ΓΙΑΤΙ ΦΤΑΝΟΥΝ ΑΛΕΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟ ΠΑΓΚΡΑΤΙ ΚΑΙ ΤΟ ΚΟΛΩΝΑΚΙ;

Γιατί βλέπουμε όλο και πιο συχνά αλεπούδες στις πόλεις; Η Μαρία Γανωτή, πρόεδρος του Συλλόγου Προστασίας και Περίθαλψης Άγριας Ζωής ANIMA, μας λύνει τις απορίες.

Τον τελευταίο καιρό, όλο και πιο συχνά ακούμε ή διαβάζουμε για αλεπούδες ή άλλα άγρια ζώα που κυκλοφορούν μέσα στον αστικό ιστό. Μια φωτογραφία αποτυπώνει μια μικρή αλεπού την ώρα που κάνει βόλτες στον πεζόδρομο της Διονυσίου Αρεοπαγίτου. Ένα βίντεο καταγράφει μια αναστατωμένη αλεπού που διασχίζει τον δρόμο στην πλατεία Κολωνακίου. Οι κάτοικοι στο Παγκράτι απαθανατίζουν μία αλεπού να κάνει βόλτα στους δρόμους της περιοχής. Ειδήσεις για ένα αγριογούρουνο που περιφέρεται στην Αριστοτέλους στη Θεσσαλονίκη και για κοπάδι από αγριογούρουνα που «κόβει» βόλτες στο κέντρο της Λιβαδειάς κάνουν τον γύρω του διαδικτύου.

Οι εικόνες αυτές κάθε φορά μας προκαλούν έκπληξη και μας προβληματίζουν. Αναρωτιόμουν, λοιπόν, αν η αύξηση στις επισκέψεις που δεχόμαστε από χαριτωμένα αλεπουδάκια είναι πραγματική ή αν η άγρια ζωή ήταν πάντα μέρος της πόλης μας, απλά εμείς δεν το... είχαμε πάρει χαμπάρι.

Από τους πλέον κατάλληλους να απαντήσουν στις απορίες μου είναι οι άνθρωποι της ANIMA, του Συλλόγου Προστασίας και Περίθαλψης Άγριας Ζωής, και δη η Μαρία Γανωτή, η πρόεδρός της.

Τι εννοούμε όταν λέμε «άγρια ζωή»;

Κατ’ αρχάς, πρέπει να ξεκαθαρίσουμε ότι άγρια ζώα υπήρχαν πάντα στις πόλεις. Δεν «μπήκαν» τώρα στη ζωή μας. Τα κοτσύφια, τα χελιδόνια, οι σκαντζόχοιροι, οι νυχτερίδες, τα φίδια, ακόμη και οι αράχνες, είναι άγρια ζώα. Δεν ανήκουν στα οικόσιτα είδη. Απλώς έχουμε συνηθίσει την παρουσία τους, γι’ αυτό δεν μας προκαλούν πια εντύπωση.

Με τον όρο «άγρια πανίδα» εννοούμε κάθε ζώο που ζει ελεύθερο, τρέφεται μόνο του, δεν εξαρτάται από τον άνθρωπο και δεν προέρχεται από κατοικίδιο ή εκτρεφόμενο πληθυσμό. Αντίθετα, οικόσιτα είναι τα ζώα συντροφιάς και τα παραγωγικά ζώα (όπως οι κατσίκες, τα πρόβατα, τα άλογα), όσα δηλαδή ο άνθρωπος εκτρέφει, αναπαράγει, ταΐζει και χρησιμοποιεί είτε για συντροφιά είτε για εργασία ή παραγωγή.

iStock

Τα άγρια ζώα στις πόλεις έχουν αυξηθεί ή απλώς τα παρατηρούμε περισσότερο;

Από τη μία, η πόλη φιλοξενεί διαχρονικά πλούσια άγρια ζωή, απλώς χρειάζεται να μάθουμε να τη βλέπουμε. Η παρουσία της μπορεί να ομορφύνει την καθημερινότητά μας, να μας θυμίσει ότι δεν ζούμε αποκομμένοι από τη φύση.

Από την άλλη, είναι γεγονός ότι το προφίλ και τα χαρακτηριστικά της άγριας αστικής πανίδας μεταβάλλονται με τα χρόνια. Παλαιότερα, δεν συναντούσαμε τσαλαπετεινούς μέσα στον αστικό ιστό. Τα τελευταία 15 χρόνια, όμως, η παρουσία τους είναι αισθητή. Το ίδιο συμβαίνει με τις κίσσες, οι οποίες έχουν αυξηθεί σημαντικά. Αντίθετα, τα χελιδόνια έχουν μειωθεί δραματικά.

Στο ίδιο πλαίσιο εντάσσεται και η εμφάνιση αλεπούδων στην Αθήνα τα τελευταία 10-15 χρόνια. Αρχικά δειλά και σποραδικά, πιο έντονα τα τελευταία 3-4 χρόνια. Το φαινόμενο δεν είναι ελληνική ιδιαιτερότητα, αλλά καταγράφεται σε πολλές ευρωπαϊκές μητροπόλεις, όπως το Βερολίνο και το Λονδίνο. Εκεί, η παρουσία της αστικής αλεπούς θεωρείται σχεδόν αυτονόητη. Στην Αθήνα εξακολουθεί να προκαλεί έκπληξη επειδή δεν αποτελεί ακόμη μέρος της συλλογικής μας εμπειρίας.

iStock

Ποιοι παράγοντες συνδέονται με την εμφάνιση άγριας ζωής στις πόλεις;

Αν και δεν έχουμε προχωρήσει σε ειδική μελέτη, η εμπειρία μας δείχνει ορισμένους βασικούς παράγοντες. Η αλεπού, για παράδειγμα, είναι ένα εξαιρετικά ευφυές και προσαρμοστικό ζώο. Έχει την ικανότητα να εκμεταλλεύεται κάθε διαθέσιμη πηγή τροφής και να προσαρμόζεται σε διαφορετικά περιβάλλοντα.

Η πόλη, όσο παράδοξο κι αν ακούγεται, προσφέρει τροφή και σχετική ασφάλεια. Υπάρχουν απορρίμματα, τρωκτικά αλλά και τροφές που αφήνονται για τα αδέσποτα ζώα. Ταυτόχρονα, ο αστικός ιστός διαθέτει λόφους, άλση, εγκαταλειμμένα κτίρια, σημεία που μπορούν να λειτουργήσουν ως καταφύγια.

Αντιθέτως, στο φυσικό περιβάλλον υπάρχουν φυσικοί θηρευτές, κυνηγοί και οι υψηλές ταχύτητες των οχημάτων σε επαρχιακούς δρόμους. Η πόλη ενδέχεται να αποδεικνύεται λιγότερο επικίνδυνη σε ορισμένες περιπτώσεις.

Αυτό, βέβαια, δεν σημαίνει ότι οι αστικές αλεπούδες ζουν χωρίς προβλήματα. Αντιμετωπίζουν ασθένειες, τραυματισμούς και γενικότερα τις δυσκολίες που συνεπάγεται η επιβίωση σε ένα περιβάλλον σχεδιασμένο για τον άνθρωπο.

Η ΠΑΡΟΥΣΙΑ ΤΗΣ ΑΓΡΙΑΣ ΖΩΗΣ ΜΠΟΡΕΙ ΝΑ ΟΜΟΡΦΥΝΕΙ ΤΗΝ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΟΤΗΤΑ ΜΑΣ, ΝΑ ΜΑΣ ΘΥΜΙΣΕΙ ΟΤΙ ΔΕΝ ΖΟΥΜΕ ΑΠΟΚΟΜΜΕΝΟΙ ΑΠΟ ΤΗ ΦΥΣΗ.

Παίζει ρόλο η καταστροφή οικοτόπων;

Είναι εύκολο να σκεφτεί κανείς ότι η καταστροφή των δασών «σπρώχνει» τα ζώα προς την πόλη. Αυτό, όμως, είναι λιγάκι ρομαντικό. Μετά από μια πυρκαγιά, το οικοσύστημα αρχίζει σταδιακά να ανακάμπτει. Η νέα βλάστηση μπορεί να ευνοήσει είδη όπως οι λαγοί και οι πέρδικες, που αποτελούν φυσική λεία της αλεπούς. Έτσι, μακροπρόθεσμα, η κατάσταση δεν αλλάζει απαραίτητα εις βάρος της. Το σοβαρό πρόβλημα εντοπίζεται κυρίως τις πρώτες ημέρες μετά τη φωτιά, όταν τα ζώα βρίσκονται σε άμεσο κίνδυνο.

Ένας παράγοντας που ίσως συνέβαλε στη διεύρυνση της παρουσίας αλεπούδων στον αστικό ιστό ήταν η πανδημία. Η απαγόρευση κυκλοφορίας και η σημαντική μείωση της ανθρώπινης δραστηριότητας δημιούργησαν πιο ήσυχες συνθήκες. Είναι πιθανό τότε να διευκολύνθηκε η μετακίνηση αλεπούδων από τον Υμηττό προς τον Λυκαβηττό και άλλες περιοχές του κέντρου.

iStock

Πρέπει να φοβόμαστε την άγρια ζωή;

Δεν χρειάζεται φόβος. Κάθε ζωή αξίζει σεβασμό, είτε είναι άγρια είτε όχι, είτε είναι άνθρωπος είτε είναι ζώο. Μιλώντας για σεβασμό, εννοούμε ότι δεν επιδιώκουμε να βλάψουμε, να εγκλωβίσουμε ή να τρομάξουμε ένα ζώο. Δεν προσπαθούμε να το προσελκύσουμε με τροφή, γιατί έτσι δημιουργούμε εξάρτηση και αλλοιώνουμε τη φυσική του συμπεριφορά. Αν κάποιος αρχίσει να ταΐζει μια αλεπού, είναι πιθανό το ζώο να παραμείνει στην περιοχή.

Σε καμία περίπτωση δεν επιχειρούμε να αγγίξουμε ή να πιάσουμε ένα άγριο ζώο. Μπορεί να αντιδράσει αμυντικά, να δαγκώσει ή να γρατζουνίσει. Τα τραύματα αυτά ενέχουν κίνδυνο μόλυνσης. Επίσης, όπως οι άνθρωποι, έτσι και τα ζώα μπορεί να φέρουν παθογόνους μικροοργανισμούς. Γι' αυτό τηρούμε αποστάσεις.

Χρειάζεται λοιπόν ψυχραιμία. Βρισκόμαστε ακόμη σε μια φάση προσαρμογής, όπου η εικόνα μιας αλεπούς στο Σύνταγμα τη νύχτα μάς ξαφνιάζει. Ίσως με τον χρόνο να γίνει μια συνηθισμένη αστική εικόνα.

Τάισμα αλεπουδίτσας στο Σύλλογο Προστασίας και Περίθαλψης Άγριας Ζωής ΑΝΙΜΑ. ΣΤΕΛΙΟΣ ΜΙΣΙΝΑΣ / SOOC

Αν συναντήσουμε μια αλεπού, τι κάνουμε;

Στην πλειονότητα των περιπτώσεων, δεν κάνουμε τίποτα. Παρατηρούμε από απόσταση και συνεχίζουμε τον δρόμο μας. Αν όμως το ζώο φαίνεται τραυματισμένο, άρρωστο ή ανήμπορο να κινηθεί, τότε επικοινωνούμε με την ANIMA. Ένα τηλεφώνημα ή, ακόμη καλύτερα, ένα μήνυμα με φωτογραφία και ακριβή τοποθεσία βοηθά τους ειδικούς να αξιολογήσουν αν απαιτείται παρέμβαση.

Μπορούμε να κάνουμε τις πόλεις μας πιο φιλικές προς την άγρια ζωή;

Υπάρχουν τρόποι να ενισχυθεί η αστική βιοποικιλότητα. Η διαμόρφωση πάρκων και αλσών με θάμνους που προσφέρουν καρπούς και καταφύγιο στα πουλιά, η ύπαρξη μικρών σημείων όπου μπορούν να βρουν νερό, η διατήρηση επιφανειών με χώμα ώστε τα χελιδόνια να βρίσκουν λάσπη για τις φωλιές τους, όλα αυτά αποτελούν απλές αλλά ουσιαστικές παρεμβάσεις.

Ας μην ξεχνάμε ότι μια πόλη με πλούσια βιοποικιλότητα δεν ωφελεί μόνο τα ζώα. Ενισχύει την ψυχική ευεξία των κατοίκων, καλλιεργεί την περιβαλλοντική συνείδηση και δημιουργεί έναν πιο ισορροπημένο αστικό χώρο.

iStock

Έχει έχει αλλάξει η στάση των ανθρώπων απέναντι στα ζώα;

Τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης έχουν καταστήσει πιο ορατές τόσο τις πράξεις σκληρότητας όσο και τις πράξεις ευαισθησίας. Από τη μία, πριν λίγες μέρες βρήκαμε στον κάδο σκουπιδιών μία καλά κλεισμένη σακούλα με μία μάνα γάτα και τα τρία γατάκια της. Από την άλλη, υπάρχει πλήθος πολιτών που κινητοποιούνται. Το 2025 η ANIMA παρέλαβε 9.300 άγρια ζώα, χωρίς να υπολογίζονται περιστέρια, παπάκια ή γατάκια. Ο αριθμός αυτός μαρτυρά την ύπαρξη πολλών ευαισθητοποιημένων ανθρώπων που αναλαμβάνουν δράση, που θα πληρώσουν ταξί για να μας στείλουν ένα ζωάκι, που θα πάρουν τηλέφωνο για να μάθουν τι απέγινε το ζώο που έφεραν, που θα καλύψουν τυχόν έξοδα.

Βεβαίως, υπάρχουν και περιπτώσεις πολιτών που θεωρούν ότι λειτουργούμε ως κρατική υπηρεσία και απαιτούν άμεση εξυπηρέτηση. Ωστόσο, αυτοί αποτελούν τη μειοψηφία σε σχέση με όσους σέβονται τη δουλειά μας και τη ζωή.

ΜΙΑ ΠΟΛΗ ΜΕ ΠΛΟΥΣΙΑ ΒΙΟΠΟΙΚΙΛΟΤΗΤΑ ΔΕΝ ΩΦΕΛΕΙ ΜΟΝΟ ΤΑ ΖΩΑ. ΕΝΙΣΧΥΕΙ ΤΗΝ ΨΥΧΙΚΗ ΕΥΕΞΙΑ ΤΩΝ ΚΑΤΟΙΚΩΝ, ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙ ΤΗΝ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΣΥΝΕΙΔΗΣΗ ΚΑΙ ΔΗΜΙΟΥΡΓΕΙ ΕΝΑΝ ΠΙΟ ΙΣΟΡΡΟΠΗΜΕΝΟ ΑΣΤΙΚΟ ΧΩΡΟ.

Ποια είναι η στάση της πολιτείας και των δήμων όσον αφορά την άγρια ζωή;

Σε θεσμικό επίπεδο, έχουν γίνει βήματα εκσυγχρονισμού και ενσωμάτωσης της προστασίας της βιοποικιλότητας στις δημόσιες πολιτικές. Παρ’ όλα αυτά, σε πολλές περιπτώσεις η αναπτυξιακή λογική υπερισχύει της διατήρησης πολύτιμων οικοσυστημάτων.

Όσο για τους δήμους, αν και διαθέτουν τμήματα αστικής πανίδας, αυτά συχνά επικεντρώνονται σε σκύλους και, σε ορισμένες περιπτώσεις, σε γάτες. Για άλλα ζώα που εντοπίζονται εντός των διοικητικών τους ορίων, όπως κουνέλια, πάπιες ή ακόμη και κατσίκες, δεν υπάρχει οργανωμένος μηχανισμός διαχείρισης.

Θα θέλατε να δώσετε ένα μήνυμα στους αναγνώστες μας;

Ο σεβασμός προς τη ζωή είναι ενιαίος. Η ευσπλαχνία οφείλει να είναι η ίδια απέναντι σε κάθε πλάσμα που έχει ανάγκη, που υποφέρει ή που μας χρειάζεται, είτε μιλάμε για ανθρώπους είτε για ζώα, οικόσιτα ή άγρια. Η στάση μας απέναντι στη ζωή δεν μπορεί να είναι επιλεκτική.