ΠΩΣ ΝΑ ΜΗ ΓΙΝΕΙΣ ΤΟΞΙΚΟΣ ΗΓΕΤΗΣ

Ένας τοξικός ηγέτης επηρεάζει ποικιλοτρόπως και, προφανώς, αρνητικά τους ανθρώπους με τους οποίους συνεργάζεται. Δες τι μπορείς να κάνεις για να μην γίνεις εσύ ο ίδιος εμπόδιο στην άνοδο της επιχείρησής σου.

Δεν είναι όλοι οι τοξικοί ηγέτες ίδιοι. Κάποιοι «φωνάζουν» από μακριά, υψώνουν τη φωνή, απαξιώνουν δημόσια τους συνεργάτες τους και δημιουργούν ένα περιβάλλον φόβου. Άλλοι είναι πιο διακριτικοί, δεν φωνάζουν, αλλά δεν ακούν πραγματικά, δεν αναγνωρίζουν την προσπάθεια των άλλων, βάζουν στο κέντρο πάντα την προσωπική τους προβολή και το δικό τους συμφέρον και σπάνια δείχνουν εμπιστοσύνη.

Το αποτέλεσμα είναι σχεδόν πάντα το ίδιο: Η παρουσία τους αλλάζει την ατμόσφαιρα στο γραφείο, ένα email τους μπορεί να προκαλέσει άγχος, μια σύσκεψη μαζί τους συχνά εξελίσσεται σε μονόλογο. Οι εργαζόμενοι σταδιακά σταματούν να παίρνουν πρωτοβουλίες, να εκφράζουν διαφορετικές απόψεις ή να δοκιμάζουν κάτι καινούργιο.

Η ηγεσία δεν επηρεάζει μόνο την απόδοση

Ένας ηγέτης δεν καθορίζει μόνο τι κάνουν οι άνθρωποι, αλλά και το πώς νιώθουν όταν το κάνουν. Διαμορφώνει το ψυχολογικό κλίμα μέσα στο οποίο εργάζεται μια ομάδα, επηρεάζοντας την αυτοπεποίθηση, την ασφάλεια και τελικά την ευημερία των εργαζομένων.

Δεν είναι τυχαίο ότι οι περισσότεροι εργαζόμενοι δηλώνουν πως κάποια στιγμή στην επαγγελματική τους ζωή είχαν έναν τοξικό προϊστάμενο. Αξίζει, όμως, να θυμόμαστε ότι η τοξικότητα δεν είναι πάντα θέμα πρόθεσης. Ακόμη και άνθρωποι που θέλουν να είναι καλοί ηγέτες μπορεί να υιοθετούν συμπεριφορές που πληγώνουν τους συνεργάτες τους.

Για παράδειγμα, ένας μάνατζερ που απαντά διαρκώς «δεν έχω χρόνο τώρα», διακόπτει τους άλλους ή παίρνει όλες τις αποφάσεις, μπορεί να θεωρεί ότι είναι αποτελεσματικός, όμως στην πραγματικότητα στέλνει το μήνυμα ότι οι υπόλοιποι δεν έχουν αξία και αυτό τον κάνει τοξικό ηγέτη.

ΕΝΑΣ ΗΓΕΤΗΣ ΔΙΑΜΟΡΦΩΝΕΙ ΤΟ ΨΥΧΟΛΟΓΙΚΟ ΚΛΙΜΑ ΜΕΣΑ ΣΤΟ ΟΠΟΙΟ ΕΡΓΑΖΕΤΑΙ ΜΙΑ ΟΜΑΔΑ, ΕΠΗΡΕΑΖΟΝΤΑΣ ΤΗΝ ΑΥΤΟΠΕΠΟΙΘΗΣΗ, ΤΗΝ ΑΣΦΑΛΕΙΑ ΚΑΙ ΤΗΝ ΕΥΗΜΕΡΙΑ ΤΩΝ ΕΡΓΑΖΟΜΕΝΩΝ.

Οι συνέπειες απλώνονται

Έρευνα των Kristina Shea, Christian van Nieuwerburgh και Kim Cameron, που δημοσιεύτηκε στο περιοδικό The Journal of Positive Psychology, έδειξε ότι οι εργαζόμενοι που αναφέρουν πως έχουν τοξικούς ηγέτες παρουσιάζουν σημαντική επιδείνωση σε όλες τις βασικές διαστάσεις της ευημερίας τους.

Σύμφωνα με τη μελέτη, επηρεάζονται αρνητικά τα συναισθήματα, η δέσμευση προς την εργασία, οι σχέσεις με τους συναδέλφους, η αίσθηση νοήματος και το αίσθημα προσωπικής επίτευξης. Οι μεγαλύτερες επιπτώσεις καταγράφηκαν στη νοοτροπία και τη σωματική υγεία, ενώ πολλοί συμμετέχοντες δήλωσαν ότι δεν απολαμβάνουν πλέον τη δουλειά τους και δυσκολεύονται να βρουν νόημα σε αυτή.

Εικονογράφηση: Χριστίνα Αβδίκου

Τα παραπάνω έχουν ιδιαίτερη σημασία, γιατί τα θετικά συναισθήματα, οι υγιείς σχέσεις και η αίσθηση σκοπού αποτελούν βασικές προϋποθέσεις για να μπορεί ένας άνθρωπος να εξελίσσεται. Όταν λείπουν, η εργασία παύει να είναι χώρος δημιουργίας και μετατρέπεται σε μια καθημερινότητα που απλώς πρέπει να αντέξεις.

Μάλιστα, οι συνέπειες δεν περιορίζονται στο οκτάωρο (που πλέον μπορεί να είναι 10ωρο, 12ωρο, 13ωρο). Το άγχος μεταφέρεται στο σπίτι, επηρεάζει τον ύπνο, τις οικογενειακές σχέσεις και την ψυχική υγεία. Παράλληλα, οι επιχειρήσεις πληρώνουν το τίμημα, καθώς έχει διαπιστωθεί ότι η ευτυχία των εργαζομένων επηρεάζει άμεσα και τα οικονομικά αποτελέσματά τους.

Η τοξικότητα είναι μεταδοτική

Οι παραπάνω ερευνήτριες μιλούν για ένα φαινόμενο που ονομάζεται «συναισθηματική μεταδοτικότητα» (emotional contagion). Με απλά λόγια, τα συναισθήματα μεταφέρονται από άνθρωπο σε άνθρωπο μέσα από τις καθημερινές αλληλεπιδράσεις. Αυτό σημαίνει πως αν ένας προϊστάμενος εμφανίζεται καθημερινά εκνευρισμένος, ειρωνικός ή αδιάφορος, αυτή η στάση διαχέεται στην ομάδα. Οι άνθρωποι γίνονται πιο επιφυλακτικοί, λιγότερο συνεργάσιμοι και αρχίζουν να λειτουργούν αμυντικά.

Η ίδια έρευνα εξέτασε και την έννοια της «θετικά ενδυναμωτικής ηγεσίας» (Positively Energising Leadership), μιας μορφής ηγεσίας που βοηθά τους ανθρώπους να αποδίδουν καλύτερα επειδή νιώθουν ότι τους εμπιστεύονται και τους εκτιμούν.

Η πρώτη της διάσταση είναι η σχεσιακή ενέργεια (relational energy), δηλαδή η ενέργεια που γεννιέται μέσα από την ουσιαστική ανθρώπινη επαφή. Η δεύτερη διάσταση είναι η ενάρετη συμπεριφορά (virtuous behaviour), που περιλαμβάνει για παράδειγμα την ακεραιότητα, τον σεβασμό, την ευγνωμοσύνη.

ΤΑ ΘΕΤΙΚΑ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΑ, ΟΙ ΥΓΙΕΙΣ ΣΧΕΣΕΙΣ ΚΑΙ Η ΑΙΣΘΗΣΗ ΣΚΟΠΟΥ ΑΠΟΤΕΛΟΥΝ ΒΑΣΙΚΕΣ ΠΡΟΫΠΟΘΕΣΕΙΣ ΓΙΑ ΝΑ ΜΠΟΡΕΙ ΕΝΑΣ ΑΝΘΡΩΠΟΣ ΝΑ ΕΞΕΛΙΣΣΕΤΑΙ.

Η έρευνα προτείνει τρεις πρακτικές κατευθύνσεις, ώστε να μην γίνεις ένας τέτοιος τοξικός ηγέτης:

• Η πρώτη είναι να αναρωτιέσαι πριν από κάθε αλληλεπίδραση αν αυτό που πρόκειται να πεις θα βοηθήσει τον άλλο να αισθανθεί πιο ικανός και πιο πολύτιμος. Μια απάντηση όπως «βρείτε το μόνοι σας, δεν είναι δική μου δουλειά» μπορεί να λύνει προσωρινά ένα θέμα χρόνου, αλλά χτίζει απόσταση και απογοήτευση.
• Η δεύτερη είναι να φροντίζεις τη δική σου ευημερία, όχι ως δικαιολογία για να μεταφέρεις τις ευθύνες σου στους άλλους, αλλά γιατί ένας εξαντλημένος ηγέτης δυσκολεύεται να λειτουργήσει με ενσυναίσθηση, υπομονή και καθαρή κρίση.
• Η τρίτη είναι να ζητάς ειλικρινή ανατροφοδότηση. Ρώτησε τους ανθρώπους της ομάδας σου τι θα μπορούσες να κάνεις καλύτερα. Αν όμως μέχρι χθες κυριαρχούσε ο φόβος, μην περιμένεις ότι όλοι θα μιλήσουν ανοιχτά από την πρώτη στιγμή. Η εμπιστοσύνη χτίζεται με συνέπεια, καθημερινά.

Συνεργάζεσαι με έναν τοξικό ηγέτη;

Η κατάσταση είναι σαφώς πιο δύσκολη αν είσαι στην άλλη πλευρά της εξίσωσης, αν είσαι δηλαδή εργαζόμενος. Αυτό δεν σημαίνει, όμως, ότι δεν υπάρχουν τρόποι προστασίας. Τι μπορείς να κάνεις;

• Αναζήτησε ανθρώπους μέσα στον οργανισμό που λειτουργούν υποστηρικτικά. Ένας συνεργάτης που σε ακούει ή μια ομάδα από άλλο τμήμα μπορούν να λειτουργήσουν ως αντίβαρο στην αρνητική καθημερινότητα.
• Επένδυσε σε μικρές συνήθειες αποκατάστασης εκτός δουλειάς, όπως η άσκηση, η επαφή με φίλους ή οποιαδήποτε δραστηριότητα σε βοηθά να αποφορτίζεσαι.
• Αν η κατάσταση επιμένει, μίλησε με ανθρώπους που εμπιστεύεσαι και αναρωτήσου αν μπορείς να διατηρήσεις την ψυχική σου ισορροπία και την επαγγελματική σου εξέλιξη σε ένα περιβάλλον που σε φθείρει. Από την ειλικρινή σου απάντηση θα εξαρτηθούν και τα επόμενα βήματά σου.