Εικονογράφηση: Ελένη Καστρινογιάννη

ΟΙ ΛΕΞΕΙΣ ΠΟΥ ΠΡΟΔΙΔΟΥΝ ΤΙΣ ΣΚΟΤΕΙΝΕΣ ΠΛΕΥΡΕΣ ΤΗΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΤΗΤΑΣ ΜΑΣ

Μπορεί ο τρόπος που γράφουμε στα social media ή αφηγούμαστε τη ζωή μας να αποκαλύπτει στοιχεία της προσωπικότητάς μας; Σύγχρονες έρευνες εξετάζουν πώς οι λέξεις που επιλέγουμε αποτυπώνουν τον τρόπο με τον οποίο σκεφτόμαστε και αντιλαμβανόμαστε τον εαυτό μας και τους άλλους.

Θα ξεκινήσω θέτοντας σοβαρό και δύσκολο ερώτημα: μπορείτε να κατανοήσετε την ψυχολογία πίσω από τα αψυχολόγητα hate comments στο διαδίκτυο και τα social media; Όποτε βλέπω κάποιο κακόβουλο σχόλιο, αχρείαστο αφού δεν μιλάμε για προθέσεις εποικοδομητικής κριτικής και διαλόγου, επιστρατεύω κάθε μηχανισμό λογικής και ενσυναίσθησης να καταλάβω τι ωθεί τον οποιονδήποτε να σπαταλήσει χρόνο και ενέργεια να γράψει και να δημοσιεύσει με μόνο σκοπό να πληγώσει και προσβάλει.

Μα δεν έχουν υπαρξιακές αγωνίες αυτοί οι άνθρωποι; Δεν σκέφτονται τη θέση τους στον κόσμο ή να αξιοποιήσουν διαφορετικά τον χρόνο τους μέχρι το κοινό και αναπόδραστο πεπρωμένο μας, τον θάνατο; Τα 'φερε η ζωή και έγιναν μοχθηροί και μικρόψυχοι;

Επειδή ανοίγει μεγάλη συζήτηση, θα ήταν πιο σοφό να αφήσουμε κατά μέρος τα κίνητρα και να ασχοληθούμε με τις ίδιες τις λέξεις που μετέρχονται. Η γλώσσα κόκκαλα δεν έχει μα κόκκαλα τσακίζει και, όπως υποδεικνύουν οι παρακάτω έρευνες, μπορεί να αποκαλύψει πολλά για την προσωπικότητα και την ψυχολογία εκείνων που γράφουν και μιλούν.

Ομοιότητες στη γλώσσα του μίσους και ψυχιατρικών διαταραχών

Πριν λίγο καιρό, διάβασα μια ενδιαφέρουσα έρευνα για παρόμοια γλωσσικά μοτίβα σε διαδικτυακές κοινότητες που προωθούν το μίσος και σε ομάδες συζητήσεων για συγκεκριμένες ψυχιατρικές διαταραχές. Η μελέτη εκπονήθηκε από τους Andrew William Alexander και Hongbin Wang, από το Texas A&M University, και δημοσιεύτηκε το καλοκαίρι του 2025 στο PLOS Digital Health.

Οι ερευνητές ανέλυσαν αναρτήσεις από 54 κοινότητες του Reddit, μεταξύ των οποίων ομάδες σχετικές με τη ΔΕΠΥ, τις διαταραχές προσωπικότητας, την παραπληροφόρηση και τη ρητορική μίσους. Χρησιμοποίησαν το γλωσσικό μοντέλο GPT-3 της OpenAI για να μετατρέψουν χιλιάδες κείμενα σε αριθμητικές αναπαραστάσεις, στις οποίες αποτυπώνονταν τα σημασιολογικά χαρακτηριστικά τους. Στη συνέχεια, αξιοποίησαν τεχνικές μηχανικής μάθησης και τοπολογικής ανάλυσης δεδομένων για να εντοπίσουν ομοιότητες ανάμεσα στις διαφορετικές κοινότητες.

ΟΙ ΑΝΘΡΩΠΟΙ ΜΕ ΥΨΗΛΑ ΕΠΙΠΕΔΑ ΔΥΣΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ ΤΗΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΤΗΤΑΣ ΧΡΗΣΙΜΟΠΟΙΟΥΝ ΣΥΧΝΟΤΕΡΑ ΛΕΞΕΙΣ ΜΕ ΑΡΝΗΤΙΚΟ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΟ ΦΟΡΤΙΟ, ΙΔΙΩΣ ΘΥΜΟ, ΚΑΙ ΛΙΓΟΤΕΡΕΣ ΕΚΦΡΑΣΕΙΣ ΟΙΚΕΙΟΤΗΤΑΣ ΚΑΙ ΣΥΝΔΕΣΗΣ.

Η ανάλυση έδειξε ότι οι γλωσσικές αναπαραστάσεις των ομάδων που προωθούσαν τη ρητορική μίσους παρουσίαζαν ομοιότητες με εκείνες κοινοτήτων που σχετίζονται με τη σύνθετη διαταραχή μετατραυματικού στρες, την οριακή, τη ναρκισσιστική και την αντικοινωνική διαταραχή προσωπικότητας, μεταξύ άλλων.

Στο σημείο αυτό, να ξεκαθαρίσουμε πως τα ευρήματα δεν σημαίνουν σε καμία περίπτωση πως τα άτομα με ψυχιατρική διαταραχή έχουν προδιάθεση για έκφραση μίσους και μισαλλοδοξία. Όπως επισήμαναν οι ερευνητές, δεν γνώριζαν αν οι χρήστες που συμμετείχαν στις σχετικές κοινότητες είχαν πράγματι κάποια διάγνωση και αυτό που εξέτασαν ήταν οι ομοιότητες στον τρόπο έκφρασης των αναρτήσεων.

Ενδεχομένως, ανέφεραν, η παρατεταμένη συμμετοχή σε κοινότητες μίσους να επηρεάζει σταδιακά τον τρόπο με τον οποίο οι άνθρωποι εκφράζονται και αντιλαμβάνονται τους άλλους. Πρόκειται, όμως, για υπόθεση που χρειάζεται περαιτέρω διερεύνηση.

Οι λέξεις που προδίδουν τις σκοτεινές πλευρές της προσωπικότητάς μας
Εικονογράφηση: Ελένη Καστρινογιάννη

Οι λέξεις προδίδουν τον τρόπο που σκεφτόμαστε

Η σχέση ανάμεσα στη γλώσσα και την ψυχολογική λειτουργία απασχολεί εδώ και χρόνια τους ερευνητές διαφόρων πεδίων. Οι λέξεις που επιλέγουμε στην καθημερινή επικοινωνία μπορούν να αντανακλούν πού στρέφεται η προσοχή μας, τι αισθανόμαστε και πώς αντιλαμβανόμαστε τις σχέσεις μας – και, στο μεγαλείο της απλότητάς τους, να μας γλιτώνουν από εντάσεις και καυγάδες.

Η Δρ Charlotte Entwistle, ερευνήτρια Ψυχολογίας στο Πανεπιστήμιο του Λίβερπουλ, έχει μελετήσει επισταμένως το ζήτημα και έγραψε επί τούτου στο The Conversation. Ανάμεσα στα ενδιαφέροντα που παραθέτει στο άρθρο της, από το πώς η αναγνώριση και κατανόηση των γλωσσικών μοτίβων μπορεί να μας βοηθήσει στη διαχείριση των κοινωνικών μας σχέσεων έως τα στοιχεία κακοήθους ναρκισσιμού στις επιστολές των κατά συρροή δολοφόνων Jack Unterweger και Dennis Rader (BTK), είναι και τέσσερις έρευνες για τη γλωσσική έκφραση ανθρώπων με διαφορετικά επίπεδα δυσλειτουργίας της προσωπικότητας, η οποία εκδηλώνεται ως δυσκολία στην ψυχοκοινωνική λειτουργικότητα ή στις διαπροσωπικές σχέσεις.

Γραπτά κείμενα για τις προσωπικές σχέσεις

Σε δείγμα 530 συμμετεχόντων, οι ερευνητές εξέτασαν κείμενα για τις στενές διαπροσωπικές σχέσεις και διαπίστωσαν πως όσο υψηλότερο ήταν το επίπεδο δυσλειτουργίας της προσωπικότητας, τόσο συχνότερα εμφανίζονταν εκφράσεις αυτοαναφορικότητας και επείγοντος, όπως «πρέπει να…» και «χρειάζομαι…». Επιπλέον, οι συμμετέχοντες χρησιμοποιούσαν περισσότερες λέξεις με αρνητικό συναισθηματικό φορτίο, ιδίως θυμό, και λιγότερες εκφράσεις οικειότητας και σύνδεσης, όπως «εμείς», «αγάπη» και «οικογένεια».

Κείμενα και συνομιλίες ζευγαριών

Σε δεύτερη μελέτη αναλύθηκαν γραπτά κείμενα 530 ανθρώπων και απομαγνητοφωνημένες συνομιλίες 64 ζευγαριών, στα οποία συμμετείχαν γυναίκες με διαγνωσμένες διαταραχές προσωπικότητας. Εν προκειμένω, η υψηλότερη δυσλειτουργία συνδέθηκε με συχνότερη και μεγαλύτερη ποικιλία αρνητικών συναισθηματικών λέξεων. Το μοτίβο καταγράφηκε ακόμη και σε συνηθισμένες καθημερινές συζητήσεις.

Αναρτήσεις στο Reddit και αυτοτραυματισμός

Οι ερευνητές ανέλυσαν περί τις 67.000 αναρτήσεις από 992 χρήστες που αυτοπροσδιορίζονταν ως άτομα με διαταραχή προσωπικότητας. Σύμφωνα με τα αποτελέσματα, όσοι αναφέρονταν συχνότερα σε συμπεριφορές αυτοτραυματισμού χρησιμοποιούσαν περισσότερο το α' ενικό πρόσωπο και διατύπωναν συχνότερα αρνητικές σκέψεις, με εκφράσεις όπως «δεν μπορώ». Στα κείμενά τους εμφανίζονταν επίσης περισσότερες αναφορές στη θλίψη και στον θυμό, ενώ ήταν λιγότερες οι αναφορές σε άλλους ανθρώπους. Συχνότερες ήταν και οι απόλυτες διατυπώσεις, όπως «πάντα», «ποτέ» και «εντελώς».

Πεποιθήσεις για τον εαυτό και ψυχική υγεία

Σε μια ακόμη εν εξελίξει ανάλυση, η ομάδα εξέτασε περισσότερες από 830.000 αναρτήσεις των ίδιων χρηστών και τις συνέκρινε με 1,3 εκατ. αναρτήσεις από 945 άτομα του γενικού πληθυσμού. Στην πρώτη ομάδα καταγράφηκαν συχνότερες αυτοαναφορές, όπως «είμαι», «αισθάνομαι» και «μου», οι οποίες συνοδεύονταν από αρνητικές ή ακραίες διατυπώσεις. Εμφανίζονταν επίσης συχνότερες αναφορές στην ψυχική υγεία, στα συμπτώματα, στη διάγνωση, στη φαρμακευτική αγωγή, αλλά και σε εμπειρίες όπως η εγκατάλειψη, η κακοποίηση και ο πόνος.

Όπως επισημαίνει η Entwistle, «η γλώσσα παρακολουθεί την προσοχή, το συναίσθημα και τη σκέψη». Τα γλωσσικά μοτίβα δεν προκύπτουν απαραίτητα συνειδητά, αλλά μπορεί να εμφανίζονται αυθόρμητα, καθώς αποτυπώνουν τον τρόπο με τον οποίο επεξεργαζόμαστε τις εμπειρίες μας.

ΑΤΟΜΑ ΜΕ ΥΨΗΛΟΤΕΡΑ ΕΠΙΠΕΔΑ ΑΡΣΗΣ ΑΝΑΣΤΟΛΩΝ, ΣΤΟΙΧΕΙΟΥ ΤΗΣ ΨΥΧΟΠΑΘΕΙΑΣ, ΧΡΗΣΙΜΟΠΟΙΟΥΝ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΕΣ ΑΡΝΗΤΙΚΕΣ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΕΣ ΛΕΞΕΙΣ ΚΑΙ ΛΙΓΟΤΕΡΕΣ ΑΝΑΦΟΡΕΣ ΣΕ ΦΙΛΙΕΣ, ΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΣΧΕΣΕΙΣ ΚΑΙ ΕΠΙΤΕΥΓΜΑΤΑ, ΟΤΑΝ ΜΙΛΟΥΝ ΓΙΑ ΤΟΝ ΕΑΥΤΟ ΤΟΥΣ ΚΑΙ ΤΗ ΖΩΗ ΤΟΥΣ.

Τι αποκαλύπτουμε όταν μιλάμε για τον εαυτό μας

Η πιο πρόσφατη έρευνα, που δημοσιεύτηκε τον Οκτώβριο του 2026 στο Personality and Individual Differences, εστίασε ειδικά στα χαρακτηριστικά της ψυχοπάθειας. Η ερευνητική ομάδα από το Πανεπιστήμιο του Μισισίπι, με επικεφαλής τον Ky Bray και τη Laura Drislane, εξέτασε αυτοβιογραφικά κείμενα 450 συμμετεχόντων, μεταξύ των οποίων ήταν φοιτητές και άτομα που είχαν κάνει φυλακή.

Οι συμμετέχοντες κλήθηκαν να αφηγηθούν σημαντικές στιγμές της ζωής τους, τις καλύτερες και τις δυσκολότερες εμπειρίες τους, καθώς και καθοριστικές αλλαγές στην προσωπική τους διαδρομή. Οι ερευνητές χρησιμοποίησαν το Τριαρχικό Μοντέλο της Ψυχοπάθειας, το οποίο διακρίνει τρεις βασικές διαστάσεις:

  • την απώλεια αναστολών (disinhibition), που σχετίζεται με τη δυσκολία ελέγχου των παρορμήσεων και τη συναισθηματική απορρύθμιση,
  • τη σκληρότητα (meanness), που περιλαμβάνει την έλλειψη ενσυναίσθησης και την εκμεταλλευτική συμπεριφορά,
  • την τόλμη (boldness), που χαρακτηρίζεται από υψηλή κοινωνική κυριαρχία, συναισθηματική ανθεκτικότητα, ανοσία στο στρες και χαμηλό άγχος.

Η ανάλυση ανέδειξε διαφορετικά γλωσσικά χαρακτηριστικά για καθεμία από τις ως άνω διαστάσεις:

  • Τα υψηλότερα επίπεδα άρσης αναστολών συνδέονταν με περισσότερες αρνητικές συναισθηματικές λέξεις και λιγότερες αναφορές σε φιλίες, κοινωνικές σχέσεις και επιτεύγματα.
  • Η σκληρότητα συσχετιζόταν με θετικότερο συναισθηματικό τόνο, περισσότερες αναφορές σε επιτυχίες, κοινωνική επιρροή και ανταμοιβές, καθώς και λιγότερες αρνητικές συναισθηματικές εκφράσεις.
  • Στην περίπτωση της τόλμης, οι συμμετέχοντες με υψηλότερες βαθμολογίες χρησιμοποιούσαν αισθητά λιγότερες λέξεις που παρέπεμπαν σε φόβο ή ψυχική δυσφορία. Στις αφηγήσεις τους για τις πιο δύσκολες ή στρεσογόνες περιόδους της ζωής τους, σπάνιζαν εκφράσεις όπως «φόβος», «τρομοκρατημένος» και «ανησυχία», ενώ έκαναν λιγότερες αναφορές σε προβλήματα ψυχικής υγείας

«Ο στόχος δεν είναι να διαγνώσουμε την ψυχοπάθεια από τη γλώσσα», διευκρινίζει ο Ky Bray, «αλλά να αναδείξουμε ότι η ψυχοπάθεια εκδηλώνεται μέσα από καθημερινές συμπεριφορές, ακόμη και μέσα από λεπτές εκφάνσεις τους, όπως η γλώσσα. Αν θέλουμε να κατανοήσουμε την ψυχοπάθεια και τα διαφορετικά χαρακτηριστικά που τη συνθέτουν, χρειάζεται να σκεφτούμε δημιουργικά γύρω από τον τρόπο με τον οποίο αυτά επηρεάζουν την κοινωνική αλληλεπίδραση».

Η ομάδα υπογραμμίζει επίσης ότι το περιεχόμενο των αφηγήσεων επηρέαζε τις γλωσσικές επιλογές των συμμετεχόντων. Η περιγραφή μιας ευχάριστης εμπειρίας ή μιας προσωπικής κρίσης μπορούσε να συνοδεύεται από διαφορετικά μοτίβα έκφρασης.

Οι λέξεις, επομένως, μπορούν να προσφέρουν στους ερευνητές ένα επιπλέον εργαλείο για την κατανόηση της προσωπικότητας και της ψυχολογικής λειτουργίας. Ωστόσο, καμία μεμονωμένη έκφραση δεν αρκεί για να αποκαλύψει τον χαρακτήρα ή την ψυχική κατάσταση κάποιου. Η ουσία βρίσκεται στα επαναλαμβανόμενα μοτίβα και στο πλαίσιο εντός του οποίου εμφανίζονται.

SLOW MONDAY NEWSLETTER

Θέλεις να αλλάξεις τη ζωή σου; Μπες στη λογική του NOW. SLOW. FLOW.
Κάθε Δευτέρα θα βρίσκεις στο inbox σου ό,τι αξίζει να ανακαλύψεις.