Εικονογράφηση: Ελένη Καστρινογιάννη

ΤΟ ΝΑ ΓΕΛΑΣ ΜΕ ΤΟΝ ΕΑΥΤΟ ΣΟΥ ΕΙΝΑΙ ΟΛΟΚΛΗΡΗ ΤΕΧΝΗ

Το να γελάς με τον εαυτό σου δεν σημαίνει ότι τον υποτιμάς. Ίσα ίσα, το αυτοσαρκαστικό χιούμορ φαίνεται πως είναι σημάδι αυτοπεποίθησης και ψυχικής ανθεκτικότητας.

Παρακολουθείς μια παράσταση stand-up comedy και νιώθεις άβολα όταν ο κωμικός στρέφει την προσοχή του πάνω σου; Το να μπορείς να γελάς με τον εαυτό σου δεν είναι πάντα εύκολο, γιατί χρειάζεται να έχεις συμφιλιωθεί με τις ατέλειες, τις αδυναμίες και τις μικρές ή μεγάλες αποτυχίες σου.

Δεν είναι τυχαίο ότι ο Αμερικανός ερευνητής Paul McGhee υποστήριζε ήδη από το 2010 πως το να γελάς με τον εαυτό σου είναι μία από τις δυσκολότερες μορφές χιούμορ. Στο πρόγραμμα επτά βημάτων που ανέπτυξε, η συγκεκριμένη δεξιότητα αποτελούσε το προτελευταίο στάδιο, πριν από την ακόμη δυσκολότερη ικανότητα να βρίσκεις το αστείο μέσα σε στρεσογόνες καταστάσεις.

Όταν φοβάσαι ότι γελούν μαζί σου

Δεν αντιμετωπίζουν όλοι οι άνθρωποι το γέλιο και το χιούμορ με τον ίδιο τρόπο. Για κάποιους, ακόμη και ένα χαμόγελο μπορεί να εκληφθεί ως ένδειξη κοροϊδίας. Στην ψυχολογία, αυτή η έντονη ευαισθησία απέναντι στο ενδεχόμενο να γίνεις αντικείμενο γέλιου ονομάζεται γελωτοφοβία (gelotophobia). Όπως εξηγεί ο René Proyer, καθηγητής Ψυχολογίας στο Πανεπιστήμιο Martin Luther, ένας άνθρωπος με γελωτοφοβία μπορεί ακόμη και σε μια χαλαρή κοινωνική συνθήκη να πιστεύει ότι οι άλλοι γελούν εις βάρος του.

Οι ειδικοί εξηγούν πώς δεν υπάρχει μία και μοναδική αιτία για την κατάσταση αυτή. Ένα ιδιαίτερα αυστηρό οικογενειακό περιβάλλον, αλλά και τραυματικές εμπειρίες χλευασμού κατά την παιδική ηλικία, μπορούν να συμβάλουν στην ανάπτυξή της. Φαίνεται επίσης να υπάρχει και μια πολιτισμική διάσταση, καθώς οι χώρες της Ανατολικής Ασίας παρουσιάζουν γενικά υψηλότερα επίπεδα γελωτοφοβίας σε σύγκριση με τις δυτικές χώρες.

Στον αντίποδα βρίσκεται η γελωτοφιλία (gelotophilia), δηλαδή η ευχαρίστηση που αντλείς όταν οι άλλοι γελούν μαζί σου. Προσοχή! Αυτό δεν σημαίνει ότι επιδιώκεις να γίνεις το επίκεντρο της κοροϊδίας, αλλά ότι μπορείς να απολαύσεις μια αστεία στιγμή χωρίς να αισθάνεσαι ότι απειλείται η αυτοεκτίμησή σου.

αυτοσαρκαστικό χιούμορ
Εικονογράφηση: Ελένη Καστρινογιάννη

Αυτοσαρκασμός ή αυτοϋποτίμηση;

Το να κάνεις πλάκα με τον εαυτό σου δεν είναι απαραίτητα ένδειξη χαμηλής αυτοεκτίμησης. Υπάρχει, όμως, μια σημαντική διαφορά ανάμεσα στο αυτοσαρκαστικό χιούμορ και στην αυτοϋποτιμητική συμπεριφορά.

Το 2003, Καναδοί ερευνητές ανέπτυξαν το Humor Styles Questionnaire, ένα ερωτηματολόγιο που διακρίνει τέσσερα βασικά είδη χιούμορ:

  • το affiliative humour (κοινωνικό/ ενωτικό),
  • το self-enhancing humour (αυτοενισχυτικό),
  • το aggressive humour (επιθετικό) και
  • το self-defeating (αυτοκαταστροφικό).

Το αυτοενισχυτικό χιούμορ σε βοηθά να αντιμετωπίζεις τις δυσκολίες με μια πιο ανάλαφρη ματιά. Έτσι, αντί να αφήνεις μια αποτυχία να σε καταβάλει, βρίσκεις κάτι αστείο στην κατάσταση και συνεχίζεις. Από την άλλη, το αυτοκαταστροφικό χιούμορ μπορεί να σε οδηγήσει στο να μειώνεις συστηματικά τον εαυτό σου, προκειμένου να κερδίσεις την αποδοχή των άλλων.

Ως συνήθως, βέβαια, τα πράγματα δεν είναι τόσο απλά. Η ερευνήτρια Sonja Heintz διαπίστωσε ότι άνθρωποι που χρησιμοποιούσαν συχνά αυτοϋποτιμητικά αστεία δεν παρουσίαζαν απαραίτητα χαμηλή αυτοεκτίμηση ή κακή ψυχική υγεία. Για ορισμένους, ο αυτοσαρκασμός λειτουργούσε ως τρόπος διαχείρισης της ανασφάλειας και σύνδεσης με τους άλλους.

ΟΤΑΝ Ο ΑΥΤΟΣΑΡΚΑΣΜΟΣ ΠΡΟΕΡΧΕΤΑΙ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΥΤΟΑΠΟΔΟΧΗ, ΜΠΟΡΕΙ ΝΑ ΣΕ ΒΟΗΘΗΣΕΙ ΝΑ ΣΥΝΔΕΘΕΙΣ ΜΕ ΤΟΥΣ ΑΛΛΟΥΣ.

Πότε ο αυτοσαρκασμός γίνεται πρόβλημα

Πού καταλήγουμε; Γίνεται νομίζω ξεκάθαρο πώς στόχος δεν είναι το να σταματήσεις να κάνεις αστεία εις βάρος σου. Αυτό που χρειάζεται είναι να αναρωτηθείς από πού πηγάζουν τα αστεία αυτά. Γελάς επειδή έχεις αποδεχτεί τις ατέλειές σου ή επειδή πιστεύεις ότι, αν τις επισημάνεις πρώτος, οι άλλοι θα σε αποδεχτούν ευκολότερα;

Όταν ο αυτοσαρκασμός προέρχεται από την αυτοαποδοχή, μπορεί να σε βοηθήσει να συνδεθείς με τους άλλους. Όταν γίνεται τρόπος να κρύβεις την ανασφάλεια ή να υποτιμάς διαρκώς τον εαυτό σου, ενδέχεται να λειτουργεί εις βάρος σου.

Μάλιστα, έρευνα που δημοσιεύτηκε στο επιστημονικό περιοδικό Frontiers in Psychology αμφισβήτησε ορισμένες από τις αρνητικές συσχετίσεις του αυτοκαταστροφικού χιούμορ με την ψυχική ευεξία, επισημαίνοντας ότι ο τρόπος με τον οποίο διατυπώνονται οι ερωτήσεις των σχετικών ψυχομετρικών εργαλείων μπορεί να επηρεάζει τα αποτελέσματα.

Τι κερδίζεις όταν δεν παίρνεις τον εαυτό σου τόσο σοβαρά

Το να γελάς με τα λάθη σου μπορεί να σε βοηθήσει να αντιμετωπίζεις τις αναποδιές χωρίς να εγκλωβίζεσαι στην απογοήτευση. Αυτή η ικανότητα συνδέεται με την ψυχολογική ευελιξία, καθώς σου επιτρέπει να αποστασιοποιηθείς προσωρινά από ένα δυσάρεστο γεγονός, να το δεις με άλλη ματιά και να μην το αφήσεις να καθορίσει την εικόνα που έχεις για τον εαυτό σου.

Το χιούμορ, επίσης, λειτουργεί ως κοινωνική γέφυρα. Όταν, για παράδειγμα, βρίσκεσαι ανάμεσα σε ανθρώπους που δεν γνωρίζεις καλά, ένα αστείο για μια δική σου μικρή αδεξιότητα μπορεί να δημιουργήσει οικειότητα. Ενδεικτικά, έρευνα στο Journal of Personality and Social Psychology διαπίστωσε ότι όταν κάποιος αντιμετωπίζει με χιούμορ ένα μικρό λάθος του, χωρίς να έχει προκαλέσει ουσιαστική βλάβη σε άλλους, μπορεί να γίνεται αντιληπτός ως πιο ζεστός, ικανός και αυθεντικός.

ΓΙΑ ΝΑ ΛΕΙΤΟΥΡΓΗΣΕΙ Ο ΑΥΤΟΣΑΡΚΑΣΜΟΣ, ΧΡΕΙΑΖΕΤΑΙ ΝΑ ΑΙΣΘΑΝΕΣΑΙ ΑΡΚΕΤΑ ΑΣΦΑΛΗΣ ΜΕ ΑΥΤΟ ΠΟΥ ΣΧΟΛΙΑΖΕΙΣ.

Πώς θα μάθεις να γελάς με τον εαυτό σου

Ο McGhee πρότεινε να αναγνωρίσεις αρχικά εκείνα τα χαρακτηριστικά σου που σε κάνουν να αισθάνεσαι άβολα. Δεν χρειάζεται να ξεκινήσεις από τις μεγαλύτερες ανασφάλειές σου. Μπορείς να αρχίσεις με κάτι ασήμαντο, όπως π.χ. την αφηρημάδα σου. Δοκίμασε να κάνεις ένα αστείο για αυτήν, χωρίς να αισθάνεσαι ότι πρέπει να απολογηθείς. Σταδιακά, μπορεί να ανακαλύψεις ότι πράγματα που προηγουμένως σε ενοχλούσαν δεν έχουν πλέον την ίδια δύναμη πάνω σου.

Καλό είναι να μην προσπαθείς να αστειευτείς με κάτι που εξακολουθεί να σε πληγώνει. Για να λειτουργήσει ο αυτοσαρκασμός, χρειάζεται να αισθάνεσαι αρκετά ασφαλής με αυτό που σχολιάζεις.

Τέλος, μην ξεχνάς ότι δεν χρειάζεται κάθε αδυναμία σου να μετατραπεί σε αστείο.

SLOW MONDAY NEWSLETTER

Θέλεις να αλλάξεις τη ζωή σου; Μπες στη λογική του NOW. SLOW. FLOW.
Κάθε Δευτέρα θα βρίσκεις στο inbox σου ό,τι αξίζει να ανακαλύψεις.