ΤΙ ΣΧΕΣΗ ΕΧΕΙ Η ΓΕΙΤΟΝΙΑ ΣΟΥ ΜΕ ΤΟΝ ΚΙΝΔΥΝΟ ΑΝΟΙΑΣ;

Η γειτονιά στην οποία ζεις μπορεί να επηρεάζει καθοριστικά τον τρόπο με τον οποίο λειτουργεί ο εγκέφαλός σου, ακόμη και τις πιθανότητες εμφάνισης άνοιας.

Αν εγώ ζω σε μια γειτονιά της Κηφισιάς κι εσύ σε μια γειτονιά του Ασπρόπυργου, έχουμε άραγε τον ίδιο κίνδυνο να εμφανίσουμε άνοια; Πόσο «αθώα» είναι η ταχυδρομική μας διεύθυνση, όταν μιλάμε για την υγεία του εγκεφάλου μας;

Μελέτη που δημοσιεύτηκε στο  περιοδικό Alzheimer’s & Dementia: Behavior & Socioeconomics of Aging δείχνει ότι άτομα που κατοικούν σε γειτονιές με υψηλότερα επίπεδα κοινωνικής ευαλωτότητας, περιβαλλοντικές ανισότητες και οικονομική πίεση παρουσιάζουν μετρήσιμες διαφορές τόσο στη δομή όσο και στη λειτουργία του εγκεφάλου τους.

Η γειτονιά μας στο μικροσκόπιο

«Η μελέτη συνάδει με άλλες έρευνες που δείχνουν ότι το κοινωνικό περιβάλλον στο οποίο ζουν οι άνθρωποι μπορεί να διαμορφώσει την υγεία του εγκεφάλου τους με ουσιαστικό τρόπο», επισημαίνει ο Timothy Hughes, αναπληρωτής καθηγητής Γεροντολογίας και Γηριατρικής Ιατρικής στην Ιατρική Σχολή του Πανεπιστημίου Wake Forest και κύριος συγγραφέας της μελέτης.

Οι ερευνητές ανέλυσαν δεδομένα από ενήλικες που υποβλήθηκαν σε εξετάσεις σχεδιασμένους να ανιχνεύουν πρώιμους δείκτες της νόσου Αλτσχάιμερ και συναφών μορφών άνοιας.

Στη συνέχεια, τα αποτελέσματα συγκρίθηκαν με τρεις δείκτες που αποτυπώνουν τις συνθήκες διαβίωσης σε επίπεδο ταχυδρομικού κώδικα:

• τον Δείκτη Αποστέρησης Περιοχής (Area Deprivation Index),
• τον Δείκτη Κοινωνικής Ευαλωτότητας (Social Vulnerability Index) και
• τον Δείκτη Περιβαλλοντικής Δικαιοσύνης (Environmental Justice Index).

iStock

Οι δείκτες αυτοί λαμβάνουν υπόψη παραμέτρους όπως το εισόδημα, την ποιότητα στέγασης, την έκθεση στη ρύπανση και τη συνολική ανθεκτικότητα μιας κοινότητας.

Οι συμμετέχοντες που ζούσαν σε περιοχές με υψηλότερες βαθμολογίες παρουσίασαν εντονότερες ενδείξεις εγκεφαλικών αλλαγών που συνδέονται με αυξημένο κίνδυνο άνοιας, όπως λεπτότερος εγκεφαλικός φλοιός, αλλοιώσεις της λευκής ουσίας που σχετίζονται με αγγειακή νόσο, καθώς και μειωμένη ή ανομοιόμορφη ροή αίματος.

EΡΕΥΝΕΣ ΥΠΟΓΡΑΜΜΙΖΟΥΝ ΣΤΑΘΕΡΑ ΤΗ ΣΥΝΔΕΣΗ ΜΕΤΑΞΥ ΤΗΣ ΚΑΤΟΙΚΙΑΣ ΚΑΙ ΤΩΝ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΩΝ ΤΗΣ ΓΕΙΤΟΝΙΑΣ ΜΕ ΤΗ ΣΩΜΑΤΙΚΗ, ΨΥΧΙΚΗ ΚΑΙ ΚΟΙΝΟΤΙΚΗ ΕΥΗΜΕΡΙΑ.

«Πρόκειται για μία από τις πρώτες μελέτες που συνδέουν τόσο ευθέως κοινωνικούς παράγοντες που σχετίζονται με τον τόπο κατοικίας με προχωρημένους βιολογικούς δείκτες άνοιας», σημειώνει ο άλλος κύριος συγγραφέας της μελέτης, Sudarshan Krishnamurthy. «Οι συνθήκες στις οποίες ζουν οι άνθρωποι φαίνεται πως αφήνουν ένα διαρκές αποτύπωμα στον εγκέφαλο».

Τι αποκαλύπτουν τα στοιχεία

Έρευνες υπογραμμίζουν σταθερά τη σύνδεση μεταξύ της κατοικίας (όπως π.χ. η ποιότητα και η προσιτή τιμή της στέγης) και των χαρακτηριστικών της γειτονιάς (δομημένο περιβάλλον, κοινωνική συνοχή, πρόσβαση σε πόρους) με τη σωματική, ψυχική και κοινοτική ευημερία.

Χαρακτηριστικά, μελέτη του 2024 που ανέλυσε δεδομένα δεκαετιών διαπίστωσε ότι παιδιά που μετακόμισαν σε καλύτερες γειτονιές είχαν σημαντικά λιγότερες εισαγωγές στο νοσοκομείο. Eιδικότερα, είχαν έως και 36% λιγότερες εισαγωγές για άσθμα και 30% λιγότερες εισαγωγές για ζητήματα ψυχικής υγείας.

iStock

Παράλληλα, στοιχεία όπως η ύπαρξη χώρων πρασίνου και οι αξιόπιστες μεταφορές επηρεάζουν άμεσα τα επίπεδα σωματικής δραστηριότητας και έμμεσα τα επίπεδα παχυσαρκίας, την καρδιαγγειακή υγεία και τη συνολική ευεξία.

ΤΑ ΕΡΓΑ ΑΝΑΠΛΑΣΗΣ ΔΕΝ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΠΕΡΙΟΡΙΖΟΝΤΑΙ ΣΤΟ ΚΕΝΤΡΟ Ή ΣΤΙΣ ΤΟΥΡΙΣΤΙΚΕΣ ΠΕΡΙΟΧΕΣ. ΕΙΝΑΙ ΑΠΑΡΑΙΤΗΤΟ ΝΑ ΑΓΓΙΖΟΥΝ ΤΙΣ ΓΕΙΤΟΝΙΕΣ ΟΠΟΥ ΖΟΥΝ, ΕΡΓΑΖΟΝΤΑΙ ΚΑΙ ΚΙΝΟΥΝΤΑΙ ΟΙ ΑΝΘΡΩΠΟΙ ΤΗΣ ΠΟΛΗΣ.

Ζήτημα πολιτείας, όχι ατομικών επιλογών

Αν θέλουμε πραγματικά να βελτιώσουμε την υγεία του εγκεφάλου των κατοίκων μιας περιοχής, δεν αρκεί να μιλάμε για ατομικές επιλογές. «Χρειάζεται να δούμε τα συστήματα και τις δομές που διαμορφώνουν την υγεία σε επίπεδο γειτονιάς», εξηγεί ο Krishnamurthy.

Γιατί, όπως δείχνουν τα δεδομένα, στοχευμένες παρεμβάσεις στη στέγαση και στο αστικό περιβάλλον μπορούν να μειώσουν τις ανισότητες στην υγεία. Κι αυτό σημαίνει ότι τα έργα ανάπλασης δεν πρέπει να περιορίζονται στο κέντρο ή στις τουριστικές περιοχές, όπως δηλαδή συμβαίνει στην Αθήνα. Είναι απαραίτητο να αγγίζουν τις γειτονιές όπου ζουν, εργάζονται και κινούνται οι άνθρωποι της πόλης, αυτοί που τόσο συστηματικά αγνοούνται από τα υπουργεία.