ΓΙΑ ΠΟΙΟΝ ΛΟΓΟ ΕΠΙΣΤΡΕΦΟΥΜΕ ΣΤΗΝ ΑΝΑΛΟΓΙΚΗ ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ;

Πρόκειται για πρόσκαιρη μόδα ή είναι πράγματι πιο γοητευτικό το αποτέλεσμα της αναλογικής φωτογραφίας; Τι λένε οι επαγγελματίες φωτογράφοι και τα νούμερα της αγοράς.

«Συγγνώμη, θα μπορούσατε να μας βγάλετε μια φωτογραφία;» μου είπαν δύο νεαρές κοπέλες τον περασμένο Νοέμβριο σε μια γειτονιά-αξιοθέατο στις Βρυξέλλες και μου έδωσαν τη φωτογραφική μηχανή τους, την οποία μόλις πήρα στα χέρια μου ένιωσα να μεταφέρομαι στα τέλη των 90s. Ο λόγος για μια αναλογική Nikon με φιλμ, σαν αυτές που είχαμε –αναφέρομαι στη γενιά του ’80– στο Γυμνάσιο για να απαθανατίζουμε τις σχολικές εκδρομές. Και καθώς είχα από τότε να τη χρησιμοποιήσω, δυσκολεύτηκα ακόμα και να προσανατολίσω το μάτι μου στο σκόπευτρο. Ελπίζω η φωτογραφία τους να βγήκε καλή.

Ωστόσο, δεν κρατήθηκα και τις ρώτησα πώς και έχουν τέτοια μηχανή σε μια εποχή που υπάρχει η, αμέτρητες φορές πιο ασφαλούς αποτελέσματος, κάμερα του smartphone τους. Δεν πήρα σαφή απάντηση. «Απλώς μας αρέσει», μου είπαν, οπότε αποφάσισα να το ψάξω λίγο παραπάνω, μιλώντας μάλιστα και με δύο συνεργάτες φωτογράφους που εκτιμώ πολύ, τόσο για τις απόψεις όσο και για το έργο τους.

Η «ρετρολαγνεία» είναι διαχρονική

«Ρετρολαγνεία υπάρχει σε όλες τις εποχές», μου λέει ο συνομήλικός μου φωτογράφος Αντρέας Σιμόπουλος, θυμίζοντάς μου πως κι εμείς στα 15 και τα 20 μπορεί να πειραματιζόμασταν με παλαιότερες μηχανές και ασπρόμαυρα φιλμ.

Γιατί επιστρέφουμε σε αυτές τις κάμερες; «Επειδή η αναλογική φωτογραφία έχει να δώσει το τρισδιάστατο του πράγματος. Γιατί όλο αυτό έχει μια υπόσταση αντικειμένου: Υπάρχει ένα καρούλι που μπαίνει σε μια θήκη και έχεις να πατήσεις κουμπάκια για να παραχθεί μια εικόνα που δεν ξέρεις με βεβαιότητα πώς θα έχει βγει, την οποία στη συνέχεια μπορείς αν θες να τυπώσεις, και όλη αυτή η αίσθηση του χειροκίνητου δημιουργεί μια γοητεία! Είναι κάτι το διαφορετικό από το να παράγεται μια φωτογραφία σε μια οθόνη και σε αυτή την ίδια οθόνη να τη βλέπεις».

iStock

Ο φωτογράφος Γιώργος Τσάφος το χαρακτηρίζει «μαγεία»: «Από την εφεύρεσή της η φωτογραφία είχε έναν μυστηριακό χαρακτήρα. Ήταν μια διαδικασία σχεδόν μαγική που πάντα σαγήνευε. Σε αντίθεση με την ψηφιακή τεχνολογία που προσφέρει τεράστιες ευκολίες και φυσικά άμεση επισκόπηση του τελικού αποτελέσματος, η αναλογική απαιτούσε πάντα εξειδικευμένες γνώσεις, χρήμα και χρόνο».

Η ΧΡΗΣΗ ΤΗΣ ΑΝΑΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΜΕΡΑΣ ΜΠΟΡΕΙ ΝΑ ΣΟΥ ΠΡΟΣΦΕΡΕΙ ΧΑΡΑ, ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑ, ΨΥΧΑΓΩΓΙΑ, ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΣΜΟ.

Γεγονός είναι ότι η αγορά αναλογικών μηχανών έχει αυξηθεί κατακόρυφα. Συγκεκριμένα, σύμφωνα με την εταιρεία ερευνών Cognitive Market Research, η παγκόσμια αγορά καμερών με φιλμ υπολογίζεται να φτάσει τα 350 εκ. ευρώ το 2030, από 256 εκ. δολάρια το 2023. O δε θρυλικός όμιλος της Kodak αναφέρει ότι το τμήμα τελικής επεξεργασίας φιλμ δουλεύει σε 24ωρη βάση προκειμένου να μπορέσει να ανταποκριθεί στη ζήτηση του κοινού. Ενώ η εταιρεία Harman Technology που φτιάχνει τα φιλμ ILFORD αναφέρει ότι είναι τόση η αύξηση της χρήσης των φιλμ την τελευταία δεκαετία που πρόσφατα ανακοίνωσε επένδυση πολλών εκατομμυρίων προκειμένου να συνεχίζει να ανταποκρίνεται στη ζήτηση.

Τι προσφέρει, όμως, πραγματικά στον χρήστη η αναλογική φωτογραφία;

«Ένα νοσταλγικό εφέ, μια μαγεία και έναν χαρακτήρα που δεν παίρνεις από την ψηφιακή φωτογραφία. Οι αναλογικές φωτογραφίες έχουν περισσότερο συναίσθημα», λέει μιλώντας στο BBC ο 34χρονος χειρουργός οφθαλμίατρος Francis Sanders που κατέγραψε όλη τη γέννηση της κόρης του με μια αναλογική κάμερα που κληρονόμησε από τον πατέρα του το 2007. «Είναι η προσδοκία, το άγνωστο και το γεγονός ότι δεν χρειάζεται να ανησυχείς αν θα βγάλεις το τέλειο στιγμιότυπο», συνεχίζει περιγράφοντας την προσωπική του εμπειρία.

Pexels Cottonbro

Η αλήθεια είναι, όπως μου λέει και ο φωτογράφος Αντρέας Σιμόπουλος, ότι η φωτογράφιση με αναλογική μηχανή έχει και αρνητικά: Δεν μπορείς να ελέγξεις αυτό που τραβάς, ενώ το χόμπι αυτό έχει ένα κόστος που για κάποιους μπορεί να είναι υψηλό. Επιπλέον, στην τυπωμένη φωτογραφία υπάρχει πάντα το αναπόφευκτο της φθοράς με τον χρόνο – όμως για πολλούς αυτό είναι ένα ακόμα στοιχείο γοητείας.

Σε κάθε περίπτωση, «η χρήση της αναλογικής κάμερας μπορεί να σου προσφέρει χαρά, δημιουργία, ψυχαγωγία, πειραματισμό. Αν, βέβαια, επιλέξεις να σκανάρεις τη φωτογραφία για να την βλέπεις μετά στην οθόνη, χάνεις ένα μεγάλο κομμάτι της ρετρό εμπειρίας», προσθέτει ο ίδιος.

Επανήλθε το φιλμ για να μείνει;

Στο Instagram υπολογίζονται περισσότερες από 44 εκατομμύρια φωτογραφίες υπό το hashtag #FilmPhotography. Ο λόγος για ψηφιακές εικόνες που έχουν τραβηχτεί με αναλογική κάμερα. Διάσημες influencers και μοντέλα ανεβάζουν κάποιες από αυτές ανελλιπώς – η Gigi Hadid, μάλιστα, έχει δημιουργήσει τη σελίδα gisposable στην οποία ανεβάζει αποκλειστικά φωτογραφίες τραβηγμένες από κάμερα με φιλμ, τις οποίες στη συνέχεια έχει σκανάρει και ψηφιοποιήσει.

Όπως η ίδια έχει πει σε συνέντευξή της έχει πάθος με τη φωτογραφία, η οποία αποτελεί γι’ αυτήν ένα χόμπι που την χαλαρώνει. Προτιμά μηχανές μιας χρήσης που αποδίδουν ένα πολύ λιγότερο «λουστραρισμένο» αποτέλεσμα, μια πιο ειλικρινή ματιά στη ζωή, σε αντίθεση με τις τέλεια επιμελημένες φωτογραφίες που συναντά κανείς στα feed των celebrities.

«Υπάρχει σίγουρα η επίδραση της μόδας σε όλα αυτό, η οποία έχει κουμπώσει και με την αισθητική του Instagram που σου δίνει τη δυνατότητα να έχεις ρετρό αποτέλεσμα στις φωτογραφίες σου χάρη στα φίλτρα. Είναι, λοιπόν, εξοικειωμένη η νέα γενιά με όλο αυτό», σχολιάζει πάνω σε αυτό ο Αντρέας.

OTAN ΒΛΕΠΕΙΣ ΜΙΑ ΨΗΦΙΑΚΗ ΕΙΚΟΝΑ, Η ΟΘΟΝΗ ΦΩΤΙΖΕΤΑΙ ΑΠΟ ΠΙΣΩ. ΟΤΑΝ ΤΗ ΒΛΕΠΕΙΣ ΟΜΩΣ ΤΥΠΩΜΕΝΗ, ΦΩΤΙΖΕΤΑΙ ΑΠΟ ΜΠΡΟΣΤΑ.

Καταλήγει, ωστόσο, ότι «αυτό στο οποίο πρέπει να επικεντρωθούμε δεν είναι το γιατί επιστρέφουμε στην αναλογική φωτογραφία αλλά στο κατά πόσο η νέα γενιά που στρέφεται σε αυτό το "σπορ", αφού τραβήξει τη φωτογραφία με φιλμ, έπειτα την τυπώνει ή απλώς τη σκανάρει και μετατρέπει το φιλμ σε ψηφιακό αρχείο. Η μεγάλη διαφορά, λοιπόν, δεν είναι στο πώς τραβάς αλλά στο πώς χρησιμοποιείς το αποτέλεσμα».

Pexels Annushka Ahuja

«Αν το τυπώνεις σημαίνει ότι σε έχει κουράσει τόσο πολύ η οθόνη που πλέον προτιμάς το χειροπιαστό – το αντικείμενο που φαίνεται πιο απλό. Διαφορετικά μπαίνεις πάλι στη λογική του ψηφιακού. Έχει να κάνει, λοιπόν, με το πώς αντιλαμβάνεσαι τη φωτογραφία: Όταν βλέπεις μια ψηφιακή εικόνα, η οθόνη φωτίζεται από πίσω. Όταν όμως τη βλέπεις τυπωμένη, φωτίζεται από μπροστά».

Pexels Inga Sv

Ο έτερος φωτογράφος, ο Γιώργος, συμφωνεί ότι πρόκειται για μια τάση που όμως θεωρεί πως δεν θα κρατήσει για πολύ ακόμα: «Προσωπικά πιστεύω ότι όλο αυτό δεν είναι τίποτα περισσότερο από μια τάση, ένα hype όπως θα έλεγε κάποιος στις μέρες μας. Οι άνθρωποι αναζητούν διαρκώς καινούριες προκλήσεις και είναι αλήθεια πως η αναλογική φωτογραφία προσφέρει μια πρώτης τάξεως ευκαιρία πειραματισμού.

»Νομίζω όμως ότι, όπως όλες οι τάσεις της εποχής μας, και αυτή θα “ξεφουσκώσει” σχετικά γρήγορα, κυρίως επειδή το κόστος αγοράς, εμφάνισης και εκτύπωσης φιλμ έχει εκτοξευθεί σε δυσθεώρητα ύψη».