ΓΙΑΤΙ ΠΟΛΛΟΙ ΑΝΤΡΕΣ ΦΟΒΟΥΝΤΑΙ ΤΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΖΕΥΓΟΥΣ;

Μια ψυχοδυναμική ματιά στις διαφορές των φύλων φέρνει στο φως τον τρόπο με τον οποίο άντρες και γυναίκες αντιλαμβάνονται τη θεραπεία ζεύγους. Αν και αυτές οι διαφορές δεν ισχύουν σε κάθε ζευγάρι, αξίζει να θυμόμαστε ότι σημασία έχει και οι δύο να αντέξουν να φανούν όπως πραγματικά είναι: όχι ως σύντροφοι που πρέπει να αποδείξουν την αξία τους, αλλά ως άνθρωποι που επιθυμούν να συναντηθούν ξανά.

Όταν ένα ζευγάρι αποφασίζει να ξεκινήσει θεραπεία, η απόφαση σπάνια βιώνεται με τον ίδιο τρόπο και από τους δύο συντρόφους. Στην κλινική πράξη, οι γυναίκες είναι συχνότερα εκείνες που εκφράζουν πρώτες την ανάγκη για βοήθεια, ενώ αρκετοί άντρες εμφανίζονται επιφυλακτικοί ή αρνητικοί. Η διαφορά αυτή συχνά ερμηνεύεται βιαστικά ως αδιαφορία για τη σχέση ή ως δυσκολία στην έκφραση των συναισθημάτων.

Η πραγματικότητα είναι πιο σύνθετη. Το ερώτημα δεν είναι γιατί οι άντρες δεν αγαπούν αρκετά τις συντρόφους τους ώστε να ζητήσουν βοήθεια. Το ουσιαστικό ερώτημα είναι τι ακριβώς σημαίνει σε ψυχικό επίπεδο η θεραπεία ζεύγους για έναν άντρα. Για πολλούς άντρες, η θεραπεία δεν βιώνεται ως ένας χώρος όπου θα κατανοηθεί η σχέση, αλλά ως ένας χώρος όπου θα αξιολογηθούν οι ίδιοι.

Δεν εισέρχονται στο θεραπευτικό δωμάτιο με την προσδοκία της διερεύνησης αλλά με τον φόβο της έκθεσης. Η παρουσία ενός τρίτου προσώπου, που θα ακούσει τη σύντροφο να περιγράφει παράπονα, απογοητεύσεις ή συγκρούσεις, μπορεί ασυνείδητα να ενεργοποιήσει την αίσθηση ότι βρίσκονται ενώπιον ενός δικαστηρίου και όχι μιας θεραπευτικής διαδικασίας.

Εικονογράφηση: Χριστίνα Αβδίκου

Γιατί οι άντρες νιώθουν διαφορετικά από τις γυναίκες ενόψει της θεραπείας;

Η αντίδραση αυτή δεν αποτελεί απλώς κοινωνικό στερεότυπο, ούτε εξηγείται αποκλειστικά από την ανατροφή. Συνδέεται με βαθύτερες ψυχικές διεργασίες. Από πολύ νωρίς, πολλά αγόρια μαθαίνουν ότι η αξία τους συνδέεται με την ικανότητα να λύνουν προβλήματα, να ελέγχουν καταστάσεις και να παραμένουν λειτουργικά ακόμη και όταν δυσκολεύονται. Η ψυχική εξάρτηση, η αβεβαιότητα ή η ανάγκη βοήθειας συχνά βιώνονται ως εμπειρίες που απειλούν αυτή την εικόνα επάρκειας.

Η θεραπεία ζεύγους όμως ζητά ακριβώς το αντίθετο. Προϋποθέτει την αναγνώριση ότι κάτι σημαντικό δεν μπορεί πλέον να αντιμετωπιστεί μόνο με προσπάθεια, λογική ή έλεγχο. Προϋποθέτει την ανοχή της ευαλωτότητας. Και αυτή η μετάβαση δεν είναι αυτονόητη.

Υπάρχει ακόμη μία παράμετρος που συχνά παραβλέπεται. Οι γυναίκες, κατά μέσο όρο, έχουν εκπαιδευτεί περισσότερο να σκέφτονται τις σχέσεις ως αντικείμενο διαλόγου. Συζητούν για αυτές με φίλες, αναζητούν βιβλία, άρθρα ή επαγγελματική βοήθεια και είναι περισσότερο εξοικειωμένες με την ιδέα ότι μια σχέση μπορεί να εξελιχθεί μέσα από τη συνειδητή επεξεργασία της. Αντίθετα, αρκετοί άντρες έχουν μάθει να επενδύουν στη σχέση μέσα από πράξεις και όχι μέσα από τη λεκτική επεξεργασία. Φροντίζουν, εργάζονται, προσφέρουν λύσεις, αναλαμβάνουν ευθύνες.

ΕΚΕΙΝΟΣ ΑΠΟΣΥΡΕΤΑΙ ΓΙΑ ΝΑ ΠΡΟΣΤΑΤΕΥΘΕΙ ΑΠΟ ΤΟ ΑΙΣΘΗΜΑ ΑΠΟΤΥΧΙΑΣ. ΕΚΕΙΝΗ ΤΟ ΕΡΜΗΝΕΥΕΙ ΩΣ ΕΛΛΕΙΨΗ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΟΣ. ΟΣΟ Ο ΕΝΑΣ ΠΡΟΣΠΑΘΕΙ ΝΑ ΠΡΟΣΤΑΤΕΥΘΕΙ, ΤΟΣΟ Ο ΑΛΛΟΣ ΑΙΣΘΑΝΕΤΑΙ ΜΟΝΟΣ.

Όταν λοιπόν η σύντροφός τους ζητά θεραπεία, είναι πιθανό να το βιώσουν όχι ως πρόσκληση για κοινή κατανόηση, αλλά ως μήνυμα ότι όλα όσα ήδη προσφέρουν δεν ήταν αρκετά. Έτσι δημιουργείται ένα παράδοξο.Εκείνος αποσύρεται για να προστατευθεί από το αίσθημα αποτυχίας. Εκείνη ερμηνεύει την απόσυρση ως έλλειψη ενδιαφέροντος. Και όσο ο ένας προσπαθεί να προστατευθεί, τόσο ο άλλος αισθάνεται περισσότερο μόνος. Το αποτέλεσμα είναι ένας φαύλος κύκλος αμοιβαίας παρερμηνείας.

Αυτό δεν σημαίνει ότι όλες οι γυναίκες επιθυμούν τη θεραπεία ή ότι όλοι οι άντρες τη φοβούνται. Οι ανθρώπινες σχέσεις δεν χωρούν σε απόλυτες κατηγορίες. Ωστόσο, οι διαφορετικοί τρόποι κοινωνικοποίησης επηρεάζουν τον τρόπο με τον οποίο κάθε φύλο προσεγγίζει την ψυχική βοήθεια και τη συναισθηματική έκθεση.

Η απώλεια της ταυτότητας

Η ψυχοδυναμική σκέψη προσθέτει μία ακόμη σημαντική διάσταση: Πίσω από την άρνηση ενός ανθρώπου να συμμετάσχει στη θεραπεία δεν βρίσκεται πάντοτε η αντίσταση στην αλλαγή. Συχνά βρίσκεται ο φόβος ότι η αλλαγή θα συνοδευτεί από την κατάρρευση της εικόνας που έχει διαμορφώσει για τον εαυτό του. Όταν κάποιος έχει μάθει να ταυτίζει την προσωπική του αξία με την αυτάρκεια, κάθε παραδοχή δυσκολίας μπορεί να βιωθεί ως απώλεια ταυτότητας.

Από αυτή την οπτική, η θεραπεία ζεύγους δεν αφορά μόνο τη σχέση. Αφορά και τη συνάντηση του καθενός με τις πιο ευάλωτες πλευρές του εαυτού του. Για ορισμένους ανθρώπους, αυτή είναι μια ανακουφιστική εμπειρία. Για άλλους, στην αρχή τουλάχιστον, μοιάζει τρομακτική. Γι’ αυτό και ο τρόπος με τον οποίο παρουσιάζεται η θεραπεία έχει ιδιαίτερη σημασία. Όσο αντιμετωπίζεται ως διαδικασία εντοπισμού του «λάθους» ή του «υπεύθυνου», τόσο ενισχύονται οι άμυνες.

Η ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΖΕΥΓΟΥΣ ΠΡΟΫΠΟΘΕΤΕΙ ΤΗΝ ΑΝΑΓΝΩΡΙΣΗ ΟΤΙ ΚΑΤΙ ΣΗΜΑΝΤΙΚΟ ΔΕΝ ΜΠΟΡΕΙ ΠΛΕΟΝ ΝΑ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΤΕΙ ΜΟΝΟ ΜΕ ΠΡΟΣΠΑΘΕΙΑ, ΛΟΓΙΚΗ Ή ΕΛΕΓΧΟ. ΧΡΕΙΑΖΕΤΑΙ ΤΗΝ ΑΝΟΧΗ ΤΗΣ ΕΥΑΛΩΤΟΤΗΤΑΣ.

Τι σημαίνει, τελικά, θεραπεία ζεύγους;

Όταν γίνεται αντιληπτή ως ένας χώρος όπου δύο άνθρωποι προσπαθούν να κατανοήσουν πώς δημιουργήθηκαν τα μοτίβα που τους απομακρύνουν, η θεραπευτική διαδικασία μεταμορφώνεται. Δεν αναζητά τον ένοχο· αναζητά το νόημα.

Η μεγαλύτερη πρόκληση της θεραπείας ζεύγους δεν είναι να μάθει στους ανθρώπους να επικοινωνούν καλύτερα. Είναι να δημιουργήσει αρκετή ψυχική ασφάλεια, ώστε και οι δύο να αντέξουν να φανούν όπως πραγματικά είναι: όχι ως σύντροφοι που πρέπει να αποδείξουν την αξία τους, αλλά ως άνθρωποι που επιθυμούν να συναντηθούν ξανά. Και αυτή η συνάντηση, πολύ συχνά, είναι το πραγματικό σημείο από το οποίο αρχίζει η αλλαγή.

Η Κατερίνα Κοτσιφάκου είναι κλινική ψυχολόγος - αναλύτρια ομάδας και ψυχοθεραπεύτρια ζεύγους & οικογένειας.