Ο ΛΟΓΟΣ ΠΟΥ Ο ΔΙΑΒΗΤΗΣ ΤΥΠΟΥ 2 ΕΙΝΑΙ ΣΥΧΝΟΤΕΡΟΣ ΣΤΟΥΣ ΑΝΤΡΕΣ – ΠΩΣ ΝΑ ΜΕΙΩΣΕΙΣ ΤΟΝ ΚΙΝΔΥΝΟ

Ο διαβήτης τύπου 2 δείχνει να «προτιμά» τους άντρες, οι οποίοι διαγιγνώσκονται συχνότερα και σε μικρότερη ηλικία, ακόμη κι αν δεν έχουν αυξημένο σωματικό βάρος. Οι γυναίκες, πάλι, ενδέχεται να αντιμετωπίζουν μεγαλύτερη μεταβολική επιβάρυνση και αυξημένο σχετικό κίνδυνο καρδιαγγειακών επιπλοκών. Τι ρόλο διαδραματίζουν το λίπος και οι ορμόνες;

Σχεδόν 90% των περιπτώσεων διαβήτη είναι τύπου 2, με τις περισσότερες διαγνώσεις να αφορούν τον ανδρικό πληθυσμό. Σύμφωνα με επιδημιολογικά δεδομένα, οι άντρες διαγιγνώσκονται σε μικρότερη ηλικία και με χαμηλότερο δείκτη μάζας σώματος (ΔΜΣ) συγκριτικά με τις γυναίκες. Εκείνες, από την πλευρά τους, εμφανίζουν περισσότερους παράγοντες κινδύνου κατά τη διάγνωση και διατρέχουν υψηλότερο κίνδυνο καρδιαγγειακών επιπλοκών και θνησιμότητας.

Μια νεότερη ανασκόπηση της επιστημονικής βιβλιογραφίας εξέτασε τις διαφορές ανάμεσα στα δύο φύλα ως προς την εμφάνιση, την εξέλιξη και την αντιμετώπιση του διαβήτη τύπου 2, διαπιστώνοντας επιπλέον ότι:

• Οι άντρες εμφανίζουν συχνότερα αυξημένο σάκχαρο όταν μετρούνται νηστικοί (διαταραχή στη γλυκόζη νηστείας), ενώ οι γυναίκες συχνότερα δυσκολεύονται να διαχειριστούν τη γλυκόζη μετά την κατανάλωσή της (διαταραγμένη ανοχή στη γλυκόζη).
• Οι γυναίκες εμφανίζουν συχνότερα μεγαλύτερη επιβάρυνση από παράγοντες κινδύνου κατά τη διάγνωση, όπως η υπερβολική αύξηση βάρους και η υπέρταση, ιδιαίτερα σε μικρότερη ηλικία.
• Το ιστορικό διαβήτη κύησης αποτελεί τον σημαντικότερο παράγοντα κινδύνου για την εμφάνιση διαβήτη τύπου 2 στις γυναίκες. Αυξημένο κίνδυνο αντιμετωπίζουν επίσης γυναίκες με σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών (πλέον, Πολυενδοκρινικό Μεταβολικό Σύνδρομο Ωοθηκών), υψηλότερα επίπεδα τεστοστερόνης ή πρώιμη εμμηνόπαυση, καθώς και άντρες με χαμηλή τεστοστερόνη.
• Στις περισσότερες μελέτες, οι γυναίκες με διαβήτη τύπου 2 έχουν μεγαλύτερη ποσοστιαία αύξηση του κινδύνου καρδιαγγειακών επιπλοκών και θνησιμότητας συγκριτικά με γυναίκες χωρίς τη νόσο (υψηλότερος σχετικός κίνδυνος). Ο απόλυτος κίνδυνος καρδιαγγειακών συμβαμάτων, ωστόσο, παραμένει υψηλότερος στους άντρες.
• Οι γυναίκες είναι λιγότερο πιθανό να λαμβάνουν θεραπεία και μέτρα μείωσης του καρδιαγγειακού κινδύνου που συστήνουν οι κατευθυντήριες οδηγίες. Αναφέρουν επίσης συχνότερα ανεπιθύμητες ενέργειες από αρκετές καρδιομεταβολικές θεραπείες.
• Το ψυχοκοινωνικό στρες και άλλοι σχετικοί παράγοντες φαίνεται να επηρεάζουν περισσότερο τον κίνδυνο εμφάνισης διαβήτη στις γυναίκες.

Στην εμμηνόπαυση, η πτώση των οιστρογόνων συνδέεται με μεγαλύτερη συσσώρευση σπλαχνικού λίπους και αυξημένο κίνδυνο διαβήτη τύπου 2. iStock

Οι αποθήκες λίπους επηρεάζουν τον κίνδυνο

Οι άντρες συγκεντρώνουν συνήθως περισσότερο λίπος στην κοιλιακή χώρα και γύρω από τα εσωτερικά όργανα (σπλαχνικό λίπος), ενώ οι γυναίκες πριν από την εμμηνόπαυση στους γοφούς και τους μηρούς (υποδόριο λίπος). Η διαφορά στην αποθήκευση του περιττού λίπους φαίνεται πως επηρεάζει την ευαισθησία στην ινσουλίνη και, κατ' επέκταση, τον μεταβολικό κίνδυνο.

Το σπλαχνικό λίπος συνδέεται στενά με την αντίσταση στην ινσουλίνη, κατά την οποία τα κύτταρα δεν ανταποκρίνονται αποτελεσματικά στη δράση της ορμόνης, με αποτέλεσμα ο οργανισμός να δυσκολεύεται να ρυθμίσει τη γλυκόζη στο αίμα.

Αντιθέτως, λέει στον Independent η Esther Walden, ανώτερη κλινική σύμβουλος του οργανισμού Diabetes UK, το υποδόριο λίπος έχει λιγότερο επιβαρυντική επίδραση στον μεταβολισμό. Για τον λόγο αυτό η εικόνα αλλάζει μετά την εμμηνόπαυση, καθώς η πτώση των οιστρογόνων συνδέεται με μεγαλύτερη συσσώρευση σπλαχνικού λίπους και αυξημένο κίνδυνο διαβήτη τύπου 2.

Ωστόσο, το φύλο δεν καθορίζει από μόνο του την κατανομή του λίπους. Σε μελέτη που δημοσιεύτηκε το 2018 στο Nature Genetics, ερευνητές από το King's College London εντόπισαν παραλλαγές του γονιδίου KLF14 που επηρεάζουν το πού αποθηκεύεται το λίπος στις γυναίκες. Κάποιες από αυτές συνδέθηκαν με μεγαλύτερη εναπόθεση λίπους στην κοιλιά αντί στους γοφούς και με αυξημένο κίνδυνο διαβήτη τύπου 2. Η επίδραση της συγκεκριμένης γενετικής παραλλαγής αφορά ειδικά τις γυναίκες.

Υπάρχει ο όρος «skinny-fat» για τους ανθρώπους με ΔΜΣ σε φυσιολογικά όρια αλλά αυξημένο λίπος ανάμεσα στα όργανα. iStock

Γιατί εμφανίζεται διαβήτης παρά το χαμηλότερο βάρος

Το σωματικό βάρος και ο ΔΜΣ δεν αποτυπώνουν από μόνοι τους την κατανομή του λίπους. Μάλιστα, υπάρχει ο όρος «skinny-fat» για τους ανθρώπους με ΔΜΣ σε φυσιολογικά όρια αλλά αυξημένο λίπος ανάμεσα στα όργανα.

«Οι άντρες μπορούν να εμφανίσουν διαβήτη τύπου 2 με χαμηλότερο Δείκτη Μάζας Σώματος σε σύγκριση με τις γυναίκες. Αυτό σημαίνει ότι δεν χρειάζεται να έχουν σημαντικά αυξημένο βάρος για να διατρέχουν κίνδυνο», εξηγεί ο Δρ Henrik Premasundaram, γενικός γιατρός στο HCA Healthcare UK, προσθέτοντας ότι η σωματική δραστηριότητα και το σχετικά φυσιολογικό βάρος δεν αρκούν για να αποκλείσουν την πιθανότητα εμφάνισης της νόσου.

Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζονται όσοι έχουν οικογενειακό ιστορικό διαβήτη, αυξημένο κοιλιακό λίπος ή υπέρταση.

Ο ρόλος των ορμονών και της γλυκόζης

Τα οιστρογόνα φαίνεται να προσφέρουν στις γυναίκες ένα επιπλέον επίπεδο μεταβολικής προστασίας πριν από την εμμηνόπαυση. Σύμφωνα με τη Δρ. Walden, επηρεάζουν θετικά την ευαισθησία στην ινσουλίνη, την κατανομή του λίπους και τον μεταβολισμό της γλυκόζης, ενώ συνδέονται με καλύτερη διατήρηση της λειτουργίας των β-κυττάρων του παγκρέατος, τα οποία παράγουν και απελευθερώνουν ινσουλίνη.

Για να μειώσεις τον κίνδυνο διαβήτη, προτίμησε τρόφιμα πλούσια σε φυτικές ίνες, όπως λαχανικά, όσπρια και δημητριακά ολικής άλεσης, και περιόρισε τα τρόφιμα με πολλά πρόσθετα σάκχαρα. iStock

Υπάρχουν, παράλληλα, διαφορές στον τρόπο με τον οποίο μεταβάλλεται η γλυκόζη στο αίμα. Οι άντρες τείνουν να εμφανίζουν υψηλότερες τιμές γλυκόζης νηστείας, ενώ στις γυναίκες μπορεί να παρατηρούνται εντονότερες μεταγευματικές αυξήσεις. Όπως εξηγούν οι ειδικοί, αυτό σημαίνει πως μια εξέταση γλυκόζης νηστείας από μόνη της ενδέχεται να μην εντοπίσει εξίσου αποτελεσματικά τις διαταραχές του μεταβολισμού της γλυκόζης στα δύο φύλα.

Τα 4 σημάδια προσοχής

Ο διαβήτης τύπου 2 μπορεί να εξελίσσεται σταδιακά, με συμπτώματα που περνούν απαρατήρητα για μεγάλο διάστημα. Η Δρ Walden επισημαίνει τέσσερα χαρακτηριστικά προειδοποιητικά σημάδια, γνωστά στη Βρετανία ως τα 4Τ:

• Thirsty για την έντονη δίψα.
• Tired για την ασυνήθιστη κόπωση.
• Thinner για την ανεξήγητη απώλεια βάρους.
• Toilet για τη συχνότερη ούρηση από το συνηθισμένο.

Τα ίδια συμπτώματα μπορεί να εμφανιστούν και στον διαβήτη τύπου 1, αν και η εμφάνισή τους στον τύπο 2 είναι συχνά πιο σταδιακή και λιγότερο έντονη.

Ο Δρ Premasundaram συστήνει τακτικούς ελέγχους υγείας, ιδιαίτερα όταν συνυπάρχουν παράγοντες κινδύνου. Μια εξέταση αίματος μπορεί να εντοπίσει αυξημένες τιμές γλυκόζης προτού εμφανιστούν συμπτώματα, δίνοντας τη δυνατότητα για έγκαιρη παρέμβαση.

Η ΣΥΣΤΗΜΑΤΙΚΗ ΣΩΜΑΤΙΚΗ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑ, Η ΔΙΑΤΗΡΗΣΗ ΥΓΙΟΥΣ ΣΩΜΑΤΙΚΟΥ ΒΑΡΟΥΣ, Η ΚΑΛΥΤΕΡΗ ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ ΚΑΙ Η ΜΕΙΩΣΗ ΤΟΥ ΚΟΙΛΙΑΚΟΥ ΛΙΠΟΥΣ ΜΠΟΡΟΥΝ ΝΑ ΣΥΜΒΑΛΟΥΝ ΣΤΗΝ ΠΡΟΛΗΨΗ Ή ΤΗΝ ΚΑΘΥΣΤΕΡΗΣΗ ΤΟΥ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ 2.

Οι επιπλοκές μπορεί να είναι συχνότερες στους άντρες

Το φύλο φαίνεται να σχετίζεται και με τον κίνδυνο εμφάνισης επιπλοκών μετά τη διάγνωση. Σε μελέτη του 2024, δημοσιευμένη στο Journal of Epidemiology and Community Health, ομάδα ερευνητών από το Πανεπιστήμιο του Σίδνεϊ εξέτασε στοιχεία 25.713 ατόμων με διαβήτη, ηλικίας 45 ετών και πάνω, και συμπέρανε ότι:

• Οι άντρες εμφάνισαν υψηλότερο κίνδυνο καρδιαγγειακών επιπλοκών, νεφρικών προβλημάτων και επιπλοκών στα κάτω άκρα.
• Ο κίνδυνος ήταν κατά 51% υψηλότερος για τις καρδιαγγειακές επιπλοκές, κατά 55% για τις νεφρικές και κατά 47% για τις επιπλοκές στα κάτω άκρα, σε σύγκριση με τις γυναίκες.
• Οι διαφορές παρέμεναν ανεξάρτητα από το αν κάποιος ζούσε με διαβήτη λιγότερο ή περισσότερο από δέκα χρόνια.

Πώς μπορείς να μειώσεις τον κίνδυνο

Η πρόληψη του διαβήτη τύπου 2 συνδέεται σε μεγάλο βαθμό με αλλαγές και συνήθειες που βελτιώνουν τη μεταβολική υγεία. Η συστηματική σωματική δραστηριότητα, η διατήρηση υγιούς σωματικού βάρους, η καλύτερη ποιότητα διατροφής και η μείωση του κοιλιακού λίπους μπορούν να συμβάλουν στην πρόληψη ή την καθυστέρηση της νόσου.

Στην πράξη, μπορείς να ξεκινήσεις με τις εξής κινήσεις:

• Βάλε την κίνηση στην καθημερινότητά σου. Το περπάτημα και η συστηματική αερόβια άσκηση συμβάλλουν στη βελτίωση της ευαισθησίας στην ινσουλίνη.
• Περιόρισε το κοιλιακό λίπος. Η διαχείριση του βάρους, όταν υπάρχουν παραπάνω κιλά, μπορεί να μειώσει τον μεταβολικό κίνδυνο.
• Βελτίωσε τη διατροφή σου. Προτίμησε τρόφιμα πλούσια σε φυτικές ίνες, όπως λαχανικά, όσπρια και δημητριακά ολικής άλεσης, και περιόρισε τα τρόφιμα με πολλά πρόσθετα σάκχαρα.
• Έλεγχε τακτικά το σάκχαρό σου. Ειδικά αν έχεις οικογενειακό ιστορικό ή άλλους παράγοντες κινδύνου, συζήτησε με τον γιατρό σου πότε χρειάζεται να κάνεις εξετάσεις.