ΠΩΣ ΜΠΟΡΕΙ ΝΑ ΣΑΜΠΟΤΑΡΕΙΣ ΑΘΕΛΑ ΣΟΥ ΤΗΝ ΑΝΑΚΥΚΛΩΣΗ;

Ηλεκτρική οδοντόβουρτσα, ληγμένα φάρμακα, κουτιά από πίτσα, λάμπες, είδη προσωπικής υγιεινής... Ξέρεις ποια ανακυκλώνονται και πού τα μπορείς να τα πετάξεις;

Η τελευταία σκέψη μου για τις βιοδιασπώμενες σακούλες που δίνουν πια στο σούπερ μάρκετ δεν ήταν ούτε οικολογική ούτε ψύχραιμη. Φτιάχνονται από άμυλο πατάτας ή καλαμποκιού και, σε περίπτωση που δεν το έχεις ξέρεις ή δεν το έχεις σκεφτεί, δεν «σηκώνουν» χαλασμένα τρόφιμα, όπως διαπίστωσα πριν λίγες μέρες: χαλασμένο αγγουράκι γλιστρά στον πάτο της σακούλας, μικροοργανισμοί διασπούν άμυλο, σακούλα τρυπά, ζουμιά και σκουπίδια χύνονται στο πάτωμα.

Να το πούμε αφέλεια; Ας το πούμε. Δεν κάθισα να υπολογίσω πως τα βακτήρια και οι μύκητες που ξεκίνησαν να τρώνε το αγγουράκι πριν από μένα θα είχαν όρεξη και για σακούλα. Να το πούμε και κάρμα; Ας είναι έτσι, αφού το ομολογώ πως δεν φροντίζω πάντα για τη σωστή διαχείριση του food waste. Είναι όμως το μόνο λάθος;

Αναρωτιόμουν χθες βράδυ, εκεί που βούρτσιζα τα δόντια, τι γίνεται όταν αποδημήσει η επαναφορτιζόμενη μπαταρία. Αλλάζει ή πετάς την ηλεκτρική οδοντόβουρτσα για να πάρεις άλλη; Κι αφού δεν αλλάζει, όπως φαίνεται απ’ τη συσκευή και απ’ όσα διαβάζω, πού απορρίπτεις το χάρβαλο; Πάει στον συνηθισμένο κάδο σκουπιδιών, στον μπλε της ανακύκλωσης ή κάπου αλλού;

Το 2023, η Ελλάδα ανακύκλωσε λιγότερο από το 20% των αστικών αποβλήτων της, ενώ ο μέσος όρος στην ΕΕ έφτασε το 47,7%. iStock

Στις ΗΠΑ, όπου το 78% αναγνωρίζει την αξία της ανακύκλωσης και ένα 32% ανακυκλώνει, έχουν αναγάγει τέτοιες απορίες σε υπαρξιακή αγωνία. Σε έρευνα της Harris Poll για την Keep America Beautiful, το 2024, ένας στους τρεις Αμερικανούς δήλωσε ότι αγχώνεται προσπαθώντας να καταλάβει αν ένα αντικείμενο ανακυκλώνεται. Στους Millennials και τη Gen Z το ποσοστό έφτασε το 42%.

ΤΟ 2023 Η ΕΛΛΑΔΑ ΑΝΑΚΥΚΛΩΣΕ ΛΙΓΟΤΕΡΟ ΑΠΟ ΤΟ 20% ΤΩΝ ΑΣΤΙΚΩΝ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ ΤΗΣ, ΕΝΩ Ο ΜΕΣΟΣ ΟΡΟΣ ΤΗΣ ΕΕ ΕΦΤΑΣΕ ΤΟ 47,7%.

Στην Ελλάδα, για να αποφύγουμε τη γνωστική υπερφόρτωση και το βραχυκύκλωμα, δεν μπαίνουμε καν σε τέτοιες σκέψεις και δεν ανακυκλώνουμε. Μια ματιά στους μπλε κάδους και το κάθε λογής σκουπίδι που ρίχνεται εκεί μέσα, επιβεβαιώνει πανηγυρικά ότι η ανακύκλωση δεν είναι στην κουλτούρα μας. Βάσει στοιχείων του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Περιβάλλοντος, το 2023 η Ελλάδα ανακύκλωσε λιγότερο από το 20% των αστικών αποβλήτων της, ενώ ο μέσος όρος στην ΕΕ έφτασε το 47,7%.

Τι πετάμε στον μπλε κάδο;

Στην ψυχολογία της ανακύκλωσης, ο όρος wishcycling περιγράφει την τάση να ρίχνουμε στον κάδο οποιοδήποτε σκουπίδι, με την ελπίδα ότι κάπως θα ανακυκλωθεί. Θα μπορούσε να είναι –κυριολεκτικά– μια παραλλαγή του «κάνε το καλό και ρίξ’ το στο γιαλό», κι όπου «γιαλός» ίσον «χωματερή» κι όπου «καλό» ίσον «σκουπίδι». Γιατί, παρά τις καλές προθέσεις, ένα αντικείμενο στον λάθος κάδο μπορεί να δυσκολέψει τη διαδικασία της ανακύκλωσης και τελικά να καταλήξει στα κοινά απορρίμματα.

Τα αντικείμενα που προορίζονται για ανακύκλωση πρέπει να είναι άδεια και καθαρά, χωρίς υπολείμματα τροφίμων ή άλλων υλικών. iStock

Σύμφωνα με τον Ελληνικό Οργανισμό Ανακύκλωσης (ΕΟΑΝ), στον μπλε κάδο έχουν θέση:

• Χαρτί: βιβλία, έντυπα, εφημερίδες, περιοδικά, χάρτινες σακούλες, χαρτιά Α4, χάρτινα κουτιά και χαρτοκιβώτια, τετραπάκ από γάλα, καθώς και καθαρά κουτιά πίτσας.
• Γυαλί: βαζάκια τροφίμων και μπουκάλια ποτών.
• Μέταλλο, λευκοσίδηρος και αλουμίνιο: δοχεία από ελαιόλαδο, φέτα και άλλα προϊόντα, αλουμινένια κουτάκια μπύρας και αναψυκτικών, συσκευασίες γάλακτος εβαπορέ και καθαρές κονσέρβες.
• Πλαστικό: καθαρά κεσεδάκια από γιαούρτι και βούτυρο, μπουκάλια νερού και αναψυκτικών, μπουκάλια από σαμπουάν και γάλα, πλαστικά ταψάκια και τάπερ, πλαστικές θήκες CD/DVD και πλαστικές σακούλες.

Τα αντικείμενα πρέπει να είναι άδεια και καθαρά, χωρίς υπολείμματα τροφίμων ή άλλων υλικών. Ορισμένα από τα παραπάνω, όπως το γυαλί, μπορεί να συλλέγονται και μέσω ξεχωριστών κάδων ή σημείων, ανάλογα με το σύστημα που εφαρμόζεται στην περιοχή.

Απορρίμματα με ειδικά σημεία συλλογής

Για αρκετά αντικείμενα υπάρχουν ξεχωριστά ρεύματα ανακύκλωσης και ειδικοί κάδοι ή σημεία παράδοσης:

• Ηλεκτρικές και ηλεκτρονικές συσκευές. Από μικροσυσκευές, όπως ηλεκτρικές οδοντόβουρτσες και σεσουάρ, μέχρι κινητά και υπολογιστές, παραδίδονται στα αντίστοιχα σημεία συλλογής ηλεκτρικού και ηλεκτρονικού εξοπλισμού, καθώς περιέχουν πολύτιμα μέταλλα αλλά και επικίνδυνα εξαρτήματα.
• Μπαταρίες. Περιέχουν υλικά με διαβρωτικές ιδιότητες. Υπάρχουν ειδικά σημεία συγκέντρωσης για τις φορητές (μίας χρήσης, αλκαλικές, λιθίου, επαναφορτιζόμενες, κουμπιά) και τις μπαταρίες μολύβδου-θειϊκού οξέως (βιομηχανικές, αυτοκινήτων). Οι πρώτες, για παράδειγμα, συλλέγονται στους ειδικούς κάδους της ΑΦΗΣ, που βρίσκονται σε χιλιάδες σημεία σε όλη την Ελλάδα (καταστήματα, σούπερ μάρκετ, σχολεία, δήμοι κ.α.).
• Λαμπτήρες. Περιέχουν γυαλί, ειδικά αέρια ή ίχνη υδραργύρου και η θέση τους είναι στους ειδικούς κάδους συλλογής λαμπτήρων και στα σημεία που συμμετέχουν στο αντίστοιχο σύστημα.
• Ρούχα, παπούτσια και υφάσματα. Σε ειδικούς κάδους συλλογής, όπως οι μωβ κάδοι που έχουν τοποθετηθεί σε αρκετούς δήμους της χώρας.
• Χρησιμοποιημένα μαγειρικά έλαια. Τα συλλέγουμε σε πλαστικό μπουκάλι και τα απορρίπτουμε στα ειδικά σημεία, όπως οι πορτοκαλί κάδοι.
• Ληγμένα ή αχρησιμοποίητα φάρμακα. Απορρίπτονται στους ειδικούς πράσινους κάδους του ΙΦΕΤ στα φαρμακεία, αφού πρώτα αφαιρεθεί το εξωτερικό χάρτινο κουτί και το φύλλο οδηγιών, κρατώντας την καρτέλα (blister) ή το μπουκαλάκι, φροντίζοντας να έχει κλείσει καλά εφόσον περιέχει υγρό φάρμακο. Σύριγγες, βελόνες, θερμόμετρα υδραργύρου και χημικά δεν προορίζονται για εκεί.

Στους μωβ κάδους μπορείς να πετάξεις ρούχα και άλλα είδη ένδυσης που προορίζονται για ανακύκλωση. iStock

Τι δεν μπορούμε να ανακυκλώσουμε;

Κάποια από τα πράγματα που θέλουμε να πετάξουμε δεν γίνεται να ανακυκλωθούν με κάποιο τρόπο, όπως τα παρακάτω:

• Πάνες μωρού και είδη προσωπικής υγιεινής. Είναι σύνθετα υλικά με οργανικό φορτίο που δεν διαχωρίζονται μηχανικά.
• Φελιζόλ. Παρότι πλαστικό, αποτελείται κατά 98% από αέρα, καθιστώντας τη μεταφορά του βιομηχανικά ασύμφορη, ενώ δεν αποτελεί αποδεκτή συσκευασία στο σύστημα ανακύκλωσης.
• Λερωμένα ή πολύ εμποτισμένα χαρτιά. Χαρτοπετσέτες, χαρτιά κουζίνας ή κουτιά πίτσας βουτηγμένα στο λάδι. Το λίπος δεν διαχωρίζεται από το νερό κατά την πολτοποίηση και αχρηστεύει το χαρτί.
• Κεραμικά, καθρέφτες και τζάμια παραθύρων. Έχουν διαφορετική θερμοκρασία τήξης από τα γυάλινα μπουκάλια και βαζάκια. Αν αναμειχθούν, καταστρέφουν τη δομή του νέου γυαλιού.