ΓΙΑΤΙ ΟΙ ΑΝΤΡΕΣ ΠΑΡΕΝΟΧΛΟΥΝ ΤΙΣ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΣΤΗ ΔΟΥΛΕΙΑ; Ο ΜΟΝΑΔΙΚΟΣ ΛΟΓΟΣ ΠΟΥ ΕΥΣΤΑΘΕΙ

Τι προκαλεί τη σεξουαλική παρενόχληση στον χώρο εργασίας; Και πώς μπορούμε να τη μελετήσουμε καλύτερα, ώστε να προληφθεί; Μια ομάδα ερευνητών διαπίστωσε βάσει επιστημονικών κριτηρίων την επικρατέστερη αιτία και έτσι τώρα μπορούμε να εργαστούμε πιο στοχευμένα για την αντιμετώπισή της.

Η σεξουαλική παρενόχληση στον χώρο εργασίας είναι ένα μεγάλο θέμα, που αν και συμβαίνει πολλά χρόνια, μόνο τα τελευταία έχει έρθει στο φως, συζητιέται και γίνονται φιλότιμες προσπάθειες αντιμετώπισης και πρόληψης.

Προκειμένου όμως να υπάρξει μια κοινή γραμμή απέναντι στο φαινόμενο, είναι απαραίτητο να εντοπιστούν τα αίτια και να διατυπωθούν ξεκάθαρα και οριοθετημένα. Στους κύκλους της επιστημονικής κοινότητας που ασχολείται με τις κοινωνικές επιστήμες, οι επικρατέστερες εξηγήσεις είναι δύο. Και προτού τις δούμε αναλυτικά, πρέπει να τονιστεί ότι οι σωστές απαντήσεις σε τέτοιου είδους ερωτήματα χρειάζονται μια καλή επιστημονική εξήγηση.

Σε μια πολύ πρόσφατη έρευνα, οι Cordelia Fine, καθηγήτρια Ιστορίας και Φιλοσοφίας στο Πανεπιστήμιο της Μελβούρνης, Kate Lynch, λέκτορας της Φιλοσοφίας των Επιστημών στο Πανεπιστήμιο του Σίδνεϋ και Morgan Anna Weaving, ερευνήτρια από το Πανεπιστήμιο του Στάνφορντ, συνέκριναν τις δύο εξηγήσεις με επιστημονικά κριτήρια και κατέληξαν σε μία ξεκάθαρη νικήτρια.

Πού οφείλεται η σεξουαλική παρενόχληση: Οι 2 επικρατέστερες ερμηνείες

Η εξήγηση της σεξουαλικότητας

Σύμφωνα με μια άποψη, η σεξουαλική παρενόχληση –όπως υποδηλώνει και το όνομά της– αφορά τη σεξουαλικότητα. Σύμφωνα με τις σχετικές έρευνες που έχουν διεξαχθεί στο πεδίο της Εξελικτικής Ψυχολογίας, οι άντρες και οι γυναίκες έχουν αναπτύξει διαφορετικούς ψυχολογικούς μηχανισμούς για να λύσουν τις διαφορετικές προκλήσεις που αντιμετώπιζαν προκειμένου να αναπαραχθούν με επιτυχία κατά τα προϊστορικά χρόνια.

Εικονογράφηση: Χριστίνα Αβδίκου

Για τους άντρες, αυτοί οι προσαρμοστικοί μηχανισμοί περιλαμβάνουν ένα μεγαλύτερο ενδιαφέρον για περιστασιακό σεξ και την τάση να συμπεραίνουν λανθασμένα ότι οι γυναίκες ενδιαφέρονται σεξουαλικά γι' αυτούς. Οι γυναίκες, αντίθετα, εξελίχθηκαν ώστε να είναι πιο ευαίσθητες σε πιθανές απειλές για τη σεξουαλική τους αυτονομία και επομένως αντιλαμβάνονται τις προσεγγίσεις των αντρών ως παρενόχληση.

Η εξήγηση του σεξισμού

Ωστόσο, για τους μελετητές των κοινωνικών επιστημών που έχουν εντρυφήσει στη θεωρία της Ιεραρχίας των Φύλων –την ιδέα ότι οι άντρες κατέχουν περισσότερη δύναμη και κύρος από τις γυναίκες– η σεξουαλική παρενόχληση είναι μια έκφραση του σεξισμού στον χώρο εργασίας, όχι της σεξουαλικότητας ή της σεξουαλικής επιθυμίας. Είναι ένας μηχανισμός διατήρησης των εργασιακών ρόλων ως ανδρική κτήση και απόκρουσης της απειλής που προβάλλουν οι γυναίκες στην εργασιακή ιεραρχία.

ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΗΝ ΕΞΕΛΙΚΤΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ, ΟΙ ΑΝΤΡΕΣ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΑΙ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΟ ΓΙΑ ΠΕΡΙΣΤΑΣΙΑΚΟ ΣΕΞ ΚΑΙ ΤΕΙΝΟΥΝ ΝΑ ΠΑΡΕΡΜΗΝΕΥΟΥΝ ΩΣ ΘΕΤΙΚΕΣ ΤΙΣ ΑΝΤΙΔΡΑΣΕΙΣ ΤΩΝ ΓΥΝΑΙΚΩΝ.

Αυτές οι δύο προσεγγίσεις προσφέρουν πολύ διαφορετικούς τρόπους εξήγησης της σεξουαλικής παρενόχλησης. Πώς, λοιπόν, αποφασίζουμε σε ποια να βασιστούμε;

Μπορεί να μπούμε στον πειρασμό να σκεφτούμε ότι μια επιστημονική άποψη προτιμάται έναντι μιας άλλης για πολιτικούς λόγους: εκείνος προτιμά την εξήγηση της εξελικτικής ψυχολογίας επειδή είναι μισογύνης, ή εκείνη προτιμά την εξήγηση της ιεραρχίας των φύλων επειδή είναι τυφλωμένη από τη φεμινιστική της ιδεολογία.

Με ποια κριτήρια εξετάζονται οι θεωρίες;

Η Φιλοσοφία των Επιστημών ορίζει τρία συγκεκριμένα κριτήρια για το τι κάνει μια επιστημονική εξήγηση να είναι θεωρητικά και πρακτικά χρήσιμη.

1. Κατανόηση και καθολικότητα: Μια καλή εξήγηση πρέπει να εντοπίζει τις πραγματικές αιτίες του προβλήματος και να μπορεί να καλύψει ένα μεγάλο εύρος διαφορετικών συμπεριφορών. Για παράδειγμα, στη σεξουαλική παρενόχληση, πρέπει να εξηγεί όχι μόνο τις ακραίες περιπτώσεις (όπως ο εκβιασμός από ένα αφεντικό), αλλά και τις καθημερινές (όπως τα σεξιστικά αστεία).
2. Δυνατότητα πρόβλεψης και επαλήθευσης: Η θεωρία πρέπει να παράγει νέες υποθέσεις και προβλέψεις που μπορούν ρεαλιστικά να ελεγχθούν και να μετρηθούν από μελλοντικές έρευνες. Δεν αρκεί να ακούγεται λογική, πρέπει να μπορεί να αποδειχθεί πειραματικά.
3. Δυνατότητα παρέμβασης: Η εξήγηση πρέπει να εντοπίζει παράγοντες τους οποίους μπορούμε πρακτικά να αλλάξουμε ή να ελέγξουμε. Μια θεωρία είναι πραγματικά χρήσιμη όταν μας δίνει τα κατάλληλα εργαλεία για να κάνουμε κοινωνικές παρεμβάσεις και να λύσουμε το πρόβλημα στην πράξη.

Σεξουαλική παρενόχληση: Πού κατέληξαν οι ερευνητές;

Στην πρόσφατη μελέτη τους, οι ερευνήτριες χρησιμοποίησαν αυτά τα τρία κριτήρια προκειμένου να συγκρίνουν τις δύο προσεγγίσεις και κατέληξαν στα παρακάτω:

Ποια ερμηνεία καλύπτει ένα μεγάλο εύρος διαφορετικών συμπεριφορών;

Πρώτον, ότι η εξήγηση της διατήρησης της Ιεραρχίας των Φύλων ήταν σαφώς ανώτερη όσον αφορά τον εντοπισμό αιτιών που βγάζουν νόημα για ένα ευρύ φάσμα φαινομένων σεξουαλικής παρενόχλησης.

Η Εξελικτική Ψυχολογία εξηγεί τον σεξουαλικό εξαναγκασμό και ορισμένες μορφές ανεπιθύμητης σεξουαλικής προσοχής, βεβαίως. Αλλά η έρευνα δείχνει ότι αυτού του είδους οι συμπεριφορές σχεδόν πάντα συμβαδίζουν με σεξιστικά αστεία, χυδαία σεξουαλικά σχόλια και σεξουαλικά υποτιμητικές εικόνες (π.χ. πορνό).

ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΗ ΘΕΩΡΙΑ ΤΗΣ ΙΕΡΑΡΧΙΑΣ ΤΩΝ ΦΥΛΩΝ, ΟΙ ΑΝΤΡΕΣ ΚΑΤΕΧΟΥΝ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΗ ΔΥΝΑΜΗ ΚΑΙ ΚΥΡΟΣ ΑΠΟ ΤΙΣ ΓΥΝΑΙΚΕΣ.

Καμία από αυτές τις συμπεριφορές δεν αποσκοπεί εύλογα στην προσπάθεια απόσπασης σεξουαλικών ανταλλαγμάτων, παρόλο που ορισμένες έχουν σεξουαλικό χαρακτήρα. Αυτές οι συμπεριφορές ονομάζονται «έμφυλη παρενόχληση» – η οποία είναι η πιο κοινή μορφή σεξουαλικής παρενόχλησης. Σε αντίθεση με την Εξελικτική Ψυχολογία, η διατήρηση της Ιεραρχίας των Φύλων μπορεί να εξηγήσει και τις τρεις μορφές παρενόχλησης.

Οι απαιτήσεις για σεξουαλικές χάρες, τα σεξιστικά σχόλια και οι εντολές για να κρατάει μια γυναίκα σημειώσεις (σε μια συνάντηση) μπορούν όλα να γίνουν κατανοητά ως συμπεριφορές που ενισχύουν τους παραδοσιακούς ρόλους των φύλων και προσδίδουν μεγαλύτερο κύρος και εξουσία στους άντρες.

Ποια ερμηνεία μπορεί να ελεγχθεί;

Και οι δύο εξηγήσεις έχουν οδηγήσει σε ερευνητικά προγράμματα που παράγουν και δοκιμάζουν προβλέψεις. Ωστόσο, η Εξελικτική Ψυχολογία αντιμετωπίζει μια πρόκληση. Η βασική πρόβλεψη της θεωρίας είναι ότι οι προγονικοί άντρες που παρερμήνευαν το σεξουαλικό ενδιαφέρον των γυναικών έτειναν να απολαμβάνουν μεγαλύτερη αναπαραγωγική επιτυχία, κάτι που είναι αδύνατο να ελεγχθεί.

Είναι επίσης εύλογο ότι τα άτομα με τέτοιες παρενοχλητικές συμπεριφορές θα αντιμετώπιζαν μειονεκτήματα μέσα σε κλειστές κοινότητες. Χωρίς «μηχανή του χρόνου», αυτή η πρόβλεψη δεν μπορεί ποτέ να ελεγχθεί.

ΕΙΝΑΙ ΟΙ ΑΝΤΡΕΣ ΑΠΟ ΤΗ ΦΥΣΗ ΤΟΥΣ «ΠΑΡΕΝΟΧΛΗΤΕΣ» Ή ΕΥΘΥΝΕΤΑΙ ΤΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΓΙΑ ΤΟ ΦΑΙΝΟΜΕΝΟ ΤΗΣ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΗΣ ΠΑΡΕΝΟΧΛΗΣΗΣ;

Ποια ερμηνεία «επιτρέπει» παρεμβάσεις;

Η εξήγηση της διατήρησης της Ιεραρχίας των Φύλων έχει το προβάδισμα όταν πρόκειται για τον εντοπισμό αποτελεσματικών παρεμβάσεων. Σε πρακτικό επίπεδο, η μείωση των οργανωτικών ιεραρχιών και η χαλάρωση του δεσμού μεταξύ κύρους και αρρενωπότητας, είναι πιθανοί τρόποι για να αλλάξουν τα πράγματα.

Η Εξελικτική Ψυχολογία υποδεικνύει αντίθετα παρεμβάσεις, όπως η εκπαίδευση των αντρών σχετικά με το τι θεωρείται ως σεξουαλική παρενόχληση. Ωστόσο, τα στοιχεία δείχνουν ότι αυτού του είδους η εκπαίδευση δεν είναι αποτελεσματική. Και, φυσικά, ο μόνος τρόπος για να αλλάξουμε πραγματικά τους εξελιγμένους προσαρμοστικούς μηχανισμούς των ανθρώπων θα ήταν να αλλάξουμε τους εγκεφάλους και τα γονίδιά τους – κάτι που δεν μπορούμε να κάνουμε.

Η σεξουαλική παρενόχληση οφείλεται στην Ιεραρχία των Φύλων

Η κατανόηση της σεξουαλικής παρενόχλησης στον χώρο εργασίας μέσα από το πρίσμα της διατήρησης της Ιεραρχίας των Φύλων προσφέρει μια ελπίδα για το μέλλον της εργασιακής κουλτούρας: υποδηλώνει ότι οι άντρες δεν έχουν ουσιαστικά εγγενή προδιάθεση να είναι «παρενοχλητές», όπου δεν μπορούν να γίνουν και πολλά για να αλλάξει η «φύση» τους.

Αντιθέτως, η σεξουαλική παρενόχληση κατανοείται καλύτερα ως συνέπεια του κοινωνικού και πολιτισμικού μας περιβάλλοντος. Και αυτό είναι κάτι που μπορούμε να διαμορφώσουμε για να χτίσουμε ένα καλύτερο και ασφαλέστερο μέλλον στην εργασία. Εν τω μεταξύ, μήπως να τη λέγαμε «σεξιστική παρενόχληση»;