ΠΩΣ ΝΑ ΜΗΝ ΑΦΗΣΕΙΣ ΤΗΝ ΤΕΧΝΗΤΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ ΝΑ «ΧΑΛΑΣΕΙ» ΤΗ ΣΚΕΨΗ ΣΟΥ

Η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να αυξήσει την αποδοτικότητα, αλλά να υπονομεύσει τη μάθηση και την κριτική σκέψη. Τι μπορείς να κάνεις για να μην χάσεις τις γνωστικές σου δεξιότητες;

Σίγουρα η τεχνητή νοημοσύνη μάς λύνει τα χέρια σε πολλές περιπτώσεις, αφού για παράδειγμα δεν χρειάζεται να δαπανούμε ώρες αναζητώντας μια πληροφορία. Την ίδια στιγμή, όμως, μπορεί να δημιουργεί ένα πρόβλημα στο οποίο δεν δίνουμε ακόμη αρκετή σημασία. Ποιο; Τη σταδιακή διάβρωση των γνωστικών μας δεξιοτήτων.

Η παρομοίωση του εγκεφάλου με μυ που χρειάζεται συστηματική άσκηση για να παραμείνει υγιής έχει υποστηριχθεί επανειλημμένα από την έρευνα. Τι συμβαίνει, λοιπόν, όταν αντί να τον «γυμνάζουμε», αναθέτουμε μεγάλο μέρος αυτής της δουλειάς σε έναν... εξωτερικό συνεργάτη; Μπορούμε να αξιοποιήσουμε την AI χωρίς να χάσουμε αυτό που μας κάνει ανθρώπους;

Ποιος αποδίδει καλύτερα;

Αν έχεις κάπως εξοικειωθεί με τη χρήση της τεχνητής νοημοσύνης, τότε θα έχεις αντιληφθεί ότι τα πηγαίνει εξαιρετικά καλά σε εργασίες που ταιριάζουν στις δυνατότητές της, όπως π.χ. η σύνθεση ερευνητικών δεδομένων.

Ενδεικτικά, μελέτη στην οποία συμμετείχαν σύμβουλοι εταιρείας έδειξε ότι όσοι τη χρησιμοποίησαν μέσα στο συγκεκριμένο πλαίσιο ολοκλήρωσαν 12% περισσότερες εργασίες και εργάστηκαν κατά μέσο όρο 25% γρηγορότερα. Στις εργασίες που βρίσκονταν εντός των δυνατοτήτων της, η ποιότητα αξιολογήθηκε υψηλότερα σε σχέση με εκείνες που ολοκληρώθηκαν αποκλειστικά από ανθρώπους.

Παρόμοια ευρήματα προέκυψαν από έρευνα του Πανεπιστημίου Carnegie Mellon, που εξέτασε την επίδραση της AI στην επίλυση μαθηματικών προβλημάτων με κλάσματα. Εδώ, η «συνδεδεμένη» ομάδα ξεπέρασε την ομάδα ελέγχου.

Αυτή είναι η μία όψη του νομίσματος, γιατί στην περίπτωση των συμβούλων, όταν η εργασία ξεπερνούσε τις δυνατότητες του μοντέλου, όσοι το χρησιμοποιούσαν έκαναν περισσότερα λάθη από τους συναδέλφους τους που εργάζονταν χωρίς βοήθεια. Παρομοίως, στη μελέτη του Carnegie Mellon η ακρίβεια των απαντήσεων των συμμετεχόντων κατέρρευσε, όταν αφαιρέθηκε η πρόσβαση στην AI.

Οι ερευνητές Steven Shaw και Gideon Nave αναφέρουν ότι οι χρήστες συχνά υιοθετούν λανθασμένες απαντήσεις της AI χωρίς δεύτερη σκέψη. Ονομάζουν, μάλιστα, το φαινόμενο αυτό «γνωστική παράδοση» (cognitive surrender), που με απλά λόγια σημαίνει ότι οι χρήστες παραιτούνται από τον γνωστικό έλεγχο και περνούν στην άκριτη αποδοχή της κρίσης της AI.

iStock

Πώς θα προστατεύσεις τη σκέψη σου

Γνώρισε τον εαυτό σου

Αν η τεχνητή νοημοσύνη είναι πλέον μέρος της επαγγελματικής σου καθημερινότητας, αξίζει να θυμάσαι ότι αυτές οι μηχανές είναι έτοιμες να «ιδρώσουν» για λογαριασμό σου, διαβρώνοντας ενδεχομένως τις δικές σου ικανότητες. Γι’ αυτό χρειάζεται να αποφασίσεις τι θέλεις να μάθεις, να διατηρήσεις και να εξελίξεις και τι είσαι διατεθειμένος να αφήσεις να ατροφήσει.

Όπως επισημαίνει ο Shaw, πρόκειται για μια τεχνολογία διαφορετική από όσες γνωρίζαμε μέχρι σήμερα, καθώς μας δίνει τη δυνατότητα να αναθέσουμε αλλού ολόκληρη τη διαδικασία της συλλογιστικής. «Είναι σαν να βλέπουμε τους ανθρώπους να αντικαθιστούν τον εαυτό τους μπροστά στα μάτια τους», λέει.

Τα μεγάλα γλωσσικά μοντέλα εκπαιδεύονται να προβλέπουν την επόμενη λέξη, δεν διαθέτουν κοινή λογική. Γι’ αυτό μπορούν να είναι εξαιρετικά στον προγραμματισμό, αλλά να χρειάζεται να αφιερώσεις πολύ χρόνο εξηγώντας γιατί ένα αποτέλεσμα που προτείνουν δεν στέκει στη σύγχρονη ελληνική πραγματικότητα.

Μάθε σε τι είναι καλή η τεχνητή νοημοσύνη

Ανάλυση που δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Nature Human Behaviour, κατέληξε στο συμπέρασμα πως όταν οι άνθρωποι είναι καλύτεροι από την τεχνολογία αυτή σε μια εργασία, ο συνδυασμός ανθρώπου και AI αποδίδει καλύτερα. Αντιθέτως, όταν η AI είναι καλύτερη, το ντουέτο αποδίδει χειρότερα από ό,τι η AI μόνη της.

Πιθανότατα αυτό συμβαίνει επειδή οι άνθρωποι δυσκολεύονται να ξεχωρίσουν πότε πρέπει να εμπιστευτούν τη μηχανή και πότε τον εαυτό τους. Η ανθρώπινη κρίση είναι το κλειδί για μια πραγματικά αποτελεσματική συνεργασία. Αντί λοιπόν να την εγκαταλείπεις, εκμεταλλεύσου την τεχνολογία για τις εργασίες στις οποίες αποδίδει καλά και μετά πάρε τα ηνία.

iStock

Αποφάσισε τι θέλεις να γνωρίζεις

Το ότι η AI μπορεί να κάνει κάτι δεν σημαίνει ότι πρέπει και να το κάνει. Για παράδειγμα, αν έχεις να γράψεις μια εργασία, καλό είναι η ιδέα και το πρώτο κείμενο να είναι δικά σου. Μπορείς να αξιοποιήσεις τις δυνατότητες που σου προσφέρει για τυχόν ορθογραφικά και συντακτικά λάθη ή για να εντοπίσει αδυναμίες στην επιχειρηματολογία σου.

Μην παραδώσεις τον έλεγχο

Τα διαθέσιμα στοιχεία συγκλίνουν στο ότι η τεχνητή νοημοσύνη υπονομεύει τη μάθηση όταν εκλείπει η νοητική προσπάθεια, όταν ένα σύστημα σου δίνει έτοιμες απαντήσεις. Βέβαια, η αρνητική αυτή εξέλιξη είναι συνέπεια του τρόπου χρήσης της τεχνολογίας.

Η μάθηση απαιτεί νοητική προσπάθεια. Χωρίς αυτήν, προειδοποιούν οι ερευνητές, είτε θα ξεχάσεις όσα γνωρίζεις είτε δεν θα τα μάθεις ποτέ πραγματικά.