ΤΟΞΙΚΑ ΑΤΟΜΑ ΓΥΡΩ ΣΟΥ; ΜΕ ΑΥΤΑ ΤΑ 3 ΒΗΜΑΤΑ «ΞΕΜΠΕΡΔΕΥΕΙΣ»

Ίσως να μην είναι τα βήματα που περιμένεις, αλλά είναι αυτά που προτείνει η επιστήμη αν θες να «ξεμπερδεύεις» με τα τοξικά άτομα στο περιβάλλον σου.

Για τους περισσότερους από εμάς, υπάρχει στο περιβάλλον μας ένα άτομο που σε κάθε μας συνάντηση, με κάθε του σχόλιο –σαν να το κάνει σκόπιμα–, μας «πατά τον κάλο». Μπορεί να είναι ένας συνάδελφος που δεν θα χάσει ευκαιρία να μας θίξει μπροστά σε άλλους, ένας συγγενής που θα μας πει ότι παχύναμε ή που θα απορήσει γιατί δεν παντρευτήκαμε ακόμα, ίσως και κάποιος φίλος που θα υποτιμήσει ένα πρόβλημα που θα μοιραστούμε αποκαλώντας μας υπερβολικούς. Συνηθίζουμε να αποκαλούμε τα άτομα αυτά «τοξικά» γιατί καταφέρνουν με τη στάση τους να μας επηρεάζουν τόσο ώστε να μας χαλάνε τη μέρα. Μήπως, όμως, αυτό είναι και δική μας ευθύνη;

Η Emma Seppälä, PhD, ψυχολόγος και επιστημονική διευθύντρια του Κέντρου Έρευνας και Εκπαίδευσης για τη Συμπόνια και τον Αλτρουισμό στο Πανεπιστήμιο Στάνφορντ, εξηγεί ότι το «κακό» για εμάς ξεκινά από τον τρόπο που «βλέπουμε» τα άτομα αυτά. Θεωρώντας, δηλαδή, ότι μας συμπεριφέρονται άσχημα, θέτουμε το νευρικό μας σύστημα σε κατάσταση άμυνας – ενεργοποιούμε την αντίδραση «πάλης ή φυγής» και έτσι βιώνουμε τα συμπτώματα του στρες, δηλαδή έκκριση στρεσογόνων ορμονών, ταχυκαρδία και αναμάσημα της ενοχλητικής συμπεριφοράς. Άλλωστε, ο εγκέφαλός μας από τη φύση του είναι φτιαγμένος να εστιάζει στα αρνητικά παρά στα θετικά στοιχεία.

Όσο πιο συχνά συναντάμε το τοξικό άτομο ή όσο πιο συχνά επαναφέρουμε στο μυαλό μας τη στρεσογόνα εμπειρία μας μαζί του, τόσο παραμένουν υψηλά τα επίπεδα κορτιζόλης μας και έτσι το στρες παραμένει, σχεδόν σα να ξαναζούμε την αρχική, αρνητική αλληλεπίδραση. Και είναι ακριβώς αυτός ο τρόπος που εκπαιδεύουμε τον εγκέφαλό μας να εγκλωβίζεται σε αυτόν τον φαύλο κύκλο, κάνοντας το δυσάρεστο συναίσθημα συνήθεια.

Τα καλά νέα; Κάθε συνήθεια μπορεί να διακοπεί εφόσον το πάρουμε απόφαση και η Dr. Seppälä έχει να σου προτείνει τα 3 βήματα για να ξεμπερδεύεις με τα τοξικά άτομα μια και καλή.

Βήμα 1ο: Συνειδητοποίηση

Έχοντας, λοιπόν, διαπιστώσει ότι το τοξικό άτομο στο περιβάλλον σου σού προκαλεί στρες, απλά και μόνο με την παρουσία του, μπορεί να έχεις διακρίνει ότι την ίδια ώρα σού συμβαίνει και κάτι ακόμα: προκειμένου να το αντιμετωπίσεις, ίσως αρχίζεις να γίνεσαι σαν αυτό. Έχοντας, δηλαδή, περάσει τόσο πολύ χρόνο αναμασώντας αυτά που σου λέει, μπορεί να έχεις αρχίσει να αποκτάς χαρακτηριστικά του – αυτά ακριβώς τα χαρακτηριστικά που μισείς. Ο θυμός σου προς το άτομο αυτό κάνει κι εσένα έναν αρνητικό άνθρωπο.

Θέλεις να είσαι αρνητικός άνθρωπος; Θέλεις να νιώθεις συνέχεια θυμό; Πιθανότατα όχι. Αφού, λοιπόν, το συνειδητοποιήσεις αυτό, προχώρα στο επόμενο βήμα.

Εικονογράφηση: Ελένη Καστρινογιάννη

Βήμα 2ο: Συγχώρεση

Ποιος είναι ο πιο επιστημονικά επιβεβαιωμένος και αποτελεσματικός τρόπος να απελευθερωθείς από τον αρνητισμό; Η συγχώρεση.

Πράγματι, αυτό ίσως είναι το τελευταίο που θέλεις να κάνεις, ωστόσο πρόσεξε: Συγχώρεση δεν σημαίνει να αποδεχτείς την τοξική συμπεριφορά του άλλου. Είναι, όπως οι ερευνητές την ορίζουν, «να αφήνεις να χαλαρώσει η λαβή που έχει πάνω σου η πικρία».

Άκου πώς λειτουργεί αυτό: Σε μια κλασική μελέτη, η ανώτερη ερευνήτρια σε θέματα χαρακτήρα, ψυχικής υγείας και ευημερίας στο Formation Collaborative του Belmont Charlotte Witvliet και οι συνεργάτες της ζήτησαν από τους συμμετέχοντες να φανταστούν είτε ότι κρατούν κακία είτε ότι συγχωρούν πραγματικά κάποιον που τους είχε αδικήσει. Η σκέψη της μη συγχώρεσης ενέτεινε την αντίδραση του οργανισμού στο στρες: αύξανε τον καρδιακό ρυθμό, την αρτηριακή πίεση και τη δραστηριότητα των ιδρωτοποιών αδένων. Αντιθέτως, η σκέψη της συγχώρεσης ηρεμούσε όλες αυτές τις σωματικές αντιδράσεις.

Η ΣΥΓΧΩΡΕΣΗ ΔΕΝ ΑΦΟΡΑ ΚΑΘΟΛΟΥ ΤΟ ΤΟΞΙΚΟ ΑΤΟΜΟ. ΑΦΟΡΑ ΤΗΝ ΑΡΝΗΣΗ ΣΟΥ ΝΑ ΕΠΙΤΡΕΨΕΙΣ ΣΤΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ ΤΟΥ ΝΑ ΚΑΘΟΡΙΖΕΙ ΤΗ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΤΗΝ ΨΥΧΙΚΗ ΣΟΥ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ.

Ο Fred Luskin από το Πανεπιστήμιο του Στάνφορντ μελετά εδώ και δεκαετίες το ζήτημα αυτό σε πραγματικές συνθήκες. Σε μια τυχαιοποιημένη δοκιμή, ένα σύντομο πρόγραμμα εκπαίδευσης στη συγχώρεση μείωσε σημαντικά το αντιλαμβανόμενο στρες και την τάση για θυμό (τον λεγόμενο ιδιοσυγκρασιακό θυμό) των συμμετεχόντων. Σε άλλη μελέτη, η εκπαίδευση στη συγχώρεση οδήγησε σε μείωση της αρτηριακής πίεσης σε άτομα με υπέρταση που είχαν έντονη τάση για θυμό.

Το να αφήνεις πίσω σου, λοιπόν, την τοξικότητα θα αποτυπωθεί και στις μετρήσεις της αρτηριακής σου πίεσης.

Η συγχώρεση δεν αφορά καθόλου το τοξικό άτομο. Αφορά την άρνησή σου να επιτρέψεις στη συμπεριφορά του να καθορίζει τη φυσιολογία και την ψυχική σου κατάσταση.

Βήμα 3ο: Καλοσύνη

Αυτό είναι το βήμα που οι περισσότεροι που αναγκάζονται να αναμετρηθούν με ένα τοξικό άτομο θα αμφισβητήσουν ή απλά θα παραλείψουν, γιατί είναι εντελώς αντίθετο με τη διαίσθησή τους – ή ακόμα και άδικο.

Η έρευνα, όμως, είναι κι εδώ σαφής: Η καλοσύνη –το να εύχεσαι ειλικρινά το καλό για το τοξικό άτομο– λειτουργεί ακόμα περισσότερο από τη συγχώρεση! Πριν βιαστείς να «φύγεις» από αυτό το άρθρο, μάθε γιατί: Μελέτες δείχνουν ότι η συμπόνια έχει στην πραγματικότητα απίστευτα ευεργετική επίδραση σε εσένα, καθώς συνδέεται με καλύτερη ψυχική και σωματική υγεία, ακόμη και με μακροζωία.

Αυτή ακριβώς είναι και η ουσία του διαλογισμού της «αγάπης και καλοσύνης», μιας πρακτικής με ρίζες στη βουδιστική ψυχολογία, η οποία πλέον έχει μελετηθεί εκτενώς σε εργαστηριακό περιβάλλον. Στην έρευνα της ίδιας της Dr. Seppälä με συναδέλφους της στο Στάνφορντ, διαπιστώθηκε ότι ακόμη και η σύντομη εξάσκηση στην καλλιέργεια της καλοσύνης προς τους άλλους στρέφει τους ανθρώπους προς πιο θετικά συναισθήματα και μεγαλύτερη κοινωνική σύνδεση – οφέλη που συσσωρεύονται με την πάροδο του χρόνου, κάνοντας μάλιστα το άτομο να εκπέμπει μια ιδιαίτερη γοητεία.

Η ΣΥΜΠΟΝΙΑ ΕΧΕΙ ΑΠΙΣΤΕΥΤΑ ΕΥΕΡΓΕΤΙΚΗ ΕΠΙΔΡΑΣΗ, ΚΑΘΩΣ ΣΥΝΔΕΕΤΑΙ ΜΕ ΚΑΛΥΤΕΡΗ ΨΥΧΙΚΗ ΚΑΙ ΣΩΜΑΤΙΚΗ ΥΓΕΙΑ, ΑΚΟΜΑ ΚΑΙ ΜΕ ΜΑΚΡΟΖΩΙΑ.

Τα οφέλη είναι και σωματικά: Σε γνωστή μελέτη των Pace, Negi και των συνεργατών τους στο Πανεπιστήμιο Emory, άτομα που εξασκούνταν περισσότερο στον διαλογισμό της αγάπης παρουσίασαν χαμηλότερα επίπεδα ιντερλευκίνης-6 (IL-6) –ενός δείκτη φλεγμονής– ως απόκριση σε μια στρεσογόνο δοκιμασία. Η χρόνια φλεγμονή συνδέεται με πλήθος προβλημάτων, από καρδιακές παθήσεις έως την κατάθλιψη· επομένως, το να εύχεσαι το καλό σε κάποιον δεν αποτελεί απλώς μια ευγενική χειρονομία. Μπορεί να επιφέρει μετρήσιμα αποτελέσματα στο εσωτερικό του οργανισμού σου.

Κι αν σου φαίνεται δύσκολο να συγχωρήσεις κάποιον και αδύνατο να του ευχηθείς το καλό, σκέψου το εξής: Όταν κάποιος συμπεριφέρεται με τοξικότητα, εγωισμό, κακία ή ζήλια, σπάνια το κάνει εξαιτίας σου. Συνήθως είναι ένδειξη ότι το άτομο αυτό είναι δυστυχισμένο, ανασφαλές ή τόσο χαμένο, ώστε η χειραγώγηση και η σκληρότητα αποτελούν τα μόνα εργαλεία που γνωρίζει να χρησιμοποιεί. Αυτό, βέβαια, δεν δικαιολογεί τη συμπεριφορά του. Μπορεί όμως να σε βοηθήσει να θυμάσαι ότι το άτομο αυτό υποφέρει και αυτό να σου υπενθυμίσει τη σημασία της συμπόνιας.

Για το τέλος κράτα αυτό: Δεν χρωστάς στο άτομο αυτό ούτε τη φιλία ούτε καν την παρέα σου. Χρωστάς, όμως, στον εαυτό σου να μην γίνεις κι εσύ, εξαιτίας του, ένα τοξικό άτομο. Η συγχώρεση, λοιπόν, σε απελευθερώνει. Αν μπορείς, μάλιστα, και να ευχηθείς κάτι καλό για το άτομο αυτό, θα ηρεμήσει το νευρικό σου σύστημα και θα συμβάλλει στο να είσαι και οργανικά καλύτερα. Δεν αξίζει τον κόπο;