ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗ: ΠΟΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΚΑΝΕΙΣ ΓΙΑ ΝΑ ΤΗΝ ΠΡΟΛΑΒΕΙΣ ΚΑΙ ΣΕ ΠΟΙΑ ΗΛΙΚΙΑ

Η Παγκόσμια Ημέρα Οστεοπόρωσης, στις 20 Οκτωβρίου, αποτελεί μια ευκαιρία να θυμηθούμε ότι η φροντίδα των οστών ξεκινά πολύ πριν εμφανιστεί ένα πρόβλημα. Μπορούμε να το προλάβουμε κάνοντας εγκαίρως εξετάσεις;

Η οστεοπόρωση επηρεάζει περίπου 500 εκατομμύρια ανθρώπους παγκοσμίως, ενώ σύμφωνα με τη Διεθνή Ένωση Οστεοπόρωσης, 1 στις 3 γυναίκες και 1 στους 5 άντρες άνω των 50 ετών θα υποστεί στη διάρκεια της ζωής του κάταγμα που σχετίζεται με την οστεοπόρωση.

Παράλληλα, έως και 37 εκατομμύρια κατάγματα καταγράφονται κάθε χρόνο σε άτομα ηλικίας άνω των 55 ετών. Στην Ελλάδα, το 19% των γυναικών και 11% των αντρών άνω των 60 ετών στην Ελλάδα έχουν διαγνωστεί με τη νόσο.

Η οστεοπόρωση συχνά εξελίσσεται χωρίς εμφανή συμπτώματα και μπορεί να γίνει αντιληπτή μόνο όταν συμβεί ένα κάταγμα. Αυτός είναι και ένας από τους λόγους που η έγκαιρη αναγνώριση των παραγόντων κινδύνου και η φροντίδα της οστικής υγείας έχουν ιδιαίτερη σημασία σε κάθε ηλικία.

Για τις γυναίκες, κρίσιμη είναι η περίοδος γύρω από την εμμηνόπαυση, καθώς η μείωση των οιστρογόνων συνδέεται με επιτάχυνση της απώλειας οστικής πυκνότητας. Η ηλικία, το οικογενειακό ιστορικό οστεοπόρωσης ή κατάγματος ισχίου, ένα προηγούμενο κάταγμα μετά από ήπια πτώση, το χαμηλό σωματικό βάρος και η καθιστική ζωή είναι επίσης παράγοντες που μπορεί να αυξήσουν τον κίνδυνο.

Η υγεία των οστών, πάντως, δεν είναι θέμα που αφορά μόνο τη μεγαλύτερη ηλικία. Η παιδική και η εφηβική ηλικία είναι καθοριστικές για την ανάπτυξη της μέγιστης οστικής μάζας, ενώ στην ενήλικη ζωή στόχος είναι η διατήρησή της και ο περιορισμός της οστικής απώλειας.

iStock

Τι είναι η οστεοπόρωση και πώς γίνεται η διάγνωση

«Ως οστεοπόρωση ορίζεται η σκελετική διαταραχή που χαρακτηρίζεται από μειωμένη οστική αντοχή προδιαθέτοντας ένα άτομο σε αυξημένο κίνδυνο κατάγματος. Η οστική αντοχή ενσωματώνει την οστική πυκνότητα και την οστική ποιότητα», αναφέρει ο Γεώργιος Τροβάς, Ενδοκρινολόγος, Επιστημονικός Συνεργάτης του Εργαστηρίου Έρευνας Παθήσεων Μυοσκελετικού Συστήματος, ο οποίος μας έδωσε τις πληροφορίες για το συγκεκριμένο άρθρο.

Πώς γίνεται η διάγνωση; Σε ποια ηλικία και ποιες εξετάσεις πρέπει να κάνουμε; Σύμφωνα με τον κ. Τροβά, για τη διάγνωση της οστεοπόρωσης χρειάζονται απεικονιστικές εξετάσεις οστικής πυκνότητας (DΕXA, Echolight) καθώς και εξετάσεις αίματος (βιοχημικός έλεγχος). Στη συνέχεια, ο ασθενής θα πρέπει να επιλέξει έναν εξειδικευμένο ιατρό στα μεταβολικά νοσήματα για να αξιολογήσει την κατάστασή του. Ο γιατρός που μπορεί να έχει τέτοια εξειδίκευση είναι συνήθως ο ενδοκρινολόγος, ο ορθοπεδικός ή ο ρευματολόγος.

Οι εξετάσεις αυτές συστήνονται στις γυναίκες στην ηλικία της εμμηνόπαυσης. Όμως, σε ειδικές περιστάσεις ενδέχεται να γίνουν και λίγο νωρίτερα. Όταν ο γιατρός μάθει ότι η μητέρα σου έχει οστεοπόρωση και έχει ήδη ένα κάταγμα χαμηλής βίας, δεν πρέπει να περιμένει να μπεις στην εμμηνόπαυση για να σου κάνει τον πρώτο ακτινολογικό έλεγχο οστικής πυκνότητας. Δεν πρέπει να ισχύουν εδώ τα πρωτόκολλα.

Πότε ο διαγνωστικός έλεγχος πρέπει να γίνει νωρίτερα;

Τα πρωτόκολλα είναι για τα συστήματα υγείας, όχι για τις μεμονωμένες περιπτώσεις ασθενών. Αν υπάρχει ιστορικό, ο έλεγχος πρέπει να γίνει νωρίτερα, όπως άλλωστε ισχύει και για τον καρκίνο και για άλλες ασθένειες.

iStock

Όταν έχουμε γονείς με προϋπάρχοντα κατάγματα χαμηλής βίας, τότε τα παιδιά πρέπει να ψαχτούν, οι γυναίκες περισσότερο, οι άντρες λιγότερο, αλλά πρέπει και τα δύο φύλα να ψαχτούν. Επίσης, όταν κάνουμε μακροχρόνια αγωγή με ψυχιατρικά φάρμακα, διότι αυτά τα φάρμακα επηρεάζουν το μεταβολισμό του οστού σε μακροπρόθεσμη βάση.

Τα οστά επηρεάζονται ακόμη από τον υπερθυρεοειδισμό, τα ρευματολογικά νοσήματα, τη νευρογενή ανορεξία. Αλλά και όσοι παίρνουν κορτιζόνη και μεθοτρεξάτη πρέπει να ελεγχθούν πιο νωρίς. Άτομα με χαμηλό βάρος που καπνίζουν ή καταναλώνουν πολύ αλκοόλ θεωρούνται υψηλού κινδύνου.

Γυναίκες με καρκίνο του μαστού που παίρνουν αναστολείς αρωματάσης πρέπει να πάρουν προληπτικά αγωγή για οστεοπόρωση, γιατί τα φάρμακα αυτά δημιουργούν οστεοπόρωση.

Όλοι οι παραπάνω παράγοντες επηρεάζουν και τους άντρες φυσικά, οι οποίοι, αν δεν τους έχουν, θα πρέπει να εξεταστούν στην ηλικία των 70 ετών και άνω. Αν όμως έχουν κάποιον από αυτούς, οι ενδεδειγμένες ηλικίες για τις πρώτες εξετάσεις είναι μεταξύ 50 και 69 ετών.

Να σημειωθεί εδώ ότι καθώς η ακτινοβολία των απεικονιστικών είναι χαμηλή, δεν υπάρχει κάποιος κίνδυνος αν γίνουν νωρίτερα. Όμως, για κάτι τέτοιο θα πρέπει να συντρέχουν οι παράγοντες κινδύνου που προαναφέραμε.

Μια νέα μέθοδος διάγνωσης της οστεοπόρωσης

Υπάρχει μια νέα μέθοδος διάγνωσης της οστεοπόρωσης, μας πληροφορεί ο κ. Τροβάς, χωρίς καθόλου ακτινοβολία. Το Echolight (ή πιο σωστά η τεχνολογία REMS - Radiofrequency Echographic Multi-Spectrometry) είναι μια νεότερη, εγκεκριμένη μέθοδος μέτρησης της οστικής πυκνότητας, η οποία προβάλλεται τα τελευταία χρόνια ως η κύρια εναλλακτική της κλασικής εξέτασης DEXA.

Η βασική της διαφορά είναι ότι χρησιμοποιεί ηχητικά κύματα (υπερήχους) και ραδιοσυχνότητες, αντί για ιοντίζουσα ακτινοβολία (ακτίνες Χ). Αντί να σε υποβάλλει σε ακτινοβολία, ο χειριστής περνάει μια κεφαλή υπερήχου πάνω από την οσφυϊκή μοίρα της σπονδυλικής στήλης και το ισχίο. Ειδικοί αλγόριθμοι αναλύουν τον τρόπο που τα κύματα ανακλώνται στα οστά και συγκρίνουν τα δεδομένα με μια τεράστια δημογραφική βάση αναφοράς.

iStock

Η μέθοδος είναι απολύτως ασφαλής για εγκύους, παιδιά και άτομα που χρειάζονται πολύ συχνή παρακολούθηση (π.χ. ανά τρίμηνο ή εξάμηνο) για να δουν αν αποδίδει η γυμναστική ή η διατροφή τους. Η DEXA μετράει αυστηρά την ποσότητα του μετάλλου στο οστό. Το Echolight παρέχει έναν επιπλέον δείκτη, τον δείκτη ευθραυστότητας, ο οποίος αξιολογεί τη μικροαρχιτεκτονική του οστού.

Συχνά οι άνθρωποι παθαίνουν κατάγματα ενώ η DEXA τους δεν δείχνει σοβαρή οστεοπόρωση, επειδή τα οστά τους ήταν «πυκνά αλλά εύθραυστα». Το Echolight προσπαθεί να εντοπίσει αυτό ακριβώς το πρόβλημα, απορρίπτοντας τυχόν άστοχες λήψεις (χάρη στον αλγόριθμό του), και μειώνει έτσι την εξάρτηση από την εμπειρία του χειριστή. 

Σε αντίθεση με τα ογκώδη κρεβάτια της DEXA, ο εξοπλισμός του Echolight μοιάζει με φορητό υπέρηχο και μπορεί να χρησιμοποιηθεί σε μικρά ιατρεία ή ακόμα και στο κρεβάτι του ασθενούς. Στην Ελλάδα υπάρχει ένα μηχάνημα, το οποίο ανήκει στον Σύλλογο Σκελετικής Υγείας Πεταλούδα (μη κερδοσκοπικό σωματείο, το οποίο απευθύνεται στο κοινό και σαν κύριο στόχο έχει την ενημέρωση γύρω από την σκελετική υγεία) και είναι διαθέσιμο στο ευρύ κοινό, μετά από τηλεφωνική συνεννόηση. Το κόστος της εξέτασης δεν καλύπτεται από τον ΕΟΠΠΥ.

iStock

Ποιες επιπλέον αιματολογικές εξετάσεις μπορεί να χρειαστούν;

Αν οι απεικονιστικές εξετάσεις δείξουν έναν βαθμό οστεοπενίας (το στάδιο πριν από την οστεοπόρωση) ή και οστεοπόρωση, πριν από την έναρξη οποιασδήποτε θεραπείας, συνιστάται ένας βασικός αιματολογικός έλεγχος που περιλαμβάνει ασβέστιο, φώσφορο, βιταμίνη D, παραθορμόνη (PTH), αλκαλική φωσφατάση (ΑLP) και ορμόνες θυρεοειδούς (TSH, T3, T4) για να γνωρίζει ο γιατρός τον οστικό μεταβολισμό και να αποκλείσει κάποιο δευτεροπαθές αίτιο της οστεοπόρωσης (ενδοκρινολογικές παθήσεις, διατροφικές διαταραχές, συγκεκριμένες φαρμακευτικές αγωγές). Ταυτόχρονα, μπορεί να δοθεί και μια 24ωρη εξέταση ούρων (λέγεται ασβεστουρία), για να διερευνηθεί τυχόν αποβολή ασβεστίου από τα ούρα, που είναι μια παθολογική κατάσταση.

Το πιο σημαντικό που πρέπει να καταλάβεις για την οστεοπόρωση

Το θέμα με την οστεοπόρωση είναι ότι δεν προλαμβάνεις την ίδια τη νόσο κάνοντας έγκαιρες εξετάσεις. Προλαμβάνεις όμως την εξέλιξή της και μειώνεις τον κίνδυνο καταγμάτων, ακολουθώντας κάποια αγωγή. Η ουσιαστική πρόληψη γίνεται από την παιδική κιόλας ηλικία.

Η ισορροπημένη διατροφή με επαρκή πρόσληψη ασβεστίου και πρωτεΐνης, η επάρκεια βιταμίνης D και η τακτική σωματική δραστηριότητα –ιδιαίτερα οι ασκήσεις με φόρτιση του σωματικού βάρους και η μυϊκή ενδυνάμωση– αποτελούν βασικούς πυλώνες για τη διατήρηση της οστικής υγείας.

Παράλληλα, η αποφυγή του καπνίσματος και της υπερβολικής κατανάλωσης αλκοόλ, καθώς και η γνώση των προσωπικών παραγόντων κινδύνου, μπορούν να συμβάλουν ουσιαστικά στην πρόληψη στις μεγαλύτερες ηλικίες.