Η ΙΑΠΩΝΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΠΟΥ ΣΟΥ ΜΑΘΑΙΝΕΙ ΝΑ ΖΕΙΣ ΜΕ ΤΟ ΑΓΧΟΣ, ΟΧΙ ΝΑ ΤΟ ΝΙΚΑΣ

Μέσα από τα προσωπικά βιώματα ενός ταλαιπωρημένου ψυχικά ανθρώπου γεννήθηκε ένα είδος ψυχοθεραπείας που βασίζεται στην αποδοχή και τη δράση. Μάθε τι είναι η θεραπεία Morita και γιατί η φιλοσοφία της εξακολουθεί να επηρεάζει σύγχρονες προσεγγίσεις.

Είναι γνωστό ότι τις καλύτερες ιστορίες τις γράφει η ίδια η ζωή. Συμβαίνει άραγε το ίδιο και με τις... θεραπείες; Η ιστορία του Ιάπωνα ψυχίατρου Shoma Morita, που γεννήθηκε το 1874 και πέθανε το 1938, θα μπορούσε να είναι μια επιβεβαίωση αυτής της ρήσης. Διότι, αν το καλοσκεφτείς, συχνά δημιουργούμε για τους άλλους αγαθά και υπηρεσίες που πρώτοι εμείς χρειαστήκαμε.

Έτσι και ο Morita υπήρξε ένας άνθρωπος που ανέπτυξε τη θεραπεία του μέσα από τα δικά του επώδυνα βιώματα. Γεννημένος στην επαρχία Κότσι της Ιαπωνίας και μεγαλωμένος σε ένα εξαιρετικά αυστηρό οικογενειακό περιβάλλον, έχοντας για πατέρα έναν τυπικό δάσκαλο της εποχής, ο Morita από νεαρή ηλικία –ιδιαίτερα κατά τη διάρκεια των σπουδών του στην Ιατρική Σχολή του Αυτοκρατορικού Πανεπιστημίου του Τόκιο– υπέφερε από εξουθενωτικό άγχος, υποχονδρία και κρίσεις πανικού.

Παρά τις διαβεβαιώσεις των γιατρών, ο νεαρός Morita πίστευε ότι έπασχε από θανατηφόρα καρδιακή νόσο και έτσι αναγκάστηκε να δοκιμάσει διάφορες φαρμακευτικές αγωγές και θεραπείες της εποχής, χωρίς κανένα αποτέλεσμα. Καθώς εστίαζε εμμονικά στα συμπτώματά του, παρέμενε σε έναν φαύλο κύκλο απελπισίας.

Ποιος ήταν ο Shoma Morita

Το σημείο καμπής στη ζωή του ήρθε κατά τη διάρκεια της προετοιμασίας του για τις τελικές εξετάσεις στην ιατρική. Απογοητευμένος από τις θεραπείες και σίγουρος ότι ο θάνατός του πλησιάζει, αποφάσισε να σταματήσει να προσπαθεί να «φτιάξει» τον εαυτό του.

Είπε ουσιαστικά στον εαυτό του: «Αν είναι να πεθάνω, ας πεθάνω διαβάζοντας». Αγνόησε το άγχος του, σταμάτησε να ελέγχει τους παλμούς του και αφοσιώθηκε πλήρως στη μελέτη, αποδεχόμενος το χειρότερο ενδεχόμενο. Παραδόξως, καθώς έδωσε όλη του την ενέργεια στη δράση (στο διάβασμα) αντί στο συναίσθημα (στον φόβο), οι κρίσεις πανικού και τα σωματικά του συμπτώματα υποχώρησαν εντελώς.

Αυτή η προσωπική εμπειρία αποτέλεσε τον σπόρο για τη δημιουργία της θεραπείας που φέρει το όνομά του. Αφού αποφοίτησε και έγινε Καθηγητής Ψυχιατρικής στο Πανεπιστήμιο Jikei του Τόκιο, άρχισε να παρατηρεί ασθενείς με παρόμοια συμπτώματα (αυτό που ονόμασε shinkeishitsu, μια μορφή αγχώδους νεύρωσης).

Γύρω στο 1919, διαμόρφωσε επίσημα τη Θεραπεία Morita. Αν και ο ίδιος ήταν άνθρωπος της επιστήμης, ενσωμάτωσε στη μέθοδό του αρχές της ανατολικής φιλοσοφίας και του Βουδισμού, δημιουργώντας ένα ριζοσπαστικό αντίβαρο στη δυτική Ψυχανάλυση του Φρόιντ, η οποία εκείνη την εποχή επικεντρωνόταν στην ανακάλυψη του υποσυνείδητου τραύματος.

iStock

Η θεραπεία διαφοροποιείται σημαντικά από πολλές δυτικές προσεγγίσεις, επειδή δεν στοχεύει στην εξάλειψη των αρνητικών συναισθημάτων, αλλά στην πλήρη αποδοχή τους. Αυτό που υποστηρίζει είναι ότι δεν χρειάζεται να νιώθουμε τέλεια για να ζήσουμε μια παραγωγική και ουσιαστική ζωή. Το άγχος είναι απλώς ένας συνταξιδιώτης, όχι ένα εμπόδιο που πρέπει να φύγει για να προχωρήσουμε.

Ποιες είναι οι βασικές αρχές της θεραπείας

• Αποδοχή των συναισθημάτων (Arugamama): Η κεντρική ιδέα είναι να αφήνουμε τα πράγματα όπως είναι. Αντί να πολεμάτε το άγχος, τον φόβο ή τη θλίψη, μαθαίνετε να τα παρατηρείτε και να τα αποδέχεστε ως φυσιολογικές ανθρώπινες εμπειρίες. Ο Morita πίστευε ότι η προσπάθεια ελέγχου των συναισθημάτων δημιουργεί έναν φαύλο κύκλο που τα επιδεινώνει.
• Εστίαση στη δράση και όχι στο συναίσθημα: Στη δυτική ψυχολογία, συχνά προσπαθούμε να νιώσουμε καλύτερα για να μπορέσουμε να κάνουμε κάτι. Η θεραπεία Morita αντιστρέφει αυτή τη λογική: Κάνε αυτό που πρέπει να γίνει, ανεξάρτητα από το πώς νιώθεις. Η συμπεριφορά μας μπορεί να ελεγχθεί, τα συναισθήματά μας όχι.
• Ανακάλυψη του σκοπού: Ο θεραπευόμενος ενθαρρύνεται να στρέψει την προσοχή του από τον εσωτερικό του κόσμο (την υπερβολική ενδοσκόπηση και τον πόνο) στον εξωτερικό κόσμο και στο τι έχει σημασία να γίνει τη δεδομένη στιγμή στο εδώ και τώρα.

Τα 4 στάδια της παραδοσιακής θεραπείας

Στην κλασική, ενδονοσοκομειακή της μορφή, η θεραπεία περιλάμβανε 4 στάδια:

1. Απομόνωση και ανάπαυση (5-7 ημέρες). Ο ασθενής μένει σε ένα δωμάτιο χωρίς καθόλου εξωτερικά ερεθίσματα (ούτε βιβλία, ούτε οθόνες, ούτε επισκέψεις). Επιτρέπεται μόνο να τρώει, να κοιμάται και να σκέφτεται. Σκοπός είναι να βιώσει πλήρως το άγχος του, χωρίς αντιπερισπασμούς, μέχρι να εξαντληθεί από αυτό.
2. Ελαφριά εργασία (3-7 ημέρες): Ο ασθενής βγαίνει στον εξωτερικό χώρο, κάνει περιπάτους στον κήπο, γράφει ημερολόγιο και κάνει ελαφριές χειρωνακτικές δουλειές.
3. Βαριά εργασία (1-2 εβδομάδες): Εισάγεται η έντονη σωματική εργασία (π.χ. κηπουρική, ξυλουργική). Ο ασθενής μαθαίνει να αντλεί ικανοποίηση από την παραγωγικότητα, αγνοώντας τα σωματικά ή ψυχολογικά του συμπτώματα.
4. Προετοιμασία για την καθημερινότητα (1-2 εβδομάδες): Ο ασθενής επανεντάσσεται σταδιακά στην κοινωνία, ενώ συνεχίζει να συμβουλεύεται τον θεραπευτή του για να εφαρμόσει τις αρχές του Arugamama στον πραγματικό κόσμο.

Η ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΔΙΑΦΟΡΟΠΟΙΕΙΤΑΙ ΣΗΜΑΝΤΙΚΑ ΑΠΟ ΠΟΛΛΕΣ ΔΥΤΙΚΕΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ, ΕΠΕΙΔΗ ΔΕΝ ΣΤΟΧΕΥΕΙ ΣΤΗΝ ΕΞΑΛΕΙΨΗ ΤΩΝ ΑΡΝΗΤΙΚΩΝ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΩΝ, ΑΛΛΑ ΣΤΗΝ ΠΛΗΡΗ ΑΠΟΔΟΧΗ ΤΟΥΣ.

Γίνεται σήμερα θεραπεία Morita;

Σήμερα, η θεραπεία Morita σπάνια εφαρμόζεται με την αυστηρή, αρχική της μορφή (ειδικά εκτός Ιαπωνίας). Έχει εξελιχθεί και, ως επί το πλείστον, εντάσσεται με πολύ πιο ελεύθερους και πρακτικούς τρόπους στη σύγχρονη ψυχοθεραπεία. Επιπλέον, αν και αρχικά σχεδιάστηκε για την αντιμετώπιση των σοβαρών αγχωδών διαταραχών και της ιδεοψυχαναγκαστικής διαταραχής, σήμερα εφαρμόζεται ευρύτερα για την κατάθλιψη και τις κρίσεις του άγχους.

Τα 4 παραδοσιακά στάδια που περιλάμβαναν απομόνωση στο νοσοκομείο εφαρμόζονται πλέον σε ελάχιστες εξειδικευμένες κλινικές στην Ιαπωνία. Στον υπόλοιπο κόσμο, η μέθοδος έχει προσαρμοστεί σε εβδομαδιαίες συνεδρίες γραφείου, όπως η κλασική ψυχοθεραπεία. Ο θεραπευτής καθοδηγεί τον θεραπευόμενο μέσω συζήτησης και του αναθέτει εργασίες. Για παράδειγμα, μπορεί να του ζητήσει να κρατά ένα ημερολόγιο αυστηρά εστιασμένο στο τι έκανε μέσα στη μέρα (π.χ. σκούπισα, πήγα στη δουλειά) και όχι στο πώς ένιωθε. Πιστοποιημένοι και αμιγώς θεραπευτές Morita στη Δύση είναι ελάχιστοι.

ΔΕΝ ΧΡΕΙΑΖΕΤΑΙ ΝΑ ΝΙΩΘΟΥΜΕ ΤΕΛΕΙΑ ΓΙΑ ΝΑ ΖΗΣΟΥΜΕ ΜΙΑ ΠΑΡΑΓΩΓΙΚΗ ΚΑΙ ΟΥΣΙΑΣΤΙΚΗ ΖΩΗ. ΤΟ ΑΓΧΟΣ ΕΙΝΑΙ ΑΠΛΩΣ ΕΝΑΣ ΣΥΝΤΑΞΙΔΙΩΤΗΣ, ΟΧΙ ΕΝΑ ΕΜΠΟΔΙΟ ΠΟΥ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΦΥΓΕΙ ΓΙΑ ΝΑ ΠΡΟΧΩΡΗΣΟΥΜΕ.

Τη δεκαετία του 1980, ο Αμερικανός ανθρωπολόγος David Reynolds πήρε τις βασικές αρχές της Morita (μαζί με στοιχεία από μια άλλη ιαπωνική μέθοδο, τη Naikan) και τις προσάρμοσε στη δυτική νοοτροπία, δημιουργώντας το Constructive Living (που σημαίνει εποικοδομητική διαβίωση), μια θεωρία που διδάσκεται ως εκπαιδευτική προσέγγιση και στάση ζωής παρά ως κλινική ψυχοθεραπεία.

ACT: Ό,τι πιο κοντινό στη φιλοσοφία της Morita

Ο πιο συνηθισμένος τρόπος να γνωρίσετε τις αρχές του Morita σήμερα είναι έμμεσα. Πολλές από τις ιδέες του ενσωματώθηκαν στις σύγχρονες θεραπείες, με πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα τη Θεραπεία Αποδοχής και Δέσμευσης (ACT - Acceptance and Commitment Therapy).

Η ACT θεωρείται από πολλούς το δυτικό αδελφάκι της Morita, καθώς μοιράζονται τους ίδιους βασικούς πυλώνες:

• Αποδοχή. Δεν πολεμάς, δεν αναλύεις και δεν προσπαθείς να διώξεις τις αρνητικές σκέψεις. Τις αφήνεις να υπάρχουν.
• Δέσμευση. Εστιάζεις στο να πράττεις σύμφωνα με τις αξίες σου στο εδώ και τώρα, κουβαλώντας το άγχος σου μαζί σου.

Στην Ελλάδα και γενικά στη Δύση, ψυχοθεραπευτές που να εφαρμόζουν τη μέθοδο Morita δεν υπάρχουν. Αν όμως επιλέξετε έναν θεραπευτή που εξασκεί την ACT ή ενσωματώνει τεχνικές ενσυνειδητότητας, πρακτικά θα δουλέψετε με τις ίδιες θεραπευτικές αρχές που οραματίστηκε ο Shoma Morita πριν από έναν αιώνα.