Η ΕΛΛΑΔΑ ΑΠΟΚΤΑ ΤΟΝ ΠΡΩΤΟ ΟΛΟΚΛΗΡΩΜΕΝΟ ΧΑΡΤΗ ΠΡΟΒΛΕΨΗΣ ΠΥΡΚΑΓΙΩΝ

Η Ελλάδα αποκτά τον πρώτο ολοκληρωμένο χάρτη πρόβλεψης δασικών πυρκαγιών, βασισμένο σε 3,65 εκατομμύρια προσομοιώσεις. Το νέο εργαλείο δίνει στις πυροσβεστικές υπηρεσίες και τους φορείς πολιτικής προστασίας λεπτομερή εικόνα για τις περιοχές υψηλού κινδύνου, την ένταση των πυρκαγιών και τις κοινότητες που διατρέχουν τον μεγαλύτερο κίνδυνο.

Είναι πάνω από δύο δεκαετίες που τα καλοκαίρια έπαψαν να είναι ξέγνοιαστα. Τα τελευταία 24 χρόνια, η Ελλάδα έχει βιώσει μια αλληλουχία καταστροφικών δασικών πυρκαγιών, με τις καμένες εκτάσεις συνολικά να αντιστοιχούν περίπου στο 17% της συνολικής δασικής της επιφάνειας – και αρκετές να έχουν καεί περισσότερες από μία φορές. Μιλάμε για εκατομμύρια στρέμματα καμένης γης και κατεστραμμένα οικοσυστήματα. Αν πιάσουμε τους θανάτους, μετράμε πάνω από 200 χαμένες ανθρώπινες ζωές, χώρια τις πολλαπλάσιες απώλειες ζώων και άλλων οργανισμών.

Την 1η Απριλίου 2026 ξεκινά η προετοιμασία για την αντιπυρική περίοδο με τον υποχρεωτικό καθαρισμό οικοπέδων και λοιπών ακάλυπτων χώρων. Ξερόχορτα, κλαδιά, σκουπίδια και άλλα εύφλεκτα υλικά θα πρέπει να έχουν εξαφανιστεί έως τις 15 Ιουνίδου, φροντίζοντας οι χώροι να διατηρηθούν ασφαλείς ως τις 31 Οκτωβρίου, οπότε ολοκληρώνεται η αντιπυρική περίοδος.

Το αναμορφωμένο πλαίσιο πρόληψης και ετοιμότητας για τις δασικές πυρκαγιές που θέτει ο Νόμος 5281/2026 προβλέπει αυστηρούς και σαφείς κανόνες για την αντιπυρική περίοδο, όπως κυρώσεις για όσους δεν συμμορφώνονται, από διοικητικά πρόστιμα και καταλογισμό της δαπάνης καθαρισμού, όταν αυτός πραγματοποιείται από τον δήμο, μέχρι ποινικές συνέπειες σε περιπτώσεις που η αμέλεια δημιουργεί κίνδυνο για τη δημόσια ασφάλεια.

Ένας νεαρός περπατά κοντά σε σπίτι καθώς η φωτιά πλησιάζει, Πάτρα, Δυτική Ελλάδα, Τετάρτη 13 Αυγούστου 2025. AP Photo/Thanassis Stavrakis

Καμία περιοχή της Ελλάδας δεν είναι πραγματικά ασφαλής

Δεν είναι ώρα να μιλήσουμε για μετακύλιση ευθυνών, παρότι τα ως άνω παραπέμπουν στο γνωστό αφήγημα της «ατομικής ευθύνης». Ούτε και τα στοιχεία αφήνουν περιθώρια για πρωταπριλιάτικα αστεία. Όπως και για τον υπόλοιπο κόσμο που βρέθηκε στο έλεος της κλιματικής αλλαγής, οι μεγα-πυρκαγιές είναι μια διαρκής απειλή για την Ελλάδα:

«Αναμενόμενα, μεγάλης κλίμακας πυρκαγιές θα πλήξουν όχι μόνο τις παραδοσιακά ευάλωτες περιοχές, όπως η Πελοπόννησος, η Αττική και η Εύβοια, αλλά και τα πιο ορεινά οικοσυστήματα της Κεντρικής Ελλάδας και της Ηπείρου. [...] Στην πράξη, καμία περιοχή της Ελλάδας δεν μπορεί πλέον να θεωρείται πραγματικά ασφαλής από την απειλή των μεγα-πυργαγιών. Μια πυρκαγιά που διαρκεί μόλις 2-3 ώρες μπορεί να οδηγήσει σε τραγικές απώλειες ανθρώπινων ζωών, όπως συνέβη με τη φωτιά στο Μάτι. Αντίστοιχα, μεγάλης κλίμακας γεγονότα μπορούν να καταστρέψουν τεράστιες εκτάσεις δασών, όπως τα 935.000 στρέμματα που κάηκαν στον Έβρο, προκαλώντας αλυσιδωτές περιβαλλοντικές επιπτώσεις».

Τα παραπάνω αναφέρονται σε μελέτη που δημοσιεύτηκε στο Data in Brief στις αρχές του 2026, με επικεφαλής τον Κώστα Καλαμποκίδη, καθηγητή Γεωγραφίας των Φυσικών Καταστροφών στο Πανεπιστήμιο Αιγαίου, και πρώτο συγγραφέα τον Παλαιολόγο Παλαιολόγου, επίκουρο καθηγητή Δασοπροστασίας στο Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών. Εκεί, συστήνουν ένα νέο εργαλείο πρόβλεψης πυρκαγιών στην Ελλάδα, τον πρώτο ολοκληρωμένο άτλαντα κινδύνου δασικών πυρκαγιών στη χώρα.

Αεροφωτογραφία καμένου δάσους στο χωριό Άβαντας, κοντά στην Αλεξανδρούπολη, Έβρος, Τρίτη 22 Αυγούστου 2023. Οι πυροσβέστες εντόπισαν πάνω από 10 σορούς, πιθανώς μεταναστών από την Τουρκία. AP Photo/Achilleas Chiras

Για τη δημιουργία του, στηρίχτηκαν σε 3,65 εκατομμύρια προσομοιώσεις πιθανών πυρκαγιών σε ολόκληρη την επικράτεια με χρήση του προσομοιωτή FSim. Πρόκειται για δοκιμασμένο μοντέλο, που χρησιμοποιείται με μεγάλη επιτυχία στις Ηνωμένες Πολιτείες εδώ και πάνω από μία δεκαετία. Ο προσομοιωτής δημιουργεί χιλιάδες εικονικές πυρκαγιές υπό διαφορετικές καιρικές συνθήκες, ώστε να κατασκευάσει χάρτες πιθανοτήτων της συμπεριφοράς της φωτιάς. Όπως αναφέρουν στη δημοσίευση, η δημοσιευθείσα βάση δεδομένων τους προσφέρει στις πυροσβεστικές υπηρεσίες και στους φορείς πολιτικής προστασίας μια εικόνα για το:

• πού είναι πιο πιθανό να εκδηλωθούν πυρκαγιές,
• πώς ενδέχεται να εξαπλωθούν,
• ποιες κοινότητες διατρέχουν τον μεγαλύτερο κίνδυνο.

Πώς λειτουργεί ο προσομοιωτής

Η Ελλάδα χωρίστηκε σε 23 περιοχές (pyromes), με παρόμοια βλάστηση, κλίμα και ιστορικά πρότυπα πυρκαγιών. Για κάθε περιοχή, οι ερευνητές εισήγαγαν λεπτομερή δεδομένα για το ανάγλυφο, τους τύπους βλάστησης, τη δομή του δασικού θόλου και 22 χρόνια μετεωρολογικών δεδομένων (2000-2021). Στη συνέχεια, ο προσομοιωτής «άναψε» εικονικές πυρκαγιές σε όλο το τοπίο, καταγράφοντας την εξάπλωσή τους με βάση την κατάσταση καύσιμης ύλης (εύφλεκτα υλικά όπως ξερά χόρτα, κλαδιά και πυκνή βλάστηση) και τις μετεωρολογικές συνθήκες.

Τα δεδομένα προήλθαν από πολλαπλές πηγές:

• Τα μοντέλα καύσιμης ύλης, που περιγράφουν πώς καίγονται διαφορετικοί τύποι βλάστησης, βασίστηκαν σε δορυφορικές εικόνες του Copernicus Land Monitoring Service, σε δασικά απογραφικά στοιχεία και σε εξειδικευμένη γνώση από επιτόπιες έρευνες σε ελληνικά οικοσυστήματα.
• Τα μετεωρολογικά δεδομένα, προήλθαν από το ERA5-Land, ένα σύνολο υψηλής ανάλυσης που παρέχει ωριαίες πληροφορίες για τη θερμοκρασία, τα επίπεδα υγρασίας, την ταχύτητα και κατεύθυνση ανέμου, καθώς και την ηλιακή ακτινοβολία.
• Τα σημεία έναρξης των πυρκαγιών κατανέμονται σε κάθε περιοχή μέσω ενός πλέγματος πιθανοτήτων βασισμένου σε ιστορικά δεδομένα πυρκαγιών από το 2017 έως το 2022.

Η ομάδα πραγματοποίησε αρκετές προσομοιώσεις ώστε σε κάθε «εύφλεκτη» περιοχή του χάρτη να λάβει χώρα τουλάχιστον μια φωτιά μεγάλης έκτασης. Η αξιολόγηση έγινε συγκρίνοντας την κατανομή μεγέθους των προσομοιωμένων πυρκαγιών με τα πραγματικά ιστορικά δεδομένα.

Τι δείχνουν οι χάρτες για τις πυρκαγιές

Στη δημοσίευση περιλαμβάνονται χάρτες που αποτυπώνουν βασικούς δείκτες και συγκεκριμένα:

Πιθανότητα καύσης (Burn Probability)

Είναι η ετήσια πιθανότητα να καεί μια περιοχή, με τιμές από σχεδόν μηδενικές έως πάνω από 0,25.

P. Palaiologou, C. Giannakopoulos and C. Vasilakos et al. /Data in Brief 64 (2026) 112304

Υπό συνθήκη μήκος φλόγας (Conditional Flame Length)

Πρόκειται για την αναμενόμενη ένταση της πυρκαγιάς, με ορισμένες περιοχές να εμφανίζουν πιθανό ύψος φλόγας άνω των 18 μέτρων.

P. Palaiologou, C. Giannakopoulos and C. Vasilakos et al. /Data in Brief 64 (2026) 112304

Δείκτης δυναμικού μεγέθους πυρκαγιάς (Fire Size Potential Index)

Αποτυπώνει περιοχές που μπορούν να δώσουν τις μεγαλύτερες πυρκαγιές, φτάνοντας έως και τα 382.000 στρέμματα.

P. Palaiologou, C. Giannakopoulos and C. Vasilakos et al. /Data in Brief 64 (2026) 112304

Δείκτης έκθεσης κατασκευών (Structure Exposure Index)

Εκτιμά πόσα κτήρια απειλούνται, μέσω διασταύρωσης των περιμέτρων πυρκαγιάς με δεδομένα αποτυπώσεων – έως και πάνω από 10.500 κατασκευές από ένα μόνο σημείο έναρξης.

P. Palaiologou, C. Giannakopoulos and C. Vasilakos et al. /Data in Brief 64 (2026) 112304

Ποια προληπτικά μέτρα συστήνει το μοντέλο

Η έρευνα χρηματοδοτήθηκε από το ευρωπαϊκό πρόγραμμα Horizon 2020 FIRE-RES, που στοχεύει στην ανάπτυξη στρατηγικών ανθεκτικότητας στις πυρκαγιές σε όλη την Ευρώπη. Αν και πρόκειται για την πρώτη εφαρμογή του μοντέλου FSim σε εθνική κλίμακα εκτός ΗΠΑ, η μεθοδολογία μπορεί να εφαρμοστεί σε οποιαδήποτε ευρωπαϊκή χώρα, αφού τα απαραίτητα δεδομένα καύσιμης ύλης και δασικής δομής είναι διαθέσιμα.

Σύμφωνα με τους ερευνητές, η πρόσβαση για το σύνολο των δεδομένων είναι ανοιχτή και γίνεται μέσω του αποθετηρίου Zenodo. Οι αρμόδιοι φορείς μπορούν να το αξιοποιήσουν για να εντοπίσουν:

• σε ποιες περιοχές τα μέτρα μείωσης της καύσιμης ύλης θα είναι πιο αποτελεσματικά,
• ποιες κοινότητες χρειάζονται σχέδια εκκένωσης και
• πού πρέπει να πρωτοποθετηθούν δυνάμεις πυρόσβεσης σε περιόδους υψηλού κινδύνου.

Η λειτουργία του μοντέλου επιτρέπει ακόμα:

• στις εταιρείες ηλεκτρισμού να εντοπίσουν γραμμές μεταφοράς με αυξημένο κίνδυνο πρόκλησης πυρκαγιών,
• στις ασφαλιστικές εταιρείες να αξιολογήσουν τον κίνδυνο σε επίπεδο κτηρίου,
• στις δημοτικές αρχές να καθορίσουν ποιες περιοχές χρειάζονται αντιπυρικές ζώνες ή μέτρα προστασίας.