ΤΙ ΚΑΘΟΡΙΖΕΙ ΜΕΧΡΙ ΠΟΤΕ ΜΠΟΡΕΙ ΝΑ ΖΕΙ ΚΑΝΕΙΣ ΑΥΤΟΝΟΜΑ

Η ηλικία από μόνη της δεν λέει όλη την αλήθεια. Αυτά είναι τα σημάδια που δείχνουν αν ένας ηλικιωμένος μπορεί να παραμείνει ανεξάρτητος.

Ο πεθερός μου ζούσε μοναχικά –αν και στο ίδιο σπίτι με τη γυναίκα του– για χρόνια. Είχε ανέκαθεν προβλήματα με το στομάχι του και λίγο πριν τα 80 χρειάστηκε να κάνει ένα μεγάλο χειρουργείο για να αφαιρέσει μέρος αυτού. Επιστρέφοντας στο σπίτι από το νοσοκομείο, η ανάκαμψή του έμοιαζε αδύνατη. Δεν είχε πια όρεξη και κουράγιο να βγει έξω – με το ζόρι τον κρατούσαν τα πόδια του.

Περνούσε, λοιπόν, τη μέρα του καθισμένος σε μια πολυθρόνα απέναντι από την τηλεόραση. Έχανε σταδιακά το μυαλό του. Αδυνάτιζε όλο και περισσότερο. Το πρωινό που τον βρήκε η πεθερά μου μέσα στη μπανιέρα, πεσμένο από το προηγούμενο βράδυ, ανήμπορο να φωνάξει, κατουρημένο και παγωμένο από το κρύο, καταλάβαμε ότι ο άνθρωπος αυτός ήταν αδύνατον πια να ζει αυτόνομα.

Η πρώτη σκέψη ήταν να φέρουμε μια γυναίκα για βοήθεια στο σπίτι. Η πεθερά μου αρνήθηκε κατηγορηματικά την παρουσία ενός αγνώστου στον χώρο της, οπότε το γηροκομείο έγινε μονόδρομος. Βρήκαμε το πιο αξιοπρεπές κοντινό στο δικό μας σπίτι, για να μπορεί ο άντρας μου να επισκέπτεται τον πατέρα του καθημερινά, και τον παρακολουθούσαμε μέρα με τη μέρα να «σβήνει» για τους επόμενους 6 μήνες.

Η γειτόνισσά μας η κ. Άννα με τον άντρα της, όμως, που δεν απέκτησαν ποτέ παιδιά, τα είχαν όλα «κανονισμένα» πολλά χρόνια πριν. Είχαν επιλέξει όσο ακόμα ήταν «στα καλά τους» έναν οίκο ευγηρίας που τους άρεσε και είχαν συμφωνήσει πως θα μετακομίσουν εκεί μαζί, όταν δεν θα μπορούν πια να αυτοεξυπηρετηθούν, νοικιάζοντας –για να βγαίνουν τα έξοδα– το σπίτι τους.

(Η ώρα της ανημποριάς ήρθε λίγο νωρίτερα για τον κ. Γιάννη, το ζευγάρι μετακόμισε κατά τα συμφωνημένα στο γηροκομείο, όμως –plot twist– η κ. Άννα, που ήταν ακόμα ακμαία, δεν άντεξε παραπάνω από δύο μέρες τη ζωή εκεί, οπότε τακτοποίησε τον σύζυγο και επέστρεψε στο σπίτι της).

ΤΟ ΝΑ ΑΠΟΔΕΧΕΣΑΙ ΤΗ ΒΟΗΘΕΙΑ ΕΙΝΑΙ ΜΕΡΙΚΕΣ ΦΟΡΕΣ Ο ΜΟΝΟΣ ΤΡΟΠΟΣ ΝΑ ΜΗ ΧΑΣΕΙΣ ΕΝΤΕΛΩΣ ΤΟΝ ΕΛΕΓΧΟ.

Με αφορμή τα παραπάνω, συζητάμε τελευταία με τους γονείς μου σχετικά με το πώς φαντάζονται ή πώς θα ήθελαν να ζουν όταν δεν θα μπορούν πια να ζουν αυτόνομα. Δεν θα ξεχάσω την κουβέντα που είχαμε κάνει με τη γηρίατρο Δρ. Ευρυδίκη Κραββαρίτη πάνω σε αυτό το θέμα. Η σημαντικότερη συμβουλή της ήταν οι αποφάσεις αυτές να παίρνονται όσο ο άνθρωπος είναι ακόμα καλά και με πνευματική διαύγεια.

Δεν είναι, βέβαια, μια εύκολη απόφαση. Και δεν είναι όλοι οι ηλικιωμένοι πρόθυμοι να ανοίξουν αυτή τη συζήτηση. Οι περισσότεροι, δυστυχώς, περιμένουν να φτάσει η πιο δύσκολη ώρα για να αναγκαστούν να αποδεχτούν ότι χρειάζονται βοήθεια. Τελιικά, μια φράση που διάβασα από τη Linda Melone, personal trainer που ειδικεύεται σε ομάδες τρίτης ηλικίας, ήταν αυτή που έπεισε και τους γονείς μου, οι οποίοι είναι πλέον στα 80, να πάρουμε όλοι μαζί ορισμένες αποφάσεις: «Το να αποδέχεσαι τη βοήθεια είναι μερικές φορές ο μόνος τρόπος να μη χάσεις εντελώς τον έλεγχο».

Εικονογράφηση: Χριστίνα Αβδίκου

Μέχρι πότε μπορεί ένας ηλικιωμένος να ζει αυτόνομα;

Στο ίδιο κείμενό της η Melone έδωσε μερικές χρήσιμες συμβουλές. Εξήγησε, για παράδειγμα, ότι η ικανότητα να ζει κανείς αυτόνομα εξαρτάται καταρχάς από το κατά πόσο διατηρεί το άτομο μια λειτουργική σωματική δύναμη και από το αν μπορεί να διεκπεραιώνει τις καθημερινές ανάγκες επιβίωσης, και δεν έχει να κάνει με την ηλικία.

Τι σημαίνει λειτουργική σωματική δύναμη και κινητικότητα

• Καθημερινή λειτουργικότητα: Η μυϊκή δύναμη θα πρέπει να επιτρέπει στο άτομο να κάθεται και να σηκώνεται από μια καρέκλα, να ανεβαίνει σκάλες και να μεταφέρει τα βασικά ψώνια χωρίς βοήθεια.
• Ισορροπία και ασφάλεια: Η καλή δύναμη αποτρέπει τις επικίνδυνες πτώσεις και μειώνει τον κίνδυνο ατυχημάτων.

Τι σημαίνει διαχείριση καθημερινών αναγκών

• Βασική αυτοφροντίδα: Το άτομο πρέπει να μπορεί να φέρει σε πέρας βασικές δραστηριότητες της καθημερινότητάς του, όπως το να κάνει μπάνιο, να ντυθεί, να φάει και να κινείται μόνο του στο σπίτι.
• Δεξιότητες ανεξάρτητης διαβίωσης: Το άτομο πρέπει να μπορεί να ανταποκριθεί σε πιο σύνθετες δραστηριότητες της καθημερινής ζωής, όπως η διαχείριση χρημάτων, η λήψη φαρμάκων, η προετοιμασία γευμάτων και η χρήση μέσων μεταφοράς.

H Melone καταλήγει στο ότι πραγματική αυτονομία είναι να συνεχίζει να διατηρεί κανείς τον έλεγχο της ζωής του, το οποίο μερικές φορές σημαίνει να αποδέχεται τη βοήθεια σε συγκεκριμένες δουλειές, παραμένοντας στο οικιακό του περιβάλλον. Είτε πρόκειται για βοήθεια από άλλα μέλη της οικογένειας είτε από κάποιον επαγγελματία, το νέο αυτό στάδιο θα οδηγήσει τον ηλικιωμένο λιγότερο απότομα σε μια νέα φάση ζωής, χωρίς να χρειάζεται να εγκαταλείψει εντελώς την προηγούμενη.

«Να μην ξεχνάμε ότι οι καλές καθημερινές συνήθειες, όπως η σωματική άσκηση, η υγιεινή διατροφή και η αποφυγή του καπνίσματος μπορούν να επεκτείνουν το προσδόκιμο ζωής έως και πέντε χρόνια», καταλήγει η ίδια. Η κοινωνικοποίηση, προσθέτουμε εμείς βάσει παλαιότερων ερευνών, αποτελεί ίσως τον πιο καθοριστικό παράγοντα μακροζωίας και ευδαιμονίας.