχει ένας ακόμα εξαιρετικός λόγος να την επισκεφτείς: το Syros Healing Waves Festival, ένα φεστιβάλ αφιερωμένο στην ψυχική υγεία.

Εμπνεύστριά του η Δέσποινα Πλουσίου, ψυχοθεραπεύτρια που ειδικεύεται στην αντιμετώπιση του ψυχικού τραύματος, με καταγωγή από το νησί. Πέρσι, όσοι και όσες βρεθήκαμε στο Φεστιβάλ, είχαμε την ευκαιρία να ακούσουμε ομιλίες κορυφαίων ειδικών, όπως ο καθηγητής ψυχιατρικής Dr. Bessel van der Kolk και ο ψυχοθεραπευτής Benjamin Fry, αλλά κυρίως να συναντηθούμε και μοιραστούμε, να επενδύσουμε στο συλλογικό. Η κα Πλουσίου πιστεύει ακράδαντα ότι δεν θεραπευόμαστε μόνο μέσα από τη γνώση – θεραπευόμαστε μέσα από την εμπειρία. «Υπάρχουν στιγμές που η ψυχή δεν χρειάζεται άλλη ανάλυση. Χρειάζεται μουσική, ανθρώπους, θάλασσα, ζωή». Κι αυτά είναι ακριβώς όσα προσφέρει το Syros Healing Waves Festival.

Φέτος, το Φεστιβάλ επιστρέφει ανανεωμένο 1-4 Οκτωβρίου με τίτλο «Από την Ντροπή στην Αποδοχή» και στόχο να συναντηθούν σε ένα νησί του Αιγαίου άνθρωποι από διαφορετικές διαδρομές για να θυμηθούν ότι η ζωή δεν είναι ένα πρόβλημα προς επίλυση, αλλά μια εμπειρία προς βίωση. «Η ψυχική υγεία δεν είναι μόνο η απουσία του πόνου, αλλά και η παρουσία της χαράς, της επιθυμίας, της ομορφιάς και της βαθιάς συμμετοχής στο μυστήριο της ζωής», λέει η κα Πλουσίου.

Σπουδάσατε ψυχοθεραπεία στην Αμερική. Πώς φτάσατε από εκεί στο να δημιουργήσετε ένα φεστιβάλ ψυχικής υγείας στη Σύρο, στο νησί καταγωγής σας; Ποια ήταν η στιγμή που πήρατε αυτή την απόφαση;

Υπάρχουν αποφάσεις που δεν παίρνονται ακριβώς με το μυαλό. Ωριμάζουν αργά μέσα μας, σαν να τις γνωρίζει η ψυχή πολύ πριν τις καταλάβουμε εμείς.

Σπούδασα και εκπαιδεύτηκα στην Αμερική και εργάστηκα για πολλά χρόνια ως ψυχοθεραπεύτρια. Στην πορεία αυτών των χρόνων είχα επίσης την τιμή να διδαχθώ από μερικούς από τους σημαντικότερους εκπροσώπους του τραύματος παγκοσμίως.

Όσο περνούσαν τα χρόνια, ένιωθα όλο και πιο έντονα ότι η θεραπεία δεν ανήκει μόνο στο γραφείο του θεραπευτή. Ανήκει και στην κοινότητα. Στη συνάντηση των ανθρώπων. Στον πολιτισμό. Στην τέχνη. Στη μουσική. Στους τόπους που μας θυμίζουν ποιοι είμαστε. Η Σύρος ήταν πάντα ένας τέτοιος τόπος για μένα, ένας τόπος βαθιά ριζωμένος μέσα στην προσωπική μου ιστορία.

Η ιδέα του φεστιβάλ γεννήθηκε σταδιακά, αλλά υπήρξε μια πολύ συγκεκριμένη εσωτερική συνειδητοποίηση. Κατάλαβα ότι η Ελλάδα δεν χρειάζεται μόνο να εισάγει γνώση. Μπορεί και να παράγει γνώση. Μπορεί να προσφέρει ουσιαστικούς διαλόγους. Η Ελλάδα ολόκληρη είναι μια πηγή φωτός, θεραπευτικού φωτός. Και κάτω από τα τραύματα της ιστορίας της, αυτό το αιώνιο φως εξακολουθεί να λάμπει δυνατά μέσα από τους ανθρώπους της και τις νέες γενιές.

Ομιλίες στο πλαίσιο του «Syros Healing Waves Festival – Η Ελλάδα θεραπεύει» που πραγματοποιήθηκε πέρσι.

Θυμάμαι να περπατώ στη Σύρο και να σκέφτομαι ότι αυτό το νησί προσφέρει κάτι σπάνιο. Μια αρχοντιά χωρίς επίδειξη. Μια βαθιά πολιτιστική μνήμη. Μια ανθρώπινη κλίμακα που επιτρέπει στους ανθρώπους να συναντηθούν πραγματικά. Και τότε γεννήθηκε η ερώτηση: «Κι αν φέρναμε εδώ τις σημαντικότερες ελληνικές φωνές της ψυχικής υγείας; Κι αν δημιουργούσαμε έναν χώρο όπου η επιστήμη, η τέχνη, η κοινότητα και η ανθρώπινη εμπειρία θα μπορούσαν να συνομιλήσουν»;

Από την πρώτη στιγμή της γέννησής του, το Syros Healing Waves δεν έμοιαζε καθόλου με επιχειρηματικό σχέδιο αλλά με κάλεσμα. Στην αρχή φοβήθηκα πολύ – η ιδέα έμοιαζε πολύ μεγαλύτερη από εμένα. Υπήρχαν στιγμές που αναρωτιόμουν αν μπορούσα πραγματικά να τη φέρω εις πέρας, αν είχα τις δυνάμεις, τους πόρους ή ακόμη και το δικαίωμα να ονειρεύομαι κάτι τόσο μεγάλο.

Κοιτάζοντας πίσω, καταλαβαίνω ότι πολλές από τις πιο σημαντικές αποφάσεις της ζωής μας ξεκινούν ακριβώς έτσι. Με ένα μείγμα ενθουσιασμού και φόβου. Με την αίσθηση ότι κάτι μας καλεί προς μια κατεύθυνση που δεν ελέγχουμε πλήρως και δεν κατανοούμε ακόμη. Αλλά που αν δεχτούμε το κάλεσμα, μας μεταμορφώνει.

Το Syros Healing Waves δεν είναι μια ιδέα που δημιούργησα μόνη μου, αλλά μια έμπνευση που ένιωσα ότι μου εμπιστεύτηκε η ίδια η ζωή. Από την πρώτη στιγμή άρχισαν να εμφανίζονται άνθρωποι που πίστεψαν σε αυτό όσο κι εγώ. Και κάπως έτσι, αυτό που ξεκίνησε ως ένα προσωπικό όνειρο μετατράπηκε σιγά σιγά σε μια συλλογική δημιουργία.

Η ΕΠΙΘΥΜΙΑ ΕΙΝΑΙ ΓΙΑ ΜΕΝΑ ΣΗΜΑΔΙ ΨΥΧΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ.

Πρόκειται για ένα πολύ μεγάλο εγχείρημα. Από πού έρχεται η βιωσιμότητά του;

Είναι πράγματι ένα πολύ μεγάλο εγχείρημα. Και αν το δει κανείς μόνο μέσα από τους αριθμούς, ίσως αναρωτηθεί πώς μπορεί να είναι βιώσιμο. Η αλήθεια όμως είναι ότι το Syros Healing Waves δεν γεννήθηκε ποτέ ως μια εμπορική διοργάνωση. Γεννήθηκε ως μια πράξη προσφοράς, ένα όραμα και μια βαθιά επιθυμία να δημιουργηθεί ένας χώρος όπου η γνώση, η τέχνη, η κοινότητα και η θεραπεία μπορούν να συναντηθούν.

Η βιωσιμότητά του προέρχεται από πολλές διαφορετικές πηγές που ενώνονται γύρω από μια κοινή πίστη. Πρώτα απ’ όλα, έχω τη μεγάλη τύχη, μαζί με τον αδελφό μου, να μπορούμε να στηρίζουμε αυτό το εγχείρημα όχι μόνο με όλη μας την καρδιά αλλά και με σημαντικούς προσωπικούς οικονομικούς πόρους.

Αισθανόμαστε τεράστια ευγνωμοσύνη για τη στήριξη που έχουμε λάβει από τη Σύρο. Από τον Δήμο Σύρου-Ερμούπολης, που μας εμπιστεύθηκε και αγκάλιασε το όραμά μας, τη Θωμαή Μενδρινού, Αντιδήμαρχο Πολιτισμού, που πίστεψε από πολύ νωρίς στη δυναμική αυτού του εγχειρήματος. Χάρη σε αυτή την εμπιστοσύνη, μας παραχωρήθηκαν ιστορικά κτίρια μοναδικής αρχιτεκτονικής και αισθητικής αξίας, τα οποία για λίγες ημέρες μεταμορφώνονται σε χώρους γνώσης, διαλόγου, τέχνης και ανθρώπινης συνάντησης.

Με την ίδια συγκίνηση βλέπουμε και τους τοπικούς ιδιωτικούς φορείς και χορηγούς να ανταποκρίνονται φέτος με εξαιρετική γενναιοδωρία στο κάλεσμά μας. Είναι σαν ολόκληρο το νησί να αποφάσισε να γίνει συνδημιουργός αυτής της προσπάθειας.

Τίποτα από όλα αυτά δεν θα μπορούσε να συμβεί χωρίς την ομάδα μας. Μια ομάδα ανθρώπων που εργάζεται με αφοσίωση, ενθουσιασμό και πραγματική αγάπη για το έργο αυτό. Με έναν τρόπο, δημιουργούμε όλοι μαζί μια θεραπευτική μήτρα. Έναν ζωντανό οργανισμό που αποτελείται από κατοίκους του νησιού, εθελοντές, επιστήμονες, καλλιτέχνες, χορηγούς, συμμετέχοντες και συνεργάτες.

Πιστεύω ότι η πραγματική βιωσιμότητα κάθε μεγάλου ανθρώπινου εγχειρήματος βρίσκεται όχι μόνο στους οικονομικούς πόρους που το υποστηρίζουν, αλλά στο κατά πόσο υπηρετεί μια αληθινή ανθρώπινη ανάγκη. Όταν πολλοί άνθρωποι αναγνωρίζουν τον εαυτό τους μέσα σε ένα όραμα και θέλουν να συμβάλουν στην πραγματοποίησή του, τότε αυτό το όραμα παύει να ανήκει σε έναν άνθρωπο. Γίνεται υπόθεση μιας ολόκληρης κοινότητας.

Ποιο ήταν το πιο απρόβλεπτο εμπόδιο που συναντήσατε;

Δεν ήταν ούτε οικονομικό, ούτε οργανωτικό. Ίσως το πιο απρόβλεπτο εμπόδιο να ήταν κάτι που στην πραγματικότητα είναι και από τα πιο όμορφα στοιχεία αυτού του ταξιδιού. Όταν ξεκινήσαμε, ήμασταν όλοι συνεργάτες. Στην πορεία γίναμε φίλοι. Και σήμερα, πολλοί από εμάς νιώθουμε σαν οικογένεια. Αυτό δημιουργεί μια ιδιαίτερη πρόκληση, γιατί όταν οι άνθρωποι που δουλεύουν μαζί αγαπιούνται και συνδέονται πραγματικά, η διαχείριση των σχέσεων χρειάζεται μεγάλη λεπτότητα. Χρειάζεται να παίρνεις αποφάσεις με σεβασμό, να λύνεις δυσκολίες χωρίς να πληγώνεις και να βρίσκεις συνεχώς την ισορροπία ανάμεσα στην καρδιά και την ευθύνη. Δεν το λέω ως παράπονο. Το αντίθετο. Είναι ένα από τα πιο όμορφα «προβλήματα» που θα μπορούσε να έχει κανείς.

O Bessel van der Kolk, κεντρικός ομιλητής του «Syros Healing Waves Festival – Η Ελλάδα θεραπεύει» που πραγματοποιήθηκε πέρσι.

Πέρσι ο τίτλος του Φεστιβάλ ήταν «Από το Τραύμα στην Απόλαυση». Φέτος «Από τη Ντροπή στην Αποδοχή». Πώς επιλέξατε αυτό το θέμα;

Μετά από σχεδόν τριάντα χρόνια δουλειάς με ανθρώπους που έχουν τραυματιστεί, πιστεύω ότι η ντροπή βρίσκεται στην καρδιά των περισσότερων ψυχικών τραυμάτων. Δεν μιλώ για την ντροπή που νιώθουμε όταν κάνουμε κάτι λάθος. Μιλώ για μια πολύ βαθύτερη, υπαρξιακή ντροπή. Εκείνη που ψιθυρίζει βάναυσα: «Δεν έκανα κάτι λάθος. Εγώ είμαι το λάθος». Αυτό είναι το πιο σκληρό αποτύπωμα που μπορεί να αφήσει το ψυχικό τραύμα. Μια αίσθηση ότι είμαστε ελαττωματικοί, σπασμένοι, ανεπαρκείς. Ότι οι άλλοι άνθρωποι ανήκουν κάπου, ενώ εμείς προσπαθούμε απεγνωσμένα να κρύψουμε αυτό που πραγματικά είμαστε. Έτσι, πολλοί άνθρωποι κυκλοφορούν στη ζωή φορώντας μάσκες. Κρύβουν τις ευαισθησίες τους, τις δυσκολίες τους, τις ανάγκες τους. Απομονώνονται όχι μόνο από τους άλλους, αλλά και από τον ίδιο τους τον εαυτό.

Και όμως, η θεραπεία αρχίζει τη στιγμή που κάποιος ανακαλύπτει ότι δεν είναι μόνος. Ότι αυτό που θεωρούσε απόδειξη της ελαττωματικότητάς του είναι συχνά μια ανθρώπινη πληγή που μοιραζόμαστε σχεδόν όλοι. Πιστεύω ότι μία από τις σημαντικότερες μετακινήσεις που μπορεί να κάνει ένας άνθρωπος στη ζωή του είναι να περάσει από το «κάτι δεν πάει καλά με μένα» στο «ανήκω κι εγώ εδώ, ακριβώς όπως είμαι». Και  αυτή να είναι η βαθύτερη μορφή θεραπείας, το να μπορέσουμε επιτέλους να κατοικήσουμε με περισσότερη τρυφερότητα τον εαυτό μας.

ΥΠΑΡΧΕΙ ΚΑΤΙ ΒΑΘΙΑ ΔΙΟΝΥΣΙΑΚΟ ΣΤΗΝ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΤΟΥ ΦΕΣΤΙΒΑΛ. ΟΧΙ ΜΕ ΤΗΝ ΕΝΝΟΙΑ ΤΗΣ ΥΠΕΡΒΟΛΗΣ, ΑΛΛΑ ΜΕ ΤΗΝ ΕΝΝΟΙΑ ΤΗΣ ΠΛΗΡΟΥΣ ΣΥΜΜΕΤΟΧΗΣ ΣΤΗ ΖΩΗ.

Εσείς ως ψυχοθεραπεύτρια, τι έχετε δει να κάνει η ντροπή στο σώμα και στη ζωή των θεραπευόμενών σας; Υπάρχει κάτι που σας εξέπληξε;

Αυτό που με συγκινεί πάντα είναι το πόσο αόρατη μπορεί να είναι η ντροπή και ταυτόχρονα πόσο βαθιά μπορεί να επηρεάζει μια ζωή. Έχω δει ανθρώπους εξαιρετικά ικανούς, ευφυείς, αγαπητούς, επιτυχημένους, να ζουν με μια κρυφή πεποίθηση ότι αν οι άλλοι τους γνωρίσουν πραγματικά, θα τους απορρίψουν. Έχω δει ανθρώπους να περιορίζουν τα όνειρά τους, να σαμποτάρουν τις σχέσεις τους, να δυσκολεύονται να δεχθούν αγάπη, αναγνώριση ή φροντίδα επειδή βαθιά μέσα τους πιστεύουν ότι δεν τα αξίζουν.

Η ντροπή μάς κάνει να χαμηλώνουμε το βλέμμα μας, σφίγγει το στήθος, μπλοκάρει την αναπνοή, κάνει τον άνθρωπο να μικραίνει για να μην φαίνεται. Είναι ένα συναίσθημα που δεν μας ωθεί να πλησιάσουμε τους άλλους, αλλά να κρυφτούμε από αυτούς.

Αυτό που ίσως με έχει εκπλήξει περισσότερο είναι ότι η ντροπή δεν θεραπεύεται μέσα από τη διόρθωση ή την τελειοποίηση. Θεραπεύεται μέσα από τη σύνδεση. Μέσα από τις στιγμές όπου ένας άνθρωπος αποκαλύπτει κάτι που φοβάται πως τον καθιστά μη αποδεκτό και, αντί για απόρριψη, συναντά κατανόηση, σεβασμό, συμπερίληψη και αγάπη.

Το πιο ελπιδοφόρο μήνυμα που έχω πάρει από τη δουλειά μου είναι το ότι πίσω από τη ντροπή δεν βρίσκεται ένας ελαττωματικός άνθρωπος, αλλά ένας άνθρωπος που έχει πονέσει πολύ και που περιμένει να ανακαλύψει ότι ανήκει, όπως ακριβώς είναι.

Παραδοσιακοί χοροί στο πλαίσιο του «Syros Healing Waves Festival – Η Ελλάδα θεραπεύει» που πραγματοποιήθηκε πέρσι. Φωτογραφία: Αλέξανδρος Πετράκης

Θα ήθελα να μου σχολιάσετε τις παρακάτω λέξεις: φόβος, ενσυναίσθηση, ευαλωτότητα, επιθυμία.

Φόβος: Ένας από τους πιο πιστούς μας συμμάχους, παρότι συχνά τον αντιμετωπίζουμε σαν εχθρό. Είναι το συναίσθημα που εξελικτικά μας κράτησε ζωντανούς. Το πρόβλημα είναι όταν, εξαιτίας του τραύματος, ο φόβος παραμένει ενεργοποιημένος ακόμη και όταν ο κίνδυνος έχει περάσει. Τότε δεν προστατεύει τη ζωή μας, αλλά αρχίζει να τη μικραίνει. Η θεραπεία δεν είναι να πάψουμε να φοβόμαστε. Είναι να μάθουμε να ζούμε χωρίς να αφήνουμε τον φόβο να κρατά το τιμόνι.

Ενσυναίσθηση: Η ικανότητα να μπαίνουμε για λίγο στα παπούτσια του άλλου. Να βλέπουμε τον κόσμο μέσα από τα μάτια του και να νιώθουμε κάτι από αυτό που νιώθει. Ωστόσο, δεν είναι το ίδιο με τη συμπόνια. Η νευροεπιστήμονας Tania Singer έχει δείξει ότι πρόκειται για διαφορετικές λειτουργίες που ενεργοποιούν διαφορετικά κυκλώματα στον εγκέφαλο.

Η ενσυναίσθηση είναι το «νιώθω μαζί σου». Η συμπόνια είναι το «είμαι εδώ για σένα». Είναι η ικανότητα να ακούω τον πόνο σου χωρίς να χρειάζεται να σου πω αμέσως «κι εγώ». Χωρίς να μεταφέρω τη συζήτηση στη δική μου εμπειρία προσπαθώντας να σε καταλάβω. Χωρίς να προσπαθώ να διορθώσω ή να σώσω. Απλώς να είμαι παρούσα, με ενδιαφέρον, καλοσύνη και φροντίδα.

Η ενσυναίσθηση μάς βοηθά να καταλάβουμε μέσα από την κοινή ανθρώπινη μοίρα. Η συμπόνια μάς βοηθά να μείνουμε δίπλα στον άλλον με ανοιχτή καρδιά. Και πολλές φορές αυτό που θεραπεύει περισσότερο δεν είναι μια συμβουλή. Είναι η εμπειρία να νιώσουμε ότι κάποιος μας βλέπει πραγματικά και παραμένει μαζί μας.

Ευαλωτότητα: Η ευαλωτότητα δεν είναι αδυναμία. Είναι το τίμημα της αγάπης, της δημιουργίας, της οικειότητας και της αυθεντικότητας. Όλα όσα δίνουν νόημα στη ζωή απαιτούν να ρισκάρουμε λίγο την καρδιά μας. Για πολλά χρόνια πιστεύαμε ότι η δύναμη βρίσκεται στο να μην πληγωνόμαστε. Σήμερα γνωρίζουμε ότι η πραγματική δύναμη βρίσκεται στην ικανότητα να παραμένουμε ανοιχτοί στη ζωή, ακόμη κι όταν υπάρχει η πιθανότητα να πληγωθούμε.

Επιθυμία: Η φωνή της ζωής μέσα μας. Η δύναμη που μας ωθεί να αγαπήσουμε, να δημιουργήσουμε, να εξερευνήσουμε, να εξελιχθούμε. Πολλοί άνθρωποι που έχουν τραυματιστεί μαθαίνουν να φοβούνται την επιθυμία τους ή να τη μικραίνουν για να μην απογοητευτούν. Όμως η θεραπεία δεν αφορά μόνο την επούλωση του πόνου. Αφορά και την αποκατάσταση της ικανότητάς μας να επιθυμούμε.

Η επιθυμία είναι για μένα σημάδι ψυχικής υγείας. Είναι η στιγμή που ο άνθρωπος αρχίζει ξανά να ζει για να συναντήσει τη ζωή. Δεν είμαστε εδώ μόνο για να επιβιώνουμε, αλλά και για να αγαπάμε, να ονειρευόμαστε, να δημιουργούμε, να χαιρόμαστε και να συμμετέχουμε πλήρως στο θαύμα της ύπαρξης.

Πιστεύετε ότι εμείς οι Έλληνες είμαστε ένας λαός που ντρέπεται;

Η ντροπή είναι ένα πανανθρώπινο συναίσθημα. Κάθε κοινωνία και κάθε πολιτισμός έχει τις δικές του εκδοχές της. Οι Έλληνες ως λαός κουβαλάμε μια πολύ βαθιά ιστορική και διαγενεακή μνήμη. Η ιστορία μας είναι γεμάτη τραύματα, απώλειες, ξεριζωμούς, πολέμους, κατοχές και περιόδους συλλογικής ανασφάλειας. Από την Άλωση της Κωνσταντινούπολης μέχρι τη Μικρασιατική Καταστροφή, την Κατοχή και τον Εμφύλιο, πολλές γενιές μεγάλωσαν με την ανάγκη να αντέξουν, να επιβιώσουν και να συνεχίσουν παρά τις δυσκολίες.

Όταν μια κοινωνία ζει επί αιώνες με επαναλαμβανόμενα τραύματα, συχνά αναπτύσσει μια ιδιαίτερη σχέση με την εικόνα της, με την αξιοπρέπεια, με το «τι θα πει ο κόσμος». Όχι απαραίτητα επειδή ντρέπεται περισσότερο, αλλά επειδή μαθαίνει να προστατεύεται μέσα από την κοινωνική αποδοχή και τη διατήρηση της συνοχής της ομάδας.

Βλέπω συχνά στην ελληνική κουλτούρα μια βαθιά ανάγκη να φαινόμαστε δυνατοί, να μη δίνουμε δικαιώματα, να μη μιλάμε εύκολα για όσα μας πονάνε. Και πίσω από αυτό πολλές φορές κρύβεται όχι αλαζονεία, αλλά ευαλωτότητα. Ένας φόβος μήπως εκτεθούμε, μήπως κριθούμε, μήπως δεν ανήκουμε.

Ταυτόχρονα όμως βλέπω και κάτι που με γεμίζει αισιοδοξία. Τα τελευταία χρόνια οι Έλληνες μιλούμε όλο και πιο ανοιχτά για την ψυχική υγεία, τη θεραπεία, το τραύμα. Βλέπω μια κοινωνία που αρχίζει να μετακινείται από τη σιωπή προς τον διάλογο και από την απόκρυψη προς την αυθεντικότητα.

Ίσως το ερώτημα είναι αν είμαστε έτοιμοι να κοιτάξουμε κατάματα τα τραύματα που κουβαλάμε προσωπικά, οικογενειακά και συλλογικά, χωρίς να συνεχίσουμε να οριζόμαστε από αυτά. Γιατί η ωριμότητα ενός ανθρώπου, αλλά και ενός λαού, δεν φαίνεται από το αν δεν τραυματίστηκε ποτέ, αλλά από το αν μπορεί να μετατρέψει τον πόνο σε επίγνωση, τη δοκιμασία σε σοφία και την πληγή σε δημιουργία. Το ζητούμενο είναι να μετατρέψουμε το τραύμα σε θαύμα!

Πέρα από τις ομιλίες, στο πλαίσιο του Φεστιβάλ υπάρχουν και πολλά βιωματικά σεμινάρια που έχουν να κάνουν με σώμα, νου και ψυχή. Μιλήστε μας για το τι θα έχουμε την ευκαιρία να δοκιμάσουμε φέτος.

Πιστεύω βαθιά ότι δεν θεραπευόμαστε μόνο μέσα από τη γνώση. Θεραπευόμαστε μέσα από την εμπειρία. Μέσα από το σώμα. Μέσα από τη συγκίνηση. Μέσα από τη συνάντηση με τον εαυτό μας και τους άλλους. Γι’ αυτό τα βιωματικά σεμινάρια του φετινού φεστιβάλ δεν είναι ένα «συμπλήρωμα» των πραγματικά σπουδαίων διαλέξεων. Είναι η «καρδιά» τους.

Για 4 μέρες η Σύρος θα γεμίσει με ανθρώπους που θα χορεύουν, θα τραγουδούν, θα κινούνται, θα δημιουργούν, θα αφουγκράζονται το σώμα τους και θα θυμούνται πως δεν είμαστε μόνο νους. Είμαστε σώμα, συναίσθημα, φαντασία, επιθυμία, σχέση. Θα υπάρχουν εργαστήρια χοροθεραπείας, μουσικής, ηχοτοπίων, δημιουργικής έκφρασης, σωματικής επίγνωσης, πρακτικών σύνδεσης και αυτογνωσίας.

Πέρσι ζήσαμε μια υπέροχη εμπειρία στο 1ο Syros Healing Waves Festival. Τι παραπάνω θα ζήσουμε φέτος;

Το φετινό φεστιβάλ είναι πολύ μεγαλύτερο, πλουσιότερο και πιο πολυφωνικό. Με περισσότερους ομιλητές, περισσότερα βιωματικά εργαστήρια, περισσότερες καλλιτεχνικές δράσεις και μια ακόμη βαθύτερη σύνδεση με την ιστορία και την ψυχή του τόπου που το φιλοξενεί.

Και αυτό αποκτά έναν ιδιαίτερο συμβολισμό, γιατί φέτος η Ερμούπολη γιορτάζει τα 200 χρόνια από την ονοματοδοσία της. Δεν θα μπορούσαμε να φανταστούμε πιο όμορφη συγκυρία για να συναντηθούν η ιστορία ενός τόπου με μια σύγχρονη συζήτηση γύρω από την ψυχική υγεία, τη συμπερίληψη και την ανθρώπινη ευημερία.

Φέτος ολόκληρη η Ερμούπολη μετατρέπεται σε έναν ζωντανό χάρτη εμπειριών – από το εμβληματικό Θέατρο Απόλλων μέχρι το Πνευματικό Κέντρο, το Μουσείο Κυβέλη, το Εργατοϋπαλληλικό Κέντρο, το Βιομηχανικό Μουσείο, τον Ταρσανά, το Γηροκομείο του Αγίου Παντελεήμονα και τους πολιτιστικούς χώρους της πόλης, το φεστιβάλ απλώνεται μέσα στον ίδιο τον αστικό ιστό και συνομιλεί με την ιστορία του νησιού.

Θα έχουμε την τιμή να φιλοξενήσουμε τον καθηγητή παιδιατρικής και ενδοκρινολογίας Γιώργο Χρούσο και μερικές από τις σημαντικότερες φωνές της ελληνικής επιστημονικής και θεραπευτικής κοινότητας. Παράλληλα, δεκάδες βιωματικά εργαστήρια θα προσκαλέσουν τους ανθρώπους να γνωρίσουν όχι μόνο νέες ιδέες αλλά και νέους τρόπους να κατοικήσουν το σώμα τους, τις σχέσεις τους και τη ζωή τους.

Φέτος δημιουργήσαμε το Syros Healing Waves: The Podcast. Μια σειρά 45 επεισοδίων που λειτουργεί σαν ένας προπομπός του φεστιβάλ, μια ανοιχτή πρόσκληση γνωριμίας με τους ανθρώπους που θα συναντηθούμε στη Σύρο. Έτσι, όταν φτάσουμε στο νησί, δεν θα συναντηθούμε ως άγνωστοι. Θα έχουμε ήδη αρχίσει να χτίζουμε μια κοινότητα. Την αρχισυνταξία του podcast έχει η εξαιρετική ψυχολόγος Δρ. Μαρία Αγοραστού.

Φέτος προσθέτουμε επίσης το «Run as One», μια συμβολική διαδρομή 10 χιλιομέτρων που δεν αφορά μόνο το τρέξιμο. Αφορά την κοινότητα, την συμπερίληψη, την ιδέα ότι παρά τις διαφορές μας μπορούμε να τρέξουμε δίπλα δίπλα. Όχι ως ειδικοί και μη ειδικοί, όχι ως θεραπευτές και θεραπευόμενοι, αλλά ως άνθρωποι. Απλώς άνθρωποι.

Και επειδή η θεραπεία χρειάζεται και χαρά, ανυπομονώ να δω τον ιστορικό Ταρσανά της Σύρου να μεταμορφώνεται την τελευταία μας νύχτα σε μια μεγάλη υπαίθρια disco με τον Διονύση Σχοινά live. Έναν χώρο που επί αιώνες έχτιζε καράβια να γεμίσει μουσική, χορό και ανθρώπους που γιορτάζουν τη ζωή μαζί. Γιατί και αυτό είναι θεραπεία.

ΤΟ ΦΕΣΤΙΒΑΛ ΑΠΕΥΘΥΝΕΤΑΙ ΣΕ ΚΑΘΕ ΑΝΘΡΩΠΟ ΠΟΥ ΠΙΣΤΕΥΕΙ ΟΤΙ Η ΨΥΧΙΚΗ ΥΓΕΙΑ ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ ΥΠΟΘΕΣΗ ΚΑΠΟΙΩΝ ΛΙΓΩΝ ΕΙΔΙΚΩΝ, ΑΛΛΑ ΜΙΑ ΣΥΛΛΟΓΙΚΗ ΑΝΘΡΩΠΙΝΗ ΥΠΟΘΕΣΗ ΠΟΥ ΜΑΣ ΑΦΟΡΑ ΟΛΟΥΣ.

Σε ποιους απευθύνεται αυτό το τετραήμερο Φεστιβάλ;

Το φεστιβάλ απευθύνεται σε ψυχολόγους, ψυχιάτρους, ψυχοθεραπευτές, γιατρούς, κοινωνικούς λειτουργούς, εκπαιδευτικούς και επαγγελματίες υγείας. Αλλά απευθύνεται και σε κάθε άνθρωπο που ενδιαφέρεται να κατανοήσει καλύτερα τον εαυτό του, τις σχέσεις του και τον κόσμο γύρω του. Απευθύνεται σε κάθε άνθρωπο που είναι περίεργος για τη ζωή. Σε κάθε άνθρωπο που πιστεύει ότι η ψυχική υγεία δεν είναι υπόθεση κάποιων λίγων ειδικών, αλλά μια συλλογική ανθρώπινη υπόθεση που μας αφορά όλους.

Φέτος, τα εγκαίνια του Φεστιβάλ θα γίνουν σε γηροκομείο του νησιού. Τι σημαίνει αυτή η επιλογή;

Για εμένα αυτή η επιλογή συμπυκνώνει ολόκληρη τη φιλοσοφία του φεστιβάλ. Επιλέξαμε να ανοίξουμε το φεστιβάλ στο Γηροκομείο του Αγίου Παντελεήμονα, έναν χώρο γεμάτο ιστορίες, μνήμη, αξιοπρέπεια και ανθρώπους που συχνά γίνονται αόρατοι σε μια κοινωνία που λατρεύει τη νεότητα και την ταχύτητα. Ήθελα να ξεκινήσουμε από εκεί ως μια συμβολική υπενθύμιση ότι όλοι ανήκουμε. Ότι η αξία ενός ανθρώπου δεν μειώνεται με την ηλικία, την ασθένεια ή την ευαλωτότητά του. Ότι μια πραγματικά συμπεριληπτική κοινότητα χωρά όλους τους ανθρώπους και όλες τις ηλικίες.

Με συγκινεί ιδιαίτερα το γεγονός ότι στα εγκαίνια θα συναντηθούν οι ηλικιωμένοι κάτοικοι του γηροκομείου με μαθητές της ΕΠΑΛ Σύρου, μέσα από μια έκθεση τέχνης που δημιούργησαν οι ίδιοι οι νέοι. Υπάρχει κάτι βαθιά ελπιδοφόρο σε αυτή τη συνάντηση των γενεών. Σαν να δημιουργείται μια γέφυρα ανάμεσα στη μνήμη και το μέλλον.

ΜΙΑ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΑ ΣΥΜΠΕΡΙΛΗΠΤΙΚΗ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑ ΧΩΡΑ ΟΛΟΥΣ ΤΟΥΣ ΑΝΘΡΩΠΟΥΣ ΚΑΙ ΟΛΕΣ ΤΙΣ ΗΛΙΚΙΕΣ.

Νομίζω ότι θέλετε να κλείνετε κάθε Φεστιβάλ με ένα… διονυσιακό ξεφάντωμα! Τι ρόλο παίζει ο ρυθμός, η αίσθηση της κοινότητας και η απόλαυση στη ζωή μας;

Απολύτως! Και αν υπάρχει κάτι που έμαθα όλα αυτά τα χρόνια δουλεύοντας με το τραύμα, είναι ότι ο άνθρωπος δεν θεραπεύεται μόνο όταν μιλά για τον πόνο του. Θεραπεύεται και όταν ξαναβρίσκει τη χαρά του. Πέρσι ζήσαμε μια από τις πιο συγκινητικές στιγμές στον Ταρσανά, δίπλα στη θάλασσα.

Άνθρωποι από όλον τον κόσμο έγραψαν πάνω σε πιάτα κάτι από το βάρος που κουβαλούσαν, κάτι που ήθελαν να αφήσουν πίσω τους. Και μετά, μαζί με τον Zbigniew Preisner και τον Bessel van der Kolk, τα έσπασαν. Ήταν μια πράξη απελευθέρωσης.

Θυμάμαι τον ήχο των πιάτων να σπάει μέσα στη νύχτα, τα γέλια, τα δάκρυα, τις αγκαλιές, τη μουσική. Θυμάμαι ανθρώπους που λίγες ώρες πριν παρακολουθούσαν διαλέξεις για το τραύμα να χορεύουν ξυπόλητοι δίπλα στη θάλασσα. Και εκεί κατάλαβα κάτι πολύ βαθύ: Η ψυχή δεν θέλει μόνο να κατανοηθεί. Θέλει και να γιορτάσει.

Στιγμιότυπο από το κλείσιμο του περσινού φεστιβάλ «Syros Healing Waves Festival – Η Ελλάδα θεραπεύει» στον Ταρσανά. Φωτογραφία: Αλέξανδρος Πετράκης

Οι αρχαίοι Έλληνες το γνώριζαν καλά αυτό. Ο Διόνυσος δεν ήταν απλώς ο θεός του κρασιού και της γιορτής. Ήταν ο θεός που έσπαγε τις συμβάσεις, που απελευθέρωνε τους ανθρώπους από ό,τι τους περιόριζε, που τους επέτρεπε να αφήσουν τους ρόλους, τις μάσκες και τους φόβους τους και να επιστρέψουν σε κάτι πιο αυθεντικό και ζωντανό. Οι διονυσιακές τελετές δεν είχαν μόνο ψυχαγωγικό χαρακτήρα. Είχαν βαθιά ψυχολογική και κοινοτική λειτουργία.

Και ίσως αυτή να είναι μία από τις πιο όμορφες πλευρές της ελληνικότητας. Από τα αρχαία συμπόσια μέχρι τα πανηγύρια των νησιών και τα οικογενειακά τραπέζια, η χαρά στην Ελλάδα δεν ήταν ποτέ ατομική υπόθεση. Ήταν πάντα συλλογική. Χορεύουμε μαζί. Τραγουδάμε μαζί. Πενθούμε μαζί. Γιορτάζουμε μαζί.

Υπάρχει κάτι βαθιά διονυσιακό σε αυτό που προσπαθούμε να δημιουργήσουμε στο φεστιβάλ. Όχι με την έννοια της υπερβολής, αλλά με την έννοια της πλήρους συμμετοχής στη ζωή. Υπάρχουν στιγμές που η ψυχή δεν χρειάζεται άλλη ανάλυση. Χρειάζεται μουσική, ανθρώπους, θάλασσα, ζωή.

Πώς θα θέλατε να φύγει ένας άνθρωπος από το Syros Healing Waves Festival;

Αν φύγουν από τη Σύρο με μια γεμάτη καρδιά, με ένα σημειωματάριο γεμάτο ιδέες και με νέες φιλίες που θα κρατήσουν χρόνια, τότε θα νιώσω ότι το φεστιβάλ πέτυχε τον σκοπό του.