ΓΙΑΤΙ ΤΟ ΠΡΟΣΩΠΟ ΣΟΥ ΣΤΙΣ ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΕΣ ΕΙΝΑΙ ΑΛΛΙΩΤΙΚΟ ΑΠ’ ΟΤΙ ΣΤΟΝ ΚΑΘΡΕΦΤΗ;

Μήπως αναρωτιέσαι κι εσύ πώς γίνεται να βγαίνεις τελείως άλλος άνθρωπος στη selfie απ' αυτό που βλέπεις στην αντανάκλασή σου; Η επιστήμη έχει μερικές εξηγήσεις για την παράξενη διαφορά ανάμεσα στην εικόνα που βλέπεις στον καθρέφτη και σε εκείνη που καταγράφει η κάμερα.

Ο καλύτερος και πιο πετυχημένος τρόπος για να καταστρέψεις μια selfie είναι η απενεργοποίηση του καθρεπτισμού στην μπροστινή κάμερα. Η φωτογραφία που θα προκύψει θα δείχνει κάτι άλλο απ' αυτό που βλέπεις καθημερινά στην αντανάκλασή σου: το ένα μάτι θα φαίνεται πιο κλειστό, το στόμα λιγάκι στραβό στη μια άκρη, η μύτη –αχ η μύτη!– θα μοιάζει βγαλμένη από εφιάλτη και, ανάλογα με το status της αυτοεικόνας σου, θα αισθανθείς από μικρή απογοήτευση έως απόλυτη βεβαιότητα πως είσαι κάποιο παραγνωρισμένο έργο του Πικάσο απ' την περίοδο του κυβισμού.

Για όλες εκείνες τις φωτογραφίες στον καθρέφτη του μπάνιου –ναι, πάντα βγαίνεις πιο ωραίος/α στην τουαλέτα, τουλάχιστον αυτός ήταν ο κανόνας προτού εμφανιστούν οι εξελιγμένες εμπρόσθιες κάμερες– και όλες τις selfies που διαγράφηκαν κακήν κακώς, η εξήγηση δεν κρύβεται σε κάποια παραξενιά, αλλά στην καθαρή επιστήμη.

Μας αρέσει ό,τι έχουμε συνηθίσει

Όπως και το υπόλοιπο σώμα, δεν υπάρχει απόλυτη συμμετρία στο πρόσωπο. Το ένα μάτι θα είναι ελαφρώς πιο χαμηλά ή το ένα φρύδι πιο ψηλά, η μύτη μπορεί να φαίνεται πως δείχνει άλλη κατεύθυνση αντί ευθεία κ.ο.κ.. Αν λοιπόν ο καθρέφτης αποτυπώνει μια ανεστραμμένη εικόνα του προσώπου μας, απ' την οποία δεν λείπει η ασυμμετρία, γιατί μας φαίνεται απείρως καλύτερη και πιο «σωστή» από το πρόσωπό μας στη φωτογραφία;

Εικονογράφηση: Ελένη Καστρινογιάννη

«Συνήθως μας αρέσουν τα πράγματα που μας είναι οικεία», εξηγεί στο Popular Science ο Δρ. Nicholas Epley, επιστήμονας συμπεριφοράς στο University of Chicago Booth School of Business. «Και έτσι, αν βλέπεις συστηματικά τον εαυτό σου ως είδωλο στον καθρέφτη, με τον καιρό θα αρχίσει να σου αρέσει η συγκεκριμένη εικόνα του εαυτού σου».

Ο Δρ. Epley μιλά για το «φαινόμενο της απλής έκθεσης» (mere exposure effect), σύμφωνα με το οποίο τείνουμε να προτιμάμε και να μας αρέσει κάτι όσο περισσότερο εξοικειωνόμαστε μαζί του, απλώς και μόνο επειδή μας είναι πλέον οικείο. «Οι περισσότεροι ερχόμαστε πιο συχνά σε επαφή με το πρόσωπό μας μέσα από την αντανάκλαση στον καθρέφτη, οπότε αυτή η ανεστραμμένη εικόνα γίνεται ιδιαίτερα οικεία», συμπληρώνει η Δρ. Valentina Cazzato, αναπληρώτρια καθηγήτρια γνωστικής νευροεπιστήμης στο Πανεπιστήμιο της Μεσσίνα στην Ιταλία.

Δεν μας βλέπουμε όπως οι άλλοι

Οι άλλοι μάς βλέπουν όπως είμαστε στις φωτογραφίες και όχι όπως στον καθρέφτη. Ναι, αυτό σημαίνει πως το ίδιο πρόσωπο που μας φαίνεται στραβό και παράξενο, στους άλλους φαίνεται καθ' όλα φυσιολογικό.

Η ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ ΕΙΝΑΙ ΕΝΑ ΚΛΑΣΜΑ ΤΟΥ ΔΕΥΤΕΡΟΛΕΠΤΟΥ, ΑΠΟΤΥΠΩΜΕΝΟ ΥΠΟ ΙΔΑΝΙΚΕΣ ΣΥΝΘΗΚΕΣ ΦΩΤΙΣΜΟΥ ΑΠΟΣΤΑΣΗΣ ΚΑΙ ΓΩΝΙΑΣ. Ο ΚΑΘΡΕΦΤΗΣ ΕΙΝΑΙ ΔΥΝΑΜΙΚΗ ΚΑ ΔΙΑΚΡΑΣΤΙΚΗ ΕΜΠΕΙΡΙΑ: ΚΙΝΟΥΜΑΣΤΕ, ΠΡΟΣΑΡΜΟΖΟΥΜΕ ΤΗΝ ΕΚΦΡΑΣΗ ΜΑΣ ΚΑΙ ΕΠΙΛΕΓΟΥΜΕ ΑΠΟ ΠΟΙΑ ΓΩΝΙΑ ΚΟΙΤΑΖΟΜΑΣΤΕ.

Μετά το σύντομο βραχυκύκλωμα –μπορώ να φανταστώ την προσπάθεια να καταλάβετε πώς θα σας βλέπατε αν ήσασταν οι άλλοι, χωρίς να μπερδεύεστε απ' το τι βλέπετε στο είδωλό σας (μου συνέβη)– ας δούμε για ποιους λόγους συμβαίνει.

Γιατί προτιμάμε την εικόνα μας στον καθρέφτη;

Η οικειότητα με την ανεστραμμένη εικόνα στον καθρέφτη, εξηγεί ο Δρ. Epley, διευκολύνει την ψυχολογική επεξεργασία της. «Μπορεί να σου αρέσει η εικόνα σου στον καθρέφτη, αλλά οι άλλοι βλέπουν το αντίθετο».

Ένα δεύτερος λόγος, σύμφωνα με τη Δρ. Cazzato, βρίσκεται στο ότι καθρέφτης και φωτογραφία αποτελούν δύο πολύ διαφορετικές εμπειρίες. «Μια φωτογραφία παγώνει ένα κλάσμα του δευτερολέπτου, συχνά κάτω από συνθήκες φωτισμού, απόστασης και γωνίας που κανονικά δεν θα επιλέγαμε οι ίδιοι. Το να κοιτάζεσαι στον καθρέφτη είναι μια δυναμική και διαδραστική εμπειρία: κινούμαστε, προσαρμόζουμε την έκφρασή μας και επιλέγουμε τη γωνία από την οποία κοιταζόμαστε», εξηγεί.

Μια τρίτη παράμετρος που επηρεάζει τον τρόπο που αντιλαμβανόμαστε το πρόσωπό μας είναι η «έμμεση αυτοεκτίμηση» (implicit self-esteem), η υποκείμενη και ακατέργαστη αίσθηση που έχει ένας άνθρωπος για τη δική του αξία.

Μας βλέπουμε πιο όμορφους

Ο Epley έχει μελετήσει πειραματικά την εικόνα που έχουμε για το πρόσωπό μας. Σε μια μελέτη, η ομάδα του φωτογράφισε συμμετέχοντες με ουδέτερη έκφραση και δημιούργησε 11 ψηφιακά τροποποιημένες εκδοχές κάθε προσώπου, από ιδιαίτερα ελκυστικές έως έντονα μη ελκυστικές, με ενδιάμεσες εκδοχές που συνδύαζαν το αρχικό πρόσωπο με τον μέσο όρο άλλων προσώπων. Όταν τους ζητήθηκε να αναγνωρίσουν το δικό τους, οι συμμετέχοντες «έτειναν να επιλέγουν ένα πρόσωπο που ήταν πιο ελκυστικό από το πραγματικό τους πρόσωπο», λέει ο Epley.

ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΜΕΛΕΤΕΣ, Η ΝΟΗΤΙΚΗ ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΗ ΠΟΥ ΕΧΟΥΜΕ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΜΦΑΝΙΣΗ ΜΑΣ ΕΙΝΑΙ ΑΡΚΕΤΑ ΕΥΕΛΙΚΤΗ ΩΣΤΕ ΝΑ ΕΝΣΩΜΑΤΩΝΕΙ ΞΕΝΑ ΘΕΤΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ, ΚΑΝΟΝΤΑΣ ΜΑΣ ΝΑ ΒΛΕΠΟΥΜΕ ΤΟΝ ΕΑΥΤΟ ΜΑΣ ΠΙΟ ΕΛΚΥΣΤΙΚΟ ΑΠ' ΤΗΝ ΑΛΗΘΙΝΗ ΕΙΚΟΝΑ.

Υπήρξαν βέβαια περιορισμοί στην έρευνα. Οι συμμετέχοντες είχαν φωτογραφηθεί υπό εργαστηριακές συνθήκες και με ουδέτερη έκφραση, πολύ διαφορετικά από το πώς βλέπουμε συνήθως τον εαυτό μας στον καθρέφτη ή στις φωτογραφίες. «Ίσως χαμογελάς περισσότερο στις φωτογραφίες σου», σημειώνει ο Epley, «και αυτή είναι μια πιο θετική εικόνα από εκείνη που τραβήξαμε από τους ανθρώπους στο εργαστήριο».

Έρευνα της Cazzato, στην οποία συμμετείχε και ο Στέργιος Μακρής, γνωστικός νευροεπιστήμονας και ανώτερος λέκτορας στο Edge Hill University, με ειδίκευση στη νευροψυχολογία, εξέτασε πόσο εύκολα μπορούμε να αναγνωρίσουμε το πρόσωπό μας ακόμη και όταν έχει τροποποιηθεί σημαντικά. Η ομάδα συνδύασε φωτογραφίες από τις 30 συμμετέχουσες 18-24 ετών με εικόνες άγνωστων γυναικών που είχαν υποβληθεί σε αισθητικές παρεμβάσεις, όπως fillers στα χείλη και τα μάγουλα, και στη συνέχεια τους ζήτησε να εντοπίσουν το δικό τους πρόσωπο.

«Διαπιστώσαμε ότι, κατά τη διάρκεια σύντομης θέασης, οι συμμετέχοντες συνέχιζαν να αναγνωρίζουν ένα πρόσωπο ως δικό τους ακόμη και όταν περιείχε σημαντικό μέρος πληροφοριών από το άλλο πρόσωπο», εξηγεί η Cazzato. Το εύρημα, διευκρινίζει, δεν σημαίνει ότι όλοι έχουμε στο μυαλό μας μια ομορφότερη εκδοχή του εαυτού μας, αλλά ότι η νοητική αναπαράσταση του προσώπου μας είναι αρκετά ευέλικτη ώστε να ενσωματώνει θετικά χαρακτηριστικά άλλων προσώπων, ιδιαίτερα όταν η κρίση γίνεται γρήγορα και χωρίς πολλή συνειδητή επεξεργασία.

Παρηγοριά για τις «άθλιες» selfies

Ακόμη κι αν τα παραπάνω τεκμηριώνονται και ακούγονται πειστικά, δύσκολα κρατάς μια άθλια στα μάτια σου selfie, λέγοντας στον εαυτό σου «χαλάρωσε, έτσι σε βλέπει ο κόσμος». Βέβαια, καταλήγει ο Epley, υπάρχει και κάτι θετικό: «Μπορεί να μη σου αρέσει αυτή η εικόνα, αλλά αν οι άλλοι βλέπουν αυτή την εικόνα όλη την ώρα, πιθανότατα τους αρέσει περισσότερο απ’ όσο αρέσει σε εσένα. Κι αυτό είναι κάπως παρήγορο».