ΤΙ ΕΙΝΑΙ ΤΟ «ΚΙΝΗΜΑ LYING FLAT» ΠΟΥ ΓΥΡΙΣΕ ΜΠΟΥΜΕΡΑΝΓΚ ΣΤΟΥΣ ΝΕΟΥΣ;

Το κίνημα lying flat, μια σιωπηλή αντίδραση απέναντι στο σύγχρονο καθεστώς υπερ-εργασίας και τις κοινωνικές προσδοκίες, ίσως δεν ανταμείβει με την προσδοκώμενη ανακούφιση από την ψυχολογική επιβάρυνση. Νέα έρευνα καταλήγει ότι η παραίτηση από στόχους και φιλοδοξίες οδηγεί σε μικρότερη ικανοποίηση από τη ζωή.

Το 2021, μαζί με τα smartwatch, τις ψηφιακές κάμερες και τις LED λάμπες που της εξασφάλισαν το 40% της παγκόσμιας αγοράς ηλεκτρονικών προϊόντων, η Κίνα σύστησε στο κοινό μια νέα στάση ζωής. Συγκεκριμένα, η νεολαία της χώρας ξεκίνησε μια «βελούδινη» εξέγερση ενάντια στις απαιτήσεις της σύγχρονης κοινωνίας και στο εργασιακό καθεστώς 9-9-6 (9 το πρωί με 9 το βράδυ, έξι μέρες την εβδομάδα) το οποίο, μολονότι παράνομο, εξακολουθεί να εφαρμόζεται σε ορισμένες ιδιωτικές εταιρείες, κυρίως στους απαιτητικούς κλάδους της τεχνολογίας και των logistics.

Το κίνημα με το όνομα tang ping (躺平) ή lying flat, όπως έγινε παγκοσμίως γνωστό –«ξάπλα», αν έπρεπε κάπως να το αποδώσουμε στα ελληνικά–, ακούγεται σαν φυγοπονία και τεμπελιά, στην πραγματικότητα, ωστόσο, πρόκειται για απόσυρση. Οι θιασώτες του, κατά κύριο λόγο GenZers και οι νεότεροι των millennials, παραιτούνται από την προσπάθεια να αντεπεξέλθουν στις κοινωνικές προσδοκίες. Εγκαταλείπουν φιλοδοξίες και όνειρα για καριέρα, οικογένεια και δικό τους σπίτι ή άλλα υλικά αγαθά, περιορίζουν τις βιοτικές τους ανάγκες στο ελάχιστο και προχωρούν σε ξαπλωτή διαμαρτυρία, αρνούμενοι να παλεύουν για επιτυχία σε έναν κόσμο άνισο και άδικο.

Το lying flat επεκτάθηκε γρήγορα και προκάλεσε έντονη ανησυχία στην κινεζική κυβέρνηση, που επιδόθηκε άμεσα στις γνώριμες τακτικές προπαγάνδας και λογοκρισίας: καταδίκασε δημόσια την τάση, περιόρισε τις σχετικές συζητήσεις στις διαδικτυακές πλατφόρμες και άρχισε να προωθεί ενεργά τις παραδοσιακές αξίες της σκληρής δουλειάς και της επιμονής, μέσω των κρατικών ΜΜΕ και της επίσημης κυβερνητικής γραμμής.

Οι νέοι και οι νέες της Κίνας είχαν ανοίξει τον δρόμο για τη σιωπηλή παραίτηση (quiet quitting) των συνομηλίκων τους στη Δύση και την άνοδο των NEET (Not in Education, Employment, or Training), ανθρώπους που ούτε εργάζονται, ούτε σπουδάζουν, ούτε αναπτύσσουν δεξιότητες – γιατί να μοχθείς για ένα σύστημα που δεν ανταμείβει τον κόπο σου;

Το tang ping (躺平) ή lying flat, όπως έγινε παγκοσμίως γνωστό, είναι ένα κίνημα συνειδητής παραίτησης από την προσπάθεια να αντεπεξέλθεις στις προσδοκίες μιας άδικης κοινωνίας. Εικονογράφηση: Χριστίνα Αβδίκου

Πώς η παραίτηση γύρισε μπούμερανγκ;

Πέντε χρόνια μετά, ερευνητική ομάδα από την Κίνα επιχείρησε να αποτιμήσει τον ψυχολογικό αντίκτυπο του lying flat. Σύμφωνα με δημοσίευσή τους στο Behavioral Sciences, οι άνθρωποι που το ακολούθησαν κατέληξαν να αισθάνονται λιγότερο ικανοποιημένοι από τη ζωή τους. Όπως παρατηρούν οι ερευνητές, ήταν η εφαρμογή της θεωρίας στην πράξη που μείωσε τα επίπεδα ικανοποίησης, όχι το αντίστροφο. Κοντολογίς, δεν ήταν η δυστυχία που οδήγησε στο lying flat, αλλά το lying flat που οδήγησε στη δυστυχία.

Το συμπέρασμα προέκυψε από δύο μελέτες:

• Η πρώτη, με 960 φοιτητές από πανεπιστήμια του Πεκίνου, έδειξε πως τα επίπεδα ικανοποίησης από τη ζωή συρρικνώνονται αναλογικά με τον βαθμό εφαρμογής του lying flat, ανεξάρτητα από παράγοντες όπως το φύλο, η ηλικία και το κοινωνικοοικονομικό υπόβαθρο.
• Η δεύτερη μελέτη, με 109 φοιτητές που υποβλήθηκαν σε μετρήσεις δύο φορές με διαφορά ενός μήνα, έδειξε ότι τα συναισθήματα μη ικανοποίησης από τη ζωή πρωτοεμφανίζονταν ένα μήνα μετά την υιοθέτηση του νέου μοντέλου, ενώ η χαμηλή ικανοποίηση δεν προέβλεπε αύξηση του lying flat.

ΤΟ LYING FLAT ΘΥΜΙΖΕΙ ΤΗ ΣΙΩΠΗΛΗ ΠΑΡΑΙΤΗΣΗ ΣΤΗΝ ΕΥΡΩΠΗ, ΟΠΟΥ 14% ΤΩΝ ΝΕΩΝ ΔΕΝ ΕΡΓΑΖΟΝΤΑΙ, ΔΕΝ ΣΠΟΥΔΑΖΟΥΝ ΚΑΙ ΔΕΝ ΑΝΑΠΤΥΣΣΟΥΝ ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ.

Περίπου 11% των συμμετεχόντων είχαν τόσο υψηλά σκορ που χαρακτηρίστηκαν πλήρως παραιτημένοι. Αν το τοποθετήσουμε δίπλα στο 14% των Ευρωπαίων 15-29 ετών που κατατάσσεται στην κατηγορία NEET, γίνεται πιο ευκρινές ότι το lying flat δεν είναι περιθωριακό φαινόμενο, παρά δηλωτικό μιας ευρύτερης γενεακής κόπωσης.

Γιατί η απόσυρση χειροτερεύει τα πράγματα;

Οι ερευνητές βασίστηκαν σε τρεις ψυχολογικές θεωρίες για να εξηγήσουν το μοτίβο:

• Τη Self-Determination Theory, που υποστηρίζει ότι οι άνθρωποι έχουν ανάγκη από την αίσθηση ικανότητας, αυτονομίας και σύνδεσης, συνεπώς το lying flat αναιρεί την πρώτη.
• Την Goal-Setting Theory, που δείχνει ότι η πρόοδος ως προς την επίτευξη στόχων χαρίζει την αίσθηση επιτυχίας, άρα χωρίς στόχους, δεν υπάρχει επίτευγμα.
• Τη θετική ψυχολογία, κατά την οποία η προσωπική ανάπτυξη είναι βασικό συστατικό της ευημερίας και η στασιμότητα την ακυρώνει.

Αφαιρώντας τα επιμέρους στοιχεία, σημειώνουν, μένει η αδράνεια, ο μηρυκασμός και η απώλεια νοήματος. Έπειτα, υπάρχει και η πολιτισμική διάσταση, καθώς στη βαθιά, επηρεασμένη από τον Κομφουκιανισμό κινεζική κοινωνία, η προσπάθεια δεν είναι τρόπος να ανήκεις. Η απόσυρση διαρρηγνύει τους κοινωνικούς δεσμούς.

Μπορεί να «μπάζει» η μελέτη;

Αν και η αποφασιστική απόσυρση λειτουργεί σαν βαλβίδα αποσυμπίεσης, τα οφέλη της φαίνεται να μη διαρκούν μακροπρόθεσμα, τουλάχιστον με βάση την τωρινή έρευνα. Βέβαια, δεν λείπουν οι «τρύπες» από τη μεθοδολογία της, πιθανώς ούτε και η προκατάληψη.

Η ΜΕΛΕΤΗ ΚΑΤΕΛΗΞΕ ΠΩΣ ΤΟ LYING FLAT ΛΕΙΤΟΥΡΓΕΙ ΜΟΝΟ ΠΡΟΣΩΡΙΝΑ, ΑΦΗΝΟΝΤΑΣ ΣΤΗΝ ΠΟΡΕΙΑ ΨΥΧΟΛΟΓΙΚΟ ΚΕΝΟ. ΔΕΝ ΤΟ ΞΕΧΩΡΙΣΕ ΟΜΩΣ ΑΠΟ ΤΗ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗ ΑΝΑΠΑΥΣΗ.

Η μελέτη μιλά για την παθητική παραίτηση από κάθε στόχο και προσπάθεια, χωρίς να τη διαχωρίζει από τις περιπτώσεις στρατηγικού διαλείμματος για ανάπαυση, για τις οποίες φαίνεται πως έλειπαν και τα κατάλληλα εργαλεία. Οι κλίμακες που χρησιμοποιήθηκαν (Lying Flat Tendency Scale, Index of Well-being) δεν μπορούσαν να διακρίνουν την απόσυρση από το φρένο που συνειδητά επιλέγει να πατήσει κάποιος στη ζωή του προσωρινά, για να προστατεύσει την ψυχική του υγεία, να γλιτώσει το burnout ή να επαναπροσδιορίσει τις προτεραιότητές του.

Η έρευνα χρηματοδοτήθηκε από κρατικά κινεζικά ταμεία, ενώ η ίδια η κυβέρνηση έχει χαρακτηρίσει το tang ping «ηττοπαθές», προβαίνοντας στις στρατηγικές που προαναφέρθηκαν. Αυτό δεν ακυρώνει τα ευρήματα, που δημοσιεύτηκαν σε peer-reviewed περιοδικό με ανοιχτά δεδομένα, θέτει όμως ερωτήματα για τυχόν σκοπιμότητες.