ΓΙΑΤΙ ΤΑ ΠΑΙΔΙΑ-ΘΑΥΜΑΤΑ ΔΕΝ ΕΧΟΥΝ ΚΟΡΥΦΑΙΕΣ ΕΠΙΔΟΣΕΙΣ ΩΣ ΕΝΗΛΙΚΕΣ;

Οι διεθνείς σκακιστές, οι χρυσοί Ολυμπιονίκες και οι βραβευμένοι με Νόμπελ επιστήμονες σπάνια ήταν παιδιά-θαύματα, αποκαλύπτει μια ανασκόπηση. Ομοίως, οι επιτυχίες στην πρώιμη παιδική ηλικία και τα εντατικά προγράμματα κατάρτισης σπάνια οδήγησαν σε κορυφαία επιτεύγματα στον κόσμο των ενηλίκων.

Αν και ο συνθέτης Wolfgang Amadeus Mozart, ο παίκτης του γκολφ Tiger Woods, ο σκακιστής Gukesh Dommaraju και ο μαθηματικός Terence Tao ήταν όλοι παιδιά-θαύματα, ο συνθέτης Ludwig van Beethoven, ο μπασκετμπολίστας Michael Jordan, ο σκακιστής Viswanathan Anand και ο Κάρολος Δαρβίνος δεν ήταν.

Είναι εύκολο να υποθέσουμε ότι οι πιο ταλαντούχοι ενήλικες ανάμεσά μας ήταν κάποτε χαρισματικά παιδιά, αλλά αποδεικνύεται ότι το ταλέντο κατά την παιδική ηλικία δεν αποτελεί προϋπόθεση για μια μετέπειτα επιτυχία.

Αυτό είναι το πόρισμα μιας επιστημονικής ανασκόπησης, η οποία βασίστηκε σε 19 προηγούμενες μελέτες, όπου συμμετείχαν σχεδόν 35.000 άτομα με υψηλές επιδόσεις. Τα άτομα αυτά στην πλειονότητά τους μεγάλωσαν έχοντας ένα ευρύ φάσμα δραστηριοτήτων και ανέπτυξαν σταδιακά τις πιο δυνατές δεξιότητές τους, ενώ ως ενήλικες ηγούνται στον τομέα της εξειδίκευσής τους.

Τι έδειξε η έρευνα για τα ταλαντούχα παιδιά

Τα ευρήματα έρχονται σε αντίθεση με τις δημοφιλείς πεποιθήσεις ότι η επίτευξη κορυφαίων (διεθνών) επιδόσεων απαιτεί εντατική, εξαιρετικά εστιασμένη εκπαίδευση κατά την παιδική ηλικία, σύμφωνα με τους ερευνητές. Ο επικεφαλής Arne Güllich, καθηγητής στο Τεχνικό Πανεπιστήμιο RPTU του Kaiserslautern στη Γερμανία είπε χαρακτηριστικά: «Αν καταλάβουμε ότι οι περισσότεροι ερμηνευτές παγκόσμιας κλάσης δεν ήταν τόσο αξιόλογοι ή εξαιρετικοί στα πρώτα τους χρόνια, αυτό σημαίνει ότι οι πρώιμες εξαιρετικές επιδόσεις δεν αποτελούν προϋπόθεση για μακροπρόθεσμες, παγκόσμιας κλάσης επιδόσεις».

Εικονογράφηση: Ελένη Καστρινογιάννη

Βέβαια, αρκετές έρευνες έχουν συνδέσει την ένταση του προπονητικού προγράμματος ενός παιδιού σε συγκεκριμένες δραστηριότητες, όπως η μουσική και ο αθλητισμός, με την ανταγωνιστική απόδοση σε αυτές τις δραστηριότητες στην εφηβεία ή την πρώτη νεανική ηλικία.

Ωστόσο, άλλες μελέτες σε ώριμους αθλητές παγκόσμιας κλάσης έχουν δείξει το αντίθετο: Το 82% των νεαρών αθλητών διεθνούς επιπέδου δεν γίνονται ενήλικες ή ώριμοι αθλητές διεθνούς επιπέδου, ενώ και το 72% των αναγνωρισμένων αθλητών δεν είχαν προηγουμένως τις ίδιες κορυφαίες επιτυχίες στο επίπεδο των νεανίδων.

Οι μελέτες που εξέτασαν ο Güllich και οι συνεργάτες του περιλάμβαναν αναλύσεις βιογραφιών σημαντικών Ολυμπιακών αθλητών, βραβευθέντων με Νόμπελ στις επιστήμες, των κορυφαίων 10 σκακιστών του κόσμου και των πιο διάσημων συνθετών κλασικής μουσικής, καθώς και διεθνών ηγετών σε άλλους τομείς.

Μόνο περίπου το 10% εκείνων που διέπρεψαν ως ενήλικες είχαν κορυφαίες επιδόσεις στα νιάτα τους και μόνο περίπου το 10% των κορυφαίων εφήβων συνέχισαν να διαπρέπουν ως ενήλικες.

Πολλές εμπειρίες ή εξειδίκευση; Τι είναι προτιμότερο;

Η ομάδα συνέκρινε επίσης τα ευρήματά της με δεδομένα από 66 μελέτες σχετικά με το ιστορικό προπόνησης νεαρών που φτάνουν ψηλά είτε σε τοπικό επίπεδο είτε σε πρωταθλήματα νεανίδων, αλλά δεν διακρίνονται σε παγκόσμια κλίμακα μεγαλώνοντας. Βρήκαν ότι η πρώιμη εξειδίκευση και η έντονη πρακτική εξάσκηση μάλλον χαρακτηρίζει τους παραπάνω, αλλά όχι εκείνους που φτάνουν ψηλά σε παγκόσμιο επίπεδο. Πού μπορεί να οφείλεται αυτό;

Ίσως στο ότι τα παιδιά που αποκτούν εμπειρία σε διάφορες δραστηριότητες καταλήγουν να αναπτύσσουν πιο ευέλικτες μαθησιακές δεξιότητες και να βρίσκουν τις δραστηριότητες που τους ταιριάζουν καλύτερα. «Στην ουσία, βρίσκουν το βέλτιστο ταίριασμα πειθαρχίας και ενισχύουν το μαθησιακό τους κεφάλαιο για μελλοντική μακροπρόθεσμη μάθηση», λέει ο Güllich.

ΟΙ ΜΕΛΕΤΕΣ ΠΕΡΙΕΛΑΒΑΝ ΒΙΟΓΡΑΦΙΕΣ ΟΛΥΜΠΙΟΝΙΚΩΝ, ΒΡΑΒΕΥΘΕΝΤΩΝ ΜΕ ΝΟΜΠΕΛ, ΚΟΡΥΦΑΙΩΝ ΣΚΑΚΙΣΤΩΝ ΚΑΙ ΤΩΝ ΠΙΟ ΔΙΑΣΗΜΩΝ ΣΥΝΘΕΤΩΝ ΚΛΑΣΙΚΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ.

Επιπλέον, η ύπαρξη ενός λιγότερο έντονου προγράμματος προπόνησης κατά την παιδική ηλικία και την εφηβεία θα μπορούσε, ενδεχομένως, να βοηθήσει στην πρόληψη της εξουθένωσης ή των τραυματισμών που ίσως θέσουν σε κίνδυνο τη μακροπρόθεσμη σταδιοδρομία.

Αξίζουν τα προγράμματα εκμάθησης για ταλαντούχα παιδιά;

Η ανασκόπηση, που διαχωρίζει την πρώιμη επιτυχία από τη μακροπρόθεσμη απόδοση, δημιουργεί μεγάλα ερωτηματικά. Αξίζουν, άραγε, όλα αυτά τα εξαντλητικά προγράμματα εκμάθησης και προπόνησης κατά την παιδική ηλικία; «Σίγουρα αναπτύσσουν τεχνογνωσία και οδηγούν σε βραχυπρόθεσμα οφέλη, αλλά δεν ξέρω αν είναι τελικά παραγωγικά για τους ανθρώπους καθ' όλη τη διάρκεια της ζωής τους», σχολιάζει ο David Feldon, καθηγητής Εκπαιδευτικής Ψυχολογίας στο Πανεπιστήμιο της Γιούτα.

ΜΟΝΟ ΤΟ 10% ΤΩΝ ΚΟΡΥΦΑΙΩΝ ΕΝΗΛΙΚΩΝ ΕΙΧΑΝ ΣΟΥΠΕΡ ΕΠΙΔΟΣΕΙΣ ΣΤΑ ΝΙΑΤΑ ΤΟΥΣ ΚΑΙ ΜΟΝΟ ΤΟ 10% ΤΩΝ ΤΑΛΑΝΤΟΥΧΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΣΥΝΕΧΙΣΑΝ ΝΑ ΔΙΑΠΡΕΠΟΥΝ ΩΣ ΕΝΗΛΙΚΕΣ.

Αν θέλουμε να βγάλουμε ένα συμπέρασμα από όλο αυτό, το έχει ο καθηγητής Güllich: «Τα προγράμματα προπόνησης για υπερταλαντούχα παιδιά, οι ομάδες κατάρτισης για χαρισματικά παιδιά και οι υποτροφίες που επικεντρώνονται σε πολύ μικρές ηλικίες και σε έναν μόνο κλάδο ίσως να μην είναι τόσο χρήσιμα όσο πιστεύουμε. Θα είναι πιο ελπιδοφόρο να ενθαρρύνουμε τους νέους να ασχολούνται με 2-3 δραστηριότητες και πιο χαλαρά για αρκετά χρόνια».