ΔΕΝ ΕΙΣΑΙ ΕΘΙΣΜΕΝΟΣ ΣΤΟ ΚΙΝΗΤΟ ΣΟΥ, ΑΠΛΩΣ ΒΑΡΙΕΣΑΙ, ΛΕΕΙ ΕΙΔΙΚΟΣ ΣΤΗΝ ΕΥΤΥΧΙΑ

Σύμφωνα με καθηγητή του Χάρβαρντ, δεν είναι ο εθισμός που μας κάνει να στρεφόμαστε στο κινητό μας κάθε τόσο, αλλά η βαρεμάρα και η ανάγκη να αποφύγουμε σκέψεις που γεννά το μυαλό μας.

Ο μέσος Αμερικάνος κοιτάζει το κινητό του 205 φορές μέσα στη μέρα, δηλαδή 13 φορές για κάθε ώρα που είναι ξύπνιος ή μία φορά ανά πέντε λεπτά. Ο μέσος ενήλικας (ηλικίας 16–64 ετών) αφιερώνει στο κινητό του περίπου 6 ώρες και 40 λεπτά ημερησίως, σύμφωνα με τις πιο πρόσφατες μελέτες. Αυτό μεταφράζεται σε σχεδόν το 40% του χρόνου που κάποιος είναι ξύπνιος μέσα στην ημέρα.

Είμαστε εθισμένοι, θα σκεφτείς, όμως ο Arthur C. Brooks, κοινωνικός επιστήμονας και ειδικός σε θέματα ευτυχίας, εντοπίζει αλλού την πηγή του προβλήματος: «Δεν είσαι εθισμένος στο κινητό σου», λέει. «Απλά βαριέσαι τη ζωή σου. Γιατί η ζωή σου είναι επαναλαμβανόμενη και χωρίς νόημα, οπότε έστω και μερικά λεπτά σκρολαρίσματος σε κάνουν να νιώθεις ότι κάνεις κάτι σημαντικό. Όμως, κάθε φορά που βγάζεις έξω το κινητό σου μέσα στη μέρα, η χημεία του εγκεφάλου σου αλλάζει με επικίνδυνους τρόπους».

Στο βιβλίο του «The Meaning of Your Life», ο Brooks εξηγεί: «Πρέπει να βαριέσαι. Θα νιώθεις ότι η ζωή σου έχει λιγότερο νόημα και θα είσαι πιο καταθλιπτικός αν δεν βαριέσαι ποτέ».

Γιατί πρέπει να βαριέσαι

«Ας δούμε τη θετική πλευρά της βαρεμάρας», συνεχίζει ο ίδιος. «Η βαρεμάρα είναι μια τάση να μην απασχολούμαστε με κάποια άλλη νοητική δραστηριότητα, γεγονός που μετατοπίζει τον τρόπο σκέψης μας, ώστε να χρησιμοποιεί ένα τμήμα του εγκεφάλου που ονομάζεται "δίκτυο προεπιλεγμένης λειτουργίας" (default mode network). Ακούγεται εντυπωσιακό, αλλά στην πραγματικότητα δεν είναι. Το δίκτυο προεπιλεγμένης λειτουργίας αποτελείται από μια ομάδα εγκεφαλικών δομών που ενεργοποιούνται όταν δεν έχουμε τίποτα άλλο να σκεφτούμε. Για παράδειγμα, όταν έχεις ξεχάσει το κινητό σου και περιμένεις σε ένα φανάρι. Τότε είναι που ενεργοποιείται αυτό το δίκτυο».

ΑΝ ΔΕΝ ΒΑΡΙΕΣΑΙ ΠΟΤΕ, ΘΑ ΝΙΩΘΕΙΣ ΟΤΙ Η ΖΩΗ ΣΟΥ ΕΧΕΙ ΛΙΓΟΤΕΡΟ ΝΟΗΜΑ ΚΑΙ ΘΑ ΕΙΣΑΙ ΠΙΟ ΚΑΤΑΘΛΙΠΤΙΚΟΣ.

Το πρόβλημα, λέει ο Brooks, είναι ότι δεν μας αρέσει αυτή η κατάσταση. Για να το αποδείξει, ένας συνάδελφός του στο Χάρβαρντ διεξήγαγε ένα πείραμα στο οποίο οι συμμετέχοντες έπρεπε να καθίσουν σε ένα δωμάτιο και να μην κάνουν απολύτως τίποτα για 15 λεπτά. Το μόνο που μπορούσαν να κάνουν ήταν να πατούν ένα κουμπί που τους προκαλούσε ένα επώδυνο ηλεκτροσόκ. Οι επιλογές τους, δηλαδή, ήταν είτε να κάθονται εκεί βαριεστημένοι είτε να προκαλούν στον εαυτό τους ηλεκτροσόκ. Παραδόξως, η πλειονότητα επέλεξε το ηλεκτροσόκ αντί να μείνει μόνη με τις σκέψεις της για 15 λεπτά.

Γιατί; Τι κακό έχει το να αφήνουμε το μυαλό μας να περιπλανιέται χωρίς σκοπό;

Ο Brooks υποστηρίζει ότι το ζήτημα έγκειται στην ανάγκη μας να στοχαζόμαστε τα μεγάλα ερωτήματα της ζωής. «Το δίκτυο προεπιλεγμένης λειτουργίας (default mode network) μας ωθεί να σκεφτόμαστε πράγματα που ίσως είναι κάπως δυσάρεστα», λέει. «Όταν δεν σκέφτεσαι κάτι συγκεκριμένο, το μυαλό περιπλανιέται και εστιάζει, για παράδειγμα, σε μεγάλα ερωτήματα σχετικά με το νόημα της ζωής και του σκοπού σου. Όταν βαριέσαι, οδηγείσαι σε δυσάρεστα υπαρξιακά ερωτήματα».

iStock

«Αυτό, όμως, αποδεικνύεται εξαιρετικά σημαντικό και εξαιρετικά ωφέλιμο», συνεχίζει. «Ένας από τους λόγους που παρατηρούμε σήμερα τέτοια έξαρση της κατάθλιψης και του άγχους στην κοινωνία μας είναι ότι οι άνθρωποι στην πραγματικότητα δεν γνωρίζουν ποιο είναι το νόημα της ζωής τους. Κάτι που δεν ίσχυε στον ίδιο βαθμό στις προηγούμενες γενιές. Επιπλέον, δεν κάνουμε καν την προσπάθεια να το αναζητήσουμε. Και γιατί δεν το αναζητάμε; Επειδή έχουμε μια συσκευή που μπορεί να μας αποτρέψει εντελώς από το να μπούμε σε αυτή τη διαδικασία – και την αποζητάμε διαρκώς. Αμέτρητες φορές μέσα στη μέρα».

Η διαρκής επαφή με το κινητό σε κάνει να χάνεις το νόημα της ζωής

Ο Brooks θεωρεί πως είναι εξαιρετικά επικίνδυνο το να «σπρώχνουμε» διαρκώς προς τα πίσω τις σκέψεις που μας κάνουν να νιώθουμε άβολα. «Πρόκειται για έναν φαύλο κύκλο νοήματος. Αν κάθε φορά που έστω και λίγο βαριέσαι κοιτάζεις το κινητό σου, γίνεται όλο και πιο δύσκολο για εσένα να βρεις νόημα στη ζωή σου. Αυτή είναι η ιδανική συνταγή για κατάθλιψη, άγχος και ένα αίσθημα κενού – στοιχεία που βάλλουν όλο και περισσότερους ανθρώπους σήμερα».

ΦΟΒΟΜΑΣΤΕ ΝΑ ΒΑΡΕΘΟΥΜΕ ΓΙΑ ΝΑ ΜΗ ΜΑΣ ΟΔΗΓΗΣΕΙ ΤΟ ΠΕΡΙΠΛΑΝΩΜΕΝΟ ΜΥΑΛΟ ΜΑΣ ΣΕ ΔΥΣΑΡΕΣΤΑ ΥΠΑΡΞΙΑΚΑ ΕΡΩΤΗΜΑΤΑ.

Πώς μπορούμε να ξεφύγουμε από αυτόν τον «φαύλο κύκλο της αναζήτησης νοήματος»; Ο Brooks προτείνει να αφήνουμε συνειδητά το κινητό μας και να αναγκάζουμε τον εαυτό μας να «βαριέται περισσότερο».

iStock

Για παράδειγμα: «Αύριο το πρωί, όταν πας στο γυμναστήριο, μην πάρεις μαζί σου το κινητό», λέει. «Το αντέχεις αυτό; Να μην ακούς π.χ. podcast την ώρα που γυμνάζεσαι, αλλά να μένεις απλώς με τις σκέψεις σου; Σου υπόσχομαι ότι οι πιο ενδιαφέρουσες ιδέες σου θα προκύψουν την ώρα που γυμνάζεσαι χωρίς συσκευές. Πιθανότατα έχει περάσει πολύς καιρός από τότε που το έκανες αυτό τελευταία φορά. Εναλλακτικά, κάνε τη διαδρομή σου προς τη δουλειά χωρίς τίποτε ψηφιακό, ούτε καν ραδιόφωνο. Μπορείς να το κάνεις; Μάθε να διαχειρίζεσαι καλύτερα τα διαστήματα πλήξης (έστω για και μερικά λεπτά μέσα στη μέρα) και δες τη ζωή σου να αλλάζει».

«Μπορεί να αρχίζεις να "σκάβεις" στα μεγάλα ερωτήματα της ζωής σου, να αναζητάς το νόημα, τον σκοπό, να διακρίνεις τα σημαντικά. Και –πού ξέρεις;– μπορεί έτσι να γίνεις λίγο πιο χαρούμενος.

Δυσκολεύεσαι να αποχωριστείς το κινητό σου;

Ο Brooks προτείνει τρία «πρωτόκολλα» που εφαρμόζει ο ίδιος για να αποφεύγει τον εθισμό στο κινητό:

iStock

• Μην κοιμάσαι με το τηλέφωνο δίπλα σου. Ο ίδιος φροντίζει να μη χρησιμοποιεί καμία συσκευή μετά τις 7 μ.μ. και δεν κοιμάται με το τηλέφωνό του δίπλα του.
• Όχι τηλέφωνα κατά τη διάρκεια των γευμάτων. «Είμαστε εκεί ο ένας για τον άλλον», λέει ο Brooks. «Δεν είμαστε εκεί για ανθρώπους που δεν είναι εκεί».
• Τακτική αποτοξίνωση από τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Φροντίζει να μένει έξω από τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης για μεγαλύτερα χρονικά διαστήματα.

Και επισημαίνει πως ο εγκέφαλός του αντιδρά όταν κάνει αυτού του είδους την αποτοξίνωση, όμως ξέρει πως είναι ο εθισμός που μιλάει. Μετά ηρεμεί και καταλήγει να αισθάνεται πολύ καλύτερα, αφού έχει περάσει ώρες ή και ημέρες χωρίς αυτή την επαφή.

Όπως ισχύει για τους περισσότερους εθισμούς στη ζωή μας, τα όρια είναι αυτά που θα καθορίσουν το αν θα μας βλάψουν ή όχι. Ως προς το κινητό, συγκεκριμένα, το να γνωρίζουμε ότι η βαρεμάρα μάς κάνει καλό ίσως είναι ένας τρόπος να ζούμε με περισσότερη ψυχική υγεία και ισορροπία.