ΓΙΑΤΙ ΤΟ ΓΑΛΑ ΜΠΟΡΕΙ ΝΑ ΥΠΕΡΤΕΡΕΙ ΤΩΝ ΦΥΤΙΚΩΝ ΡΟΦΗΜΑΤΩΝ, ΠΑΡΑ ΤΑ ΙΔΙΑ ΣΥΣΤΑΤΙΚΑ

Ακόμα κι αν το αγελαδινό γάλα και τα φυτικά ροφήματα μοιάζουν στις διατροφικές ετικέτες, υπάρχουν διαφορές στη φυσική δομή τους οι οποίες επηρεάζουν τον τρόπο που ο οργανισμός απορροφά και αξιοποιεί τα θρεπτικά συστατικά.

Το γάλα πρωταγωνιστεί διαχρονικά στον πόλεμο ζωικής και φυτικής διατροφής. Το αστείο είναι πως, αν πιάσεις ένα κουτί από το ψυγείο του σούπερ μάρκετ, θα παρατηρήσεις ότι το αγελαδινό γάλα και τα εμπλουτισμένα ροφήματα βρώμης, αμυγδάλου ή σόγιας φέρουν πολύ συχνά παρόμοιες διατροφικές ετικέτες, τουλάχιστον σε ό,τι αφορά την περιεκτικότητα σε ασβέστιο, βιταμίνη D και, ενίοτε, πρωτεΐνη.

Ωστόσο, πρόσφατη ανασκόπηση από ερευνητές του Edith Cowan University στην Αυστραλία υποστηρίζει ότι τα φαινόμενα μπορεί να απατούν. Η διατροφική αξία ενός τροφίμου δεν καθορίζεται μόνο από τα επιμέρους θρεπτικά συστατικά του αλλά και από τη φυσική δομή που τα συγκρατεί και ορίζει πώς θα αλληλεπιδρούν μεταξύ τους. Η μήτρα του γάλακτος (milk matrix), όπως λέγεται, επηρεάζει τον τρόπο που ο οργανισμός απορροφά και αξιοποιεί τα λιπαρά, τις πρωτεΐνες, τα μέταλλα και περισσότερες από 100 βιοδραστικές ενώσεις του.

Σύμφωνα με την επικεφαλής της μελέτης, καθηγήτρια Therese O'Sullivan, τα οφέλη από την παραπάνω «αρχιτεκτονική» δεν αναπαράγονται εύκολα όταν τα ίδια συστατικά καταναλώνονται μεμονωμένα ή μέσω εμπλουτισμένων τροφίμων.

Ακόμα κι αν το αγελαδινό γάλα και τα φυτικά ροφήματα μοιάζουν στις διατροφικές ετικέτες, υπάρχουν διαφορές στη φυσική δομή των τροφίμων οι οποίες επηρεάζουν τον τρόπο που ο οργανισμός απορροφά και αξιοποιεί τα θρεπτικά συστατικά. iStock

Λειτουργεί καλύτερα το ασβέστιο

Το πιο καλά τεκμηριωμένο εύρημα της ανασκόπησης αφορά την υγεία των οστών. Σύμφωνα με τα στοιχεία που συγκεντρώθηκαν, η κατανάλωση ενός έως δύο ποτηριών γάλα την ημέρα συνδέεται με έως και 43% μικρότερο κίνδυνο καταγμάτων.

Παραδόξως, τα συμπληρώματα ασβεστίου δεν φαίνεται να προσφέρουν το ίδιο όφελος, ενώ υπάρχουν μελέτες που συνδέουν τις υψηλές δόσεις συμπληρωμάτων ασβεστίου με αυξημένο καρδιαγγειακό κίνδυνο σε ηλικιωμένες γυναίκες. Οι συγγραφείς εκτιμούν ότι το ασβέστιο λειτουργεί διαφορετικά όταν καταναλώνεται ως μέρος ενός φυσικού τροφίμου, μαζί με πρωτεΐνες και φώσφορο, αντί μεμονωμένα ως συμπλήρωμα.

Η ανασκόπηση αναφέρει επίσης ότι η μήτρα του γάλακτος πιθανώς:

• συμβάλλει στον καλύτερο έλεγχο της αύξησης της μεταγευματικής γλυκόζης,
• επηρεάζει ευνοϊκά τη χοληστερόλη,
• ενισχύει την ανάπτυξη ωφέλιμων βακτηρίων στο έντερο.

Ακόμη και τα κορεσμένα λιπαρά του πλήρους γάλακτος ενδέχεται να συμπεριφέρονται διαφορετικά όταν παραμένουν ενσωματωμένα στη φυσική δομή. Σύμφωνα με την ερευνητική ομάδα, ίσως έτσι εξηγείται γιατί το πλήρες γάλα δεν παρουσιάζει σταθερή συσχέτιση με αυξημένο καρδιαγγειακό κίνδυνο, όπως συμβαίνει με τα λιπαρά που έχουν απομονωθεί από τη μήτρα.

Πού υστερούν τα φυτικά ροφήματα

Από τα περισσότερα φυτικά ροφήματα λείπουν σημαντικές ποσότητες ασβεστίου, βιταμίνης D, ιωδίου ή βιταμίνης Β12 και γι' αυτό εμπλουτίζονται κατά την παραγωγή τους. Ωστόσο, ο οργανισμός δεν απορροφά πάντοτε τα εμπλουτισμένα θρεπτικά συστατικά εξίσου καλά με τα φυσικά.

Το ρόφημα σόγιας προσεγγίζει περισσότερο την περιεκτικότητα του γάλακτος σε πρωτεΐνη και διαθέτει τα ισχυρότερα επιστημονικά δεδομένα για τη μείωση της LDL και της μη-HDL χοληστερόλης, της αρτηριακής πίεσης και ορισμένων δεικτών φλεγμονής. iStock

Επιπλέον, εντοπίζονται σημαντικές διαφορές στην ποιότητα της πρωτεΐνης. Το αγελαδινό γάλα προσφέρει πλήρη πρωτεΐνη υψηλής βιολογικής αξίας, ενώ τα περισσότερα φυτικά ροφήματα περιέχουν λιγότερη πρωτεΐνη και γενικά δεν θεωρούνται διατροφικά ισοδύναμα με το γάλα. Παράλληλα, αρκετά φυτικά ροφήματα περιέχουν πρόσθετα σάκχαρα, φυτικά έλαια ή πηκτικά για τη βελτίωση της γεύσης και της υφής.

Αυτό δεν σημαίνει ότι όλα τα φυτικά ροφήματα είναι ίδια. Η σόγια αποτελεί τη σημαντικότερη εξαίρεση, καθώς προσεγγίζει περισσότερο την περιεκτικότητα του γάλακτος σε πρωτεΐνη και διαθέτει τα ισχυρότερα επιστημονικά δεδομένα για τη μείωση της LDL και της μη-HDL χοληστερόλης, της αρτηριακής πίεσης και ορισμένων δεικτών φλεγμονής. Παρ' όλα αυτά, δεν μπορεί να αναπαραγάγει πλήρως το συνολικό θρεπτικό προφίλ του αγελαδινού γάλακτος.

Δεν κάνουν για τα παιδιά

Η συν-συγγραφέας της μελέτης, Δρ Analise Nicholl, σημειώνει ότι η αφαίρεση του αγελαδινού γάλακτος από τη διατροφή του παιδιού χωρίς σωστό σχεδιασμό το εκθέτει σε κίνδυνο ανεπαρκειών για συστατικά όπως η πρωτεΐνη, το ασβέστιο, το ιώδιο και η βιταμίνη Β12. Αρκετές ανασκοπήσεις έχουν συνδέσει τέτοιες πρακτικές με διαταραχές της ανάπτυξης, όπως η ραχίτιδα, και με σοβαρές διατροφικές ελλείψεις σε βρέφη και μικρά παιδιά.

Η αφαίρεση του αγελαδινού γάλακτος από τη διατροφή του παιδιού χωρίς σωστό σχεδιασμό το εκθέτει σε κίνδυνο ανεπαρκειών για συστατικά όπως η πρωτεΐνη, το ασβέστιο, το ιώδιο και η βιταμίνη Β12. iStock

Από την άλλη, ούτε η υπερβολική κατανάλωση γάλακτος ωφελεί. Η κατανάλωση πολύ μεγάλων ποσοτήτων στη νηπιακή ηλικία μπορεί να μειώσει την πρόσληψη σιδήρου, αυξάνοντας τον κίνδυνο σιδηροπενικής αναιμίας.

Ποιους ωφελεί ένα φυτικό ρόφημα

Η πρόσφατη ανασκόπηση δεν αποδεικνύει ότι τα φυτικά ροφήματα είναι ανθυγιεινά. Παρότι δεν πρέπει να θεωρούνται διατροφικά ισοδύναμα με το αγελαδινό γάλα, είναι μια καλή επιλογή για άτομα με αλλεργία στο γάλα, δυσανεξία στη λακτόζη ή για όσους ακολουθούν vegan διατροφή.

Ένα τελευταίο που πρέπει να αναφερθεί είναι η σύγκρουση συμφερόντων, καθώς η ανασκόπηση χρηματοδοτήθηκε από φορέα της γαλακτοβιομηχανίας και η επικεφαλής συγγραφέας έχει λάβει στο παρελθόν χρηματοδότηση από τον κλάδο. Συνεπώς, θα χρειαστούν ανεξάρτητες μελέτες για να επιβεβαιώσουν σε ποιο βαθμό η μήτρα του γάλακτος εξηγεί τα παρατηρούμενα οφέλη.