ΠΩΣ ΤΟ ΣΤΡΕΣ ΕΠΗΡΕΑΖΕΙ ΤΟΝ ΤΡΟΠΟ ΠΟΥ ΤΡΩΜΕ

Το σώμα μας αντιδρά με διάφορους τρόπους στο στρες, με την αύξηση της κορτιζόλης να επηρεάζει σημαντικά τις διατροφικές με συνήθειες. Μια διαιτολόγος λέει τι να προσέξουμε τις δύσκολες μέρες.

Το στρες επηρεάζει με διάφορους τρόπους τη ζωή και την υγεία μας, με τη διατροφή να αποτελεί έναν από τους πιο άμεσους. Όταν βρίσκονται σε κατάσταση ψυχικής/συναισθηματικής πίεσης, πολλοί άνθρωποι οδηγούνται στην υπερφαγία, επιλέγοντας τροφές που τους κάνουν να νιώθουν καλά – κατά κανόνα τις πιο πλούσιες σε λιπαρά και σάκχαρα.

Σε άλλους, συμβαίνει το αντίθετο: το στρες περιορίζει την όρεξη, με αποτέλεσμα να τρώνε λιγότερο ή ακόμη και να παραλείπουν γεύματα. Παράλληλα, το χρόνιο στρες συνδέεται με αυξημένο κίνδυνο κατάθλιψης, η οποία μπορεί επίσης να συνοδεύεται από απώλεια της όρεξης.

Οι αλλαγές αυτές συμβαίνουν επειδή οι καταστάσεις που προκαλούν στρες ενεργοποιούν έναν ορμονικό και νευρολογικό μηχανισμό επιβίωσης που καλεί τον οργανισμό να δώσει προτεραιότητα σε τροφές οι οποίες παρέχουν άμεσα υψηλά επίπεδα ενέργειας, ενώ την ίδια ώρα «μουδιάζει» το κέντρο επιβράβευσης του εγκεφάλου. Έτσι, ο εγκέφαλος από μία κατάσταση ηρεμίας και στοχαστικής λήψης αποφάσεων μεταβαίνει σε μια συμπεριφορά αναζήτησης επιβράβευσης.

Μια μετα-ανάλυση, που δημοσιεύτηκε το 2022 στο επιστημονικό περιοδικό Health Psychology Review με τίτλο «Stress and eating behaviours in healthy adults», περιέλαβε 54 μελέτες σε 119.820 ενήλικες και κατέληξε σε πολύ συγκεκριμένα στοιχεία σχετικά με το πώς επηρεάζει το στρες τον τρόπο που τρώμε.

Η διαιτολόγος–διατροφολόγος Δέσποινα Παπαδοπούλου συγκέντρωσε τα κυριότερα από αυτά και δίνει παρακάτω τις δικές της συμβουλές.

Με ποιες διατροφικές αλλαγές συσχετίζεται το στρες

Σύμφωνα με την ανάλυση της ψυχολόγου υγείας Deborah Hill και της ομάδας της από το Open University το στρες μπορεί να οδηγήσει σε:

Μικρή αύξηση της συνολικής πρόσληψης τροφής

Το στρες ωθεί τους ανθρώπους να τρώνε ελαφρώς περισσότερο συνολικά, οδηγώντας σε υψηλότερη συνολική θερμιδική πρόσληψη σε σχέση με τις συνήθεις συνθήκες.

Μεγαλύτερη κατανάλωση λιγότερο υγιεινών τροφίμων

Το στρες πυροδοτεί μια διπλή αρνητική μεταβολή στις διατροφικές προτιμήσεις: Αυξάνει ταυτόχρονα την κατανάλωση ανθυγιεινών τροφών (τροφές που προσφέρουν συναισθηματική ανακούφιση, με υψηλή περιεκτικότητα σε ζάχαρη και λιπαρά) και μειώνει την κατανάλωση υγιεινών τροφών (όπως φρούτα και λαχανικά).

Εικονογράφηση: Χριστίνα Αβδίκου

Περιορισμό της ικανότητας διατήρησης διατροφικού προγράμματος

Τα άτομα που προσπαθούν ενεργά να ελέγξουν τη διατροφή τους ή να περιορίσουν αυστηρά την πρόσληψη τροφής είναι τα πιο ευάλωτα σε συνθήκες στρες. Ο γνωστικός τους έλεγχος την περίοδο εκείνη κάμπτεται, οδηγώντας σε πολύ πιο έντονη αύξηση της ανθυγιεινής διατροφικής συμπεριφοράς σε σύγκριση με όσους δεν ακολουθούν δίαιτα.

Μάλιστα, οι παραπάνω αντιδράσεις στην κατανάλωση τροφής λόγω στρες φάνηκε να συμβαίνουν ανεξαρτήτως ηλικίας, φύλου και δείκτη μάζας σώματος. Όπως χαρακτηριστικά γράφουν οι ερευνητές: «Η βιολογική τάση για στροφή προς τροφές υψηλής ενεργειακής αξίας που προσφέρουν ικανοποίηση σε περιόδους στρες αποτελεί ένα κοινό ανθρώπινο χαρακτηριστικό και όχι κάτι που καθορίζεται από τον συγκεκριμένο σωματότυπο ή τα δημογραφικά στοιχεία του ατόμου».

Την ίδια ώρα, σημειώνει η κ. Παπαδοπούλου, «η βιβλιογραφία για τον άξονα εγκεφάλου–εντέρου δείχνει ότι το στρες μπορεί να επηρεάσει την κινητικότητα, την ευαισθησία και άλλες λειτουργίες του γαστρεντερικού, εξηγώντας γιατί σε περιόδους έντονου στρες κάποιοι άνθρωποι εμφανίζουν περισσότερο φούσκωμα, πόνο ή αλλαγές στις κενώσεις». Συνεπώς, οι καταστάσεις αυτές μπορεί επίσης να επηρεάσουν τον τρόπο που τρώει κανείς.

Τι συμβουλεύει η διαιτολόγος για τις περιόδους έντονου στρες

Η στροφή προς ανθυγιεινές διατροφικές συνήθειες σε περιόδους στρες μπορεί να έχει σημαντικές επιβλαβείς σωματικές και ψυχικές επιπτώσεις. Οι ερευνητές υπογραμμίζουν τη σημασία της αντιμετώπισης του στρες και των δυνητικά επιβλαβών διατροφικών συμπεριφορών.

Από την πλευρά της, η κ. Παπαδοπούλου συμβουλεύει: «Όταν το σώμα σου βρίσκεται συνεχώς σε κατάσταση στρες, μην προσπαθείς να το "τιμωρήσεις" περισσότερο με μια αυστηρότερη δίαιτα. Άκουσέ το. Η λύση δεν είναι να κόψεις κι άλλο φαγητό επειδή έφαγες περισσότερο μια δύσκολη μέρα.

»Ξεκίνα από τα βασικά: σταθερά γεύματα, επαρκής θρέψη, καλή ενυδάτωση, σωματική κίνηση που ωφελεί σε πολλά επίπεδα και –κυρίως– χώρος για ξεκούραση».

Δίνει, μάλιστα, ιδιαίτερη έμφαση στη σωματική άσκηση, λέγοντας πως τις δύσκολες μέρες «θα χρειαστεί να είναι ήπια, καθώς οι έντονες προπονήσεις στρεσάρουν περισσότερο το σώμα και μπορεί να επηρεάσουν τον ύπνο προκαλώντας υπερένταση».

«Η διατροφή δεν είναι μόνο το τι βάζουμε στο πιάτο μας», καταλήγει. «Είναι και το πώς ζούμε γύρω από αυτό το πιάτο».