ΠΩΣ ΒΡΕΘΗΚΑ ΝΑ ΑΚΟΥΩ ΣΤΡΑΤΟ ΔΙΟΝΥΣΙΟΥ ΣΕ ΜΙΑ ΓΥΝΑΙΚΕΙΑ ΦΥΛΑΚΗ ΠΑΡΕΑ ΜΕ ΤΟΝ ΛΑΝΘΙΜΟ

Η παράσταση «Δεσμοφοριάζουσες» στο Σωφρονιστικό Κατάστημα Γυναικών Ελαιώνα Θηβών ήταν η κορύφωση ενός εργαστηρίου χορού που έδωσε στις συμμετέχουσες έναν χώρο «ελευθερίας», έκφρασης και αξιοπρέπειας.

Η φωνή του αξέχαστου Στράτου Διονυσίου ξεχύνεται από τα ηχεία σε ένα σουξέ της δεκαετίας του ’80:

Γίνε σίδερο και βράχος
να χτυπάει το άγχος.
Μη σε πάρει από κάτω η παλιοζωή.
Να βρεις άκρη μη γυρεύεις,
μην τα δυσκολεύεις.
Κάθε μέρα που περνάει πίσω δεν θα ’ρθει.

Ο λαός τραγούδι θέλει,
φτάνουν τα προβλήματα.
Χόρεψε το τσιφτετέλι,
κι όλα πια βλαστήματα.

Μπροστά μας τα δίνουν όλα στον χορό γυναίκες διαφόρων ηλικιών και ταμπεραμέντων, όπως θα περίμενες σε ένα γνήσιο γλέντι. Το επόμενο μουσικό κομμάτι παραμένει σε ρυθμούς τσιφτετελιού και η ηθοποιός Αριάν Λαμπέντ σηκώνεται από τη θέση της και λικνίζεται ανάμεσά τους. Την ακολουθούν και άλλες από το κοινό, ενώ από τη θέση του ο σύζυγός της, ο σκηνοθέτης Γιώργος Λάνθιμος, χτυπάει ρυθμικά παλαμάκια μαζί με όλους τους παριστάμενους.

Είναι η στιγμή που τα κινητά τηλέφωνα συνήθως παίρνουν φωτιά, τραβώντας βίντεο και ανεβάζοντας στόρις – μόνο που κανένας μας δεν έχει πάνω του κινητό. Βρισκόμαστε σε μια αίθουσα του Ειδικού Σωφρονιστικού Καταστήματος Ελεώνα Θήβας. Για να μπούμε, έχουμε παραδώσει τις ταυτότητες και τα κινητά μας, έχουμε αφήσει τις τσάντες μας και έχουμε περάσει από διαδοχικούς ελέγχους στοιχείων και από ανιχνευτή μετάλλων.

Έχουμε πάρει τις θέσεις μας σε μια αίθουσα με ημικυκλικές σειρές καθισμάτων για να παρακολουθήσουμε την παράσταση χορού «Δεσμοφοριάζουσες». Πρωταγωνίστριες δώδεκα κρατούμενες, οι οποίες από τον Νοέμβριο του 2025 μέχρι και τον Απρίλιο του 2026 παρακολούθησαν ένα από τα καλλιτεχνικά εργαστήρια που διοργανώνουν οι Εκπαιδευτικές & Κοινωνικές Δράσεις της Εθνικής Λυρικής Σκηνής σε Σωφρονιστικά Καταστήματα. Νωρίτερα μέσα στη μέρα έχουν δώσει παράσταση για τις συγκρατούμενές τους και τώρα είναι η ώρα για εμάς, τους «εξωτερικούς», που φτάσαμε ως τη Θήβα με αυτόν τον σκοπό.

Στις θέσεις μάς περίμενε το πρόγραμμα της παράστασης «Δεσμοφοριάζουσες». Φωτογραφία: Βαλέρια Ισάεβα

Είναι η δεύτερη φορά που περνάω τις πύλες φυλακής με ανάλογη αφορμή. Η πρώτη ήταν στον Κορυδαλλό, για να παρακολουθήσω ένα τρίπτυχο σύγχρονου χορού, όμως τότε οι κρατούμενοι ήταν μόνο θεατές και μοιραζόμασταν μαζί τους έναν προαύλιο χώρο – με τις θέσεις μας διακριτικά αποκομμένες από τις δικές τους.

Οι γυναικείες φυλακές της Θήβας είναι πολύ διαφορετικές από τις ανδρικές φυλακές του Κορυδαλλού. Βρίσκονται μακριά από τον αστικό ιστό, σε ένα εξοχικό τοπίο, και φαίνονται σαφώς πιο ευάερες και ευήλιες. Σε καμία από τις δύο περιπτώσεις δεν είδαμε τους χώρους διαβίωσης των κρατουμένων, όμως εδώ η συνολική αίσθηση είναι πιο ευχάριστη – αν αυτός ο όρος είναι δόκιμος για ένα μέρος όπου κάθε παράθυρο έχει κάγκελα και κάθε φράχτης πυκνά συρματοπλέγματα με λεπίδες.

Πριν φτάσει στο λαϊκό της κρεσέντο, η παράσταση πέρασε από διαφορετικές φάσεις. Ξεκίνησε ακολουθώντας τη δομή αρχαίου δράματος, τραγωδίας και κωμωδίας μαζί, για να συναντήσει κείμενα, κινήσεις, εικόνες, τραγούδια και μουσικές που διαμορφώθηκαν μέσα στο πλαίσιο του εργαστηρίου, αντανακλώντας στοιχεία από τις ζωές των γυναικών που συμμετείχαν.

Στο εργαστήριο και την παράσταση συμμετείχαν κρατούμενες που παρακολουθούν μέσα στη φυλακή το Σχολείο Δεύτερης Ευκαιρίας. Φωτογραφία: Βαλέρια Ισάεβα

Είδαμε σεντόνια της φυλακής να μεταμορφώνονται σε χλαμύδες αλλά και σε μωρά, σαν υπενθύμιση ότι ορισμένες είναι μητέρες. Ακούσαμε ένα μοιρολόι που έκρυβε περισσότερο πόνο από όσο μπορούσαμε να καταλάβουμε εκείνη τη στιγμή. Μάθαμε ότι κάποιες από τις κρατούμενες που παρακολουθούσαν το εργαστήριο δεν συμμετείχαν τελικά στην παράσταση γιατί είχαν πάρει μεταγωγή για την εκδίκαση της έφεσής τους ή είχαν αποφυλακιστεί.

Δεν ξέρω τι περνούσε από το μυαλό των υπόλοιπων θεατών, ούτε αν αναρωτήθηκαν έστω και φευγαλέα γιατί αυτές οι γυναίκες ήταν στη φυλακή – κάτι που ομολογώ ότι σκέφτηκα εγώ. Επίσης, δεν έμαθα γιατί βρισκόταν ανάμεσά μας ο Λάνθιμος, ο οποίος υπέγραφε και μια φωτογραφία των κρατούμενων που κοσμούσε το πρόγραμμα της παράστασης. Εκείνο, πάντως, που νομίζω ότι είναι σίγουρο είναι ότι η σημασία αυτού του εργαστηρίου ήταν πολύ μεγαλύτερη από ό,τι είδαμε εμείς ως θεατές στη σύντομη παραμονή μας.

Τον σχεδιασμό και την υλοποίησή του είχαν η Κατερίνα Σπυροπούλου και η Μαργαρίτα Τρίκκα, χορεύτριες και χορογράφοι, οι οποίες επιμελήθηκαν και τη χορογραφία της παράστασης. Μια μέρα μετά, τους ζήτησα να μου μιλήσουν για την εμπειρία τους, που μετράει αρκετά χρόνια σε ανάλογα προγράμματα. Πριν περάσω σε όσα είπαμε, θα μεταφέρω μια στιγμή στο κλείσιμο της παράστασης. «Και του χρόνου!» ευχήθηκε ο διευθυντής του Σωφρονιστικού Καταστήματος, Γεώργιος Μακρής, για να πάρει από όλες τις συμμετέχουσες ένα βροντερό «Όχι»!

Δεν είναι ότι δεν θα ήθελαν να ξανασυμμετάσχουν – άλλωστε για κάποιες δεν ήταν η πρώτη φορά. Είναι ότι όλες εύχονται να μη βρίσκονται του χρόνου στη φυλακή. Όσο όμως θα υπάρχουν κρατούμενες, τέτοια προγράμματα δεν αλλάζουν απλώς κάποιες μέρες τους. Δίνουν και την ελπίδα ότι θα βγουν έχοντας υποστεί μια μορφή απελευθερωτικής μεταμόρφωσης.

H Μαργαρίτα Τρίκκα και η Κατερίνα Σπυροπούλου λαμβάνουν το χειροκρότημα του κοινού. Φωτογραφία: Βαλέρια Ισάεβα

Η Κατερίνα Σπυροπούλου και η Μαργαρίτα Τρίκκα μιλούν για το εργαστήριο στις γυναικείες φυλακές Θήβας

– Το συγκεκριμένο εργαστήριο υλοποιείται εδώ και χρόνια. Τι έχετε δει να αλλάζει τόσο στο ίδιο το πρόγραμμα όσο και στον τρόπο που το προσεγγίζετε εσείς ως δημιουργοί;

Στην πραγματικότητα, ο τρόπος προσέγγισής μας δεν έχει αλλάξει στη διάρκεια των χρόνων. Στις 20 συναντήσεις μας καθ’ όλη τη διάρκεια της χρονιάς εστιάζουμε στην ομαδοσυνεργατική διαδικασία και στην ενδυνάμωση της ομάδας, ενώ κάθε συνάντηση χωρίζεται σε δύο μέρη. Το ένα μέρος αφορά στη σωματική προετοιμασία και εισαγωγή σε βασικά στοιχεία του χορού, ενώ το δεύτερο μέρος σε ασκήσεις αυτοσχεδιασμού, απ’ όπου αντλείται και το κινητικό, μουσικό και θεατρικό υλικό της παράστασης και φωτίζονται οι προσωπικές τους ιστορίες αλλά και τα διαφορετικά κινητικά και μουσικά στοιχεία από τις διαφορετικές κουλτούρες από τις οποίες προέρχονται οι ίδιες.

Δημιουργείται ένας ζεστός και ασφαλής χώρος όπου συναντιόμαστε και κοιταζόμαστε ισότιμα στα μάτια, ανοιγόμαστε και αφηνόμαστε με εμπιστοσύνη ώστε να μοιραστούν προσωπικά τραυματικά βιώματα, αλλά και όμορφες στιγμές ή νέα. Τα δάκρυα από τις μεγάλες συγκινήσεις δεν λείπουν ποτέ, αλλά ούτε και το γέλιο και η χαρά που κυριαρχεί σε όλη τη διαδικασία.

«ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕ ΕΝΤΕΛΩΣ ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΗ ΚΟΥΛΤΟΥΡΑ, ΚΟΙΝΩΝΙΚΑ ΣΤΙΓΜΑΤΙΣΜΕΝΕΣ, ΜΕ ΒΑΡΙΕΣ ΠΟΙΝΕΣ ΚΑΠΟΙΕΣ ΦΟΡΕΣ, ΜΑΣ ΕΧΟΥΝ ΜΙΛΗΣΕΙ ΠΙΟ ΕΙΛΙΚΡΙΝΑ, ΠΙΟ ΛΟΓΙΚΑ, ΠΙΟ ΔΙΑΦΑΝΑ ΑΠΟ ΠΟΛΛΟΥΣ ΚΑΙ ΠΟΛΛΕΣ ΠΟΥ “ΠΛΗΡΟΥΝ” ΤΙΣ ΟΠΟΙΕΣ ΠΡΟΫΠΟΘΕΣΕΙΣ».

Αυτό που αλλάζει είναι το ετερόκλητο κοινό των συμμετεχουσών κάθε χρόνο. Στις γυναικείες φυλακές στη Θήβα βρίσκονται γυναίκες καταδικασμένες από πολλές διαφορετικές εθνικότητες εκτός από τις Ελληνίδες, βρίσκονται οι ανήλικες, οι μωρομάνες, με τα μωράκια τους μέσα στη φυλακή, μητέρες με τα παιδιά τους έξω από τη φυλακή, γυναίκες όλων των ηλικιών, όλων των σωματότυπων, γυναίκες που δεν ξέρουν να διαβάζουν ή να γράφουν, γυναίκες διαφορετικών θρησκειών, γυναίκες με σοβαρά ζητήματα υγείας κ.ά. Επομένως, προσαρμόζουμε τα στοιχεία της διαδικασίας παραγωγής υλικού ανάλογα με τις εκάστοτε πολιτισμικές αναφορές των συμμετεχουσών ανά χρονιά.

Τα τρία τελευταία χρόνια το εργαστήρι πραγματοποιείται αποκλειστικά σε συνεργασία με το Σχολείο Δεύτερης Ευκαιρίας, ενώ πριν μπορούσαν να συμμετάσχουν από όλη τη φυλακή. Το σχολείο παρακολουθεί σε μεγάλο ποσοστό πληθυσμός Ρομά γυναικών, ως εκ τούτου και στο εργαστήρι εκ των πραγμάτων συμμετέχουν κυρίως Ρομά. Εμείς με τη σειρά μας τροφοδοτούμε την ανάδειξη της δικής τους πολιτισμικής ταυτότητας και πολιτισμικών αναφορών.

Στιγμιότυπο από τα εργαστήρια χορού που προηγήθηκαν της παράστασης. Φωτογραφία: Βαλέρια Ισάεβα

– Υπάρχει κάτι που σας έχει εκπλήξει σε αυτή τη διαδρομή; Κάτι που δεν περιμένατε όταν ξεκινήσατε να δουλεύετε μέσα σε φυλακή;

Νομίζουμε ότι το πιο εκπληκτικό είναι το γεγονός ότι δεν υπάρχουν αυτονόητα, ότι όλα τα κλισέ ακυρώνονται στην πράξη. Διαπιστώνεις πως δεν είναι αυτονόητο ότι θα ξέρουν να χτυπάνε παλαμάκια στον ρυθμό, ότι θα ξέρουν ποιοι είναι οι Rolling Stones ή τι είναι το αρχαίο δράμα. Την ίδια στιγμή, όμως, διαπιστώνεις πως δεν μπορείς να αποκλείσεις το γεγονός ότι θα έρθει μια κρατούμενη μαθήτρια του Δημοτικού (στο σχολείο Δεύτερης Ευκαιρίας της φυλακής) και θα σου φέρει ένα απόσπασμα Νίτσε που προτείνει να μπει στην παράσταση. Ή ότι κάποια θα τραγουδάει πολύ πιο ανατριχιαστικά από πολλές κυρίες του ελληνικού πενταγράμμου.

Γυναίκες με εντελώς διαφορετική κουλτούρα, κοινωνικά στιγματισμένες, με βαριές ποινές κάποιες φορές, μας έχουν μιλήσει πιο ειλικρινά, πιο λογικά, πιο διάφανα από πολλούς και πολλές που «πληρούν» τις όποιες προϋποθέσεις.

– Σας απασχολεί ο λόγος για τον οποίο είναι έγκλειστες; Μπαίνει καθόλου μέσα στη διαδικασία ή μένει εκτός;

Καθόλου δεν μας απασχολεί αυτό, δεν μας αφορά και δεν ρωτάμε ποτέ. Αρμόδια για τη διερεύνηση των λόγων που θα βρεθούν στη φυλακή οι γυναίκες αυτές είναι τα ελληνικά δικαστήρια. Η ζωή είναι πολύ σύνθετη και δύσκολη από πριν βρεθούν στη φυλακή. Είναι άνθρωποι σαν όλους εμάς. Ο δικός μας ο ρόλος είναι να προσπαθούμε να προσφέρουμε μια διαφορετική δημιουργική εμπειρία όσο είναι έγκλειστες, να κρατηθούν και να αντέξουν, και να βγουν όσο το δυνατόν λιγότερο τσακισμένες έξω στην κοινωνία. Ας μην ξεχνάμε ότι όλοι οι έγκλειστοι άνθρωποι επιστρέφουν έξω, δίπλα μας, μαζί μας.

Στην παράσταση, τις ερμηνεύτριες συνόδευσε στο πιάνο ο Αναστάσης Χαμηλάκης. Φωτογραφία: Βαλέρια Ισάεβα

– Σας έχει τύχει να έρθετε αντιμέτωπες με μια ιστορία που να σας δυσκολεύει στο να συνεχίσετε τη δουλειά «σαν να μην συμβαίνει τίποτα»;

Αρκετές φορές… Μόνο φέτος, είχαμε την απώλεια του δίχρονου παιδιού μιας συμμετέχουσας, η οποία δεν κατάφερε ούτε στην κηδεία του να πάει. Είχαμε την εκμυστήρευση αλλά και την εικόνα ενός βαθιά αυτοτραυματισμένου χεριού μιας άλλης.

Σίγουρα δεν μπορούμε να κάνουμε σαν να μη συμβαίνει τίποτα, γιατί είμαστε άνθρωποι. Ανάλογα με το πώς μας επικοινωνείται η κάθε ιστορία, αφιερώνουμε λίγο χρόνο στο να συζητηθεί είτε κατά μόνας είτε με την ομάδα. Το γεγονός ότι είμαστε δύο βοηθάει πολύ. Χρειάζεται εξατομικευμένη διαχείριση απ’ τη μια, αλλά και συλλογική διαχείριση, γιατί κάθε συμβάν μπορεί να αποσυντονίσει εντελώς την ομάδα. Φροντίζουμε να είμαστε συντονισμένες με τις ανάγκες των κοριτσιών και στο βαθμό που εκείνες το επιθυμούν να φιλτράρουμε το γεγονός μέσα από την ίδια τη διαδικασία.

Η Γ. που έχασε το παιδί της, για παράδειγμα, συγκατέθεσε στο να αποτιστεί φόρος τιμής, σαν ένα μικρό τελετουργικό αποχαιρετισμού μέσα στην παράσταση με το να τραγουδήσει η ίδια ένα μοιρολόι στο παιδί της, αφού λόγω πένθους δεν επιθυμούσε να χορέψει.

– Πώς αλλάζει η έννοια της σκηνής και της παράστασης όταν το κοινό δεν είναι εξωτερικό αλλά οι ίδιες οι συγκρατούμενες;

Στην πρωινή παράσταση, όπου το κοινό είναι οι συγκρατούμενες των κοριτσιών μας, μαζί με τα μωράκια και παιδάκια τους, η σκηνή σχεδόν καταργείται. Δεν υπάρχει μεγάλη «απόσταση», γίνεται ένας κοινός παλμός. Οι φωνές μπαίνουν μέσα στον χορό, τα χειροκροτήματα ξεσπούν πριν καν ολοκληρωθεί μια σκηνή, ακούς «μπράβο» στη διάρκεια, τραγουδούν, γελούν, συμμετέχουν. Είναι μια ζωντανή, ακατέργαστη ανταλλαγή ενέργειας, που στο τέλος κορυφώνεται σε μια μεγάλη γιορτή. Σηκώνονται όλες, μπλέκονται, και ο χορός ανήκει πια σε όλες. Εκεί η παράσταση δεν είναι ακριβώς κάτι που παρακολουθείς, αλλά κάτι που σε παρασύρει.

Οι Εκπαιδευτικές & Κοινωνικές Δράσεις της Εθνικής Λυρικής Σκηνής πραγματοποίησαν φέτος καλλιτεχνικά εργαστήρια σε τέσσερα Σωφρονιστικά Καταστήματα σε όλη την Ελλάδα. Φωτογραφία: Βαλέρια Ισάεβα

Στην απογευματινή παράσταση, με τους εξωτερικούς θεατές, επανέρχεται μια πιο γνώριμη συνθήκη θέασης, η ησυχία, η προσήλωση, ένας σεβασμός που κρατά τα όρια της σκηνής πιο καθαρά. Όπως λένε και οι ίδιες, έρχεται «η κοινωνία» να μας δει. Κι όμως, ακόμα κι εκεί, στο τέλος, κάτι μετατοπίζεται. Τα όρια χαλαρώνουν, οι «εντός» και οι «εκτός» συναντιούνται στο ίδιο πάτωμα και χορεύουν μαζί!

Και αυτή η στιγμή είναι πολύ δυνατή, γιατί δεν πρόκειται απλώς για δύο διαφορετικά κοινά, αλλά για δύο κόσμους που είναι ένας στ’ αλήθεια και για λίγο συνυπάρχουν χωρίς διαχωριστικές γραμμές. Η σκηνή τότε δεν είναι ούτε μέσα ούτε έξω, είναι ένας κοινός τόπος, όπου η απόσταση καταργείται και αναδύεται μια πραγματική σύνδεση.

– Πώς βρήκε θέση ο Στράτος Διονυσίου μέσα στις «Δεσμοφοριάζουσες»;

Να φανταστείτε ότι η άλλη επιλογή τίτλου ήταν «Διονυσιάζουσες», όχι από τον θεό Διόνυσο, αλλά από το Διονυσίου!

Σε αυτό το εργαστήριο αντιμετωπίζουμε τον χορό ολιστικά, σαν ένα μέσο έκφρασης, εκτόνωσης, γύμνασης, απελευθέρωσης, έμπνευσης και εκπαιδευτικό εργαλείο συγχρόνως. Έτσι έχουμε επιλέξει να χρησιμοποιούμε όλες τις φόρμες του χορού, από μπαλέτο μέχρι σάμπα κι από τσιφτετέλι μέχρι πανκ προκειμένου να πλησιάσουμε τις συμμετέχουσες μέσα από διαφορετικά κανάλια.

Το ίδιο ακριβώς κάνουμε και με τα ακούσματα κατά τη διάρκεια του εργαστηρίου. Χορεύουμε με μουσικές από όλα τα είδη: και κλασική και ροκ εντ ρολ και χιπ χοπ και ρεμπέτικα. Το τσιγγάνικο και το λαϊκό τραγούδι είναι ένα σημείο συνάντησης, ένας κοινός τόπος όλων μας. Κι όταν αναρωτηθήκαμε τι θα μπορούσε να μας πει ένας σύγχρονος χορός γυναικών, εύκολα καταλήξαμε στο «γίνε σίδερο και βράχος».

Μέλη του Πολυφωνικού εργαστηρίου «Ροδιά», που συμμετείχε στις «Δεσμοφοριάζουσες». Φωτογραφία: Βαλέρια Ισάεβα

– Υπάρχει μια στιγμή μέσα στις πρόβες ή την παράσταση που για εσάς συνοψίζει γιατί αξίζει να γίνεται αυτή η δουλειά μέσα στη φυλακή;

Όλες οι στιγμές που το σώμα τους αρχίζει να εμπιστεύεται τον χώρο και τον εαυτό του και εμάς. Όλες οι στιγμές στις πρόβες, όταν γελούν, όταν μια κίνηση που έμοιαζε αδύνατη γίνεται δική τους, όταν δακρύζουν από συγκίνηση, όταν αφήνονται με εμπιστοσύνη και μοιράζονται τη ζωή τους και τα προβλήματά τους μαζί μας και με την ομάδα. Στην παράσταση, όταν στέκονται μπροστά στο κοινό αγέρωχες σαν μια γροθιά και λάμπουν πραγματικά όλες μαζί και καθεμία ξεχωριστά, όχι ως κρατούμενες, αλλά ως μαχήτριες, ως γυναίκες που παλεύουν, προσπερνούν τις αντιξοότητες και τελικά δημιουργούν.

Είναι οι στιγμές που τα χαμόγελά τους, τα βλέμματά τους συναντιούνται με περηφάνια και ξανακερδισμένη αυτοπεποίθηση, οι στιγμές που για λίγο τα κάγκελα και τα συρματοπλέγματα πέφτουν και παύουν να ορίζουν την πραγματικότητά τους. Εκεί, μέσα στον χορό, ανοίγει ένας ιδιαίτερος χώρος «ελευθερίας», έκφρασης και αξιοπρέπειας.

Ερμηνεύτριες και κοινό στην απογευματινή παράσταση στις φυλακές Θήβας. Φωτογραφία: Βαλέρια Ισάεβα

Για τη Γ. που κατάφερε να θρηνήσει το χαμένο της παιδί μέσω της παράστασης, για τη Δ. που κατάφερε να υπερνικήσει τους φόβους της κι όχι μόνο να χορέψει αλλά να μιλήσει κιόλας –έστω μια λέξη– στην παράσταση. Αξίζει για την Κ. που τα έδωσε όλα παρ’ όλους τους πόνους του ποδιού, για τη Μ. που μοιράστηκε τα ποιήματά της με το κοινό – και θα μπορούσαμε να συνεχίσουμε μέχρι αύριο, με διάφορους λόγους. Τόσους όσες οι συμμετέχουσες που πέρασαν.

Για κάθε συμμετέχουσα προσωπικά και ξεχωριστά, για αυτές τις μικρές ρωγμές φωτός μέσω της τέχνης μέσα στο σκληρό περιβάλλον του εγκλεισμού, γι’ αυτό αξίζει να γίνεται αυτή η δουλειά.