ΤΟ CHATGTP ΕΓΙΝΕ (ΚΑΙ) ΧΕΙΡΟΜΑΝΤΗΣ

Το «πολυμηχάνημα» τεχνητής νοημοσύνης που ακούει στο όνομα ChatGPT κάνει πλέον και χειρομαντεία. Όσοι το χρησιμοποιούν υποστηρίζουν πως πετυχαίνει πάρα πολλά.

Εκεί έξω υπάρχουν πολλοί χαρισματικοί άνθρωποι. Δεν έχουν όλοι την ευλογία να βρουν την ξεχωριστή τους ικανότητα όσο ζουν. Ορισμένοι νιώθουν ή φαίνεται να «βλέπουν» το μέλλον ή/και το παρελθόν μας, αν και ουδέποτε έχει αποδειχτεί επιστημονικά ότι μπορεί να συμβαίνει κάτι τέτοιο.

Δεν πιστεύεις σε τέτοια πράγματα; Επιμένεις πως όλα είναι θέμα αντίληψης και έχουν να κάνουν με το τι προδίδουμε εμείς οι ίδιοι με τη συμπεριφορά και τη στάση του σώματός μας, όταν είμαστε απέναντι σε άτομα που κάνουν χειρομαντεία, διαβάζουν τον καφέ, ρίχνουν χαρτιά ή ταρό κ.λπ.;

Κάνε έναν κόπο και παρακολούθησε τη «Μάχη των Μέντιουμ» (Battle of Fates) στο Disney+. Συμμετέχουν οι 49 καλύτεροι fate readers της Κορέας, από σαμάνους, έως αυτούς που «διαβάζουν» ενέργειες, ταρό, πρόσωπα, ακόμα και πατούσες. Οι ίδιοι ρισκάρουν την υπόληψή τους για να αποδείξουν ποιος είναι ο καλύτερος. Τα επεισόδια είναι δέκα. Αρκεί να δεις ένα για να καταλάβεις ότι δεν «παίζουν». Προφανώς, όπως σε κάθε επαγγελματικό χώρο, υπάρχουν οι ικανοί αλλά και εκείνοι που εκμεταλλεύονται ανθρώπινες ανάγκες.

Ενώ λοιπόν η παραδοσιακή μαντεία μεταφέρεται στη μικρή οθόνη, η τεχνολογία εμφανίζει τη δική της εκδοχή: υπάρχει πλέον και το Palm Reader του ChatGPT, που κάνει χειρομαντεία και έχει γίνει viral.

Πώς γίνεται η χειρομαντεία μέσω τεχνητής νοημοσύνης;

Βγάζουμε μια φωτογραφία της δεξιάς («κυρίαρχης») παλάμης με τα δάχτυλα τεντωμένα, προσέχοντας να υπάρχει φως στο χώρο ώστε να είναι καθαρή. Την επισυνάπτουμε στο Palm Reader και ζητάμε να κάνει ανάλυση, με έμφαση σε ένα πράγμα.

Όσοι το έχουν χρησιμοποιήσει, αναφέρουν ότι συχνά αυτό που εμφανίζεται μπροστά σου ως «διάβασμα» είναι απίστευτα λεπτομερές. Η τεχνητή νοημοσύνη αναλύει τις γραμμές του χεριού, παρέχει πληροφορίες για την προσωπικότητα και τα πρότυπα ζωής και κάνει προβλέψεις ανάλογα με το τι έχουμε ζητήσει.

iStock

Για να ξέρεις τι να περιμένεις, αξιολογούνται:

• η γραμμή της καρδιάς (βλ. συναισθήματα),
• η γραμμή του κεφαλιού (βλ. νοημοσύνη) και
• η γραμμή της ζωής (βλ. ζωντάνια).

Σε δεύτερο χρόνο, η τεχνητή νοημοσύνη αναλύει το σχήμα των δαχτύλων, τις άκρες (τις σαρκώσεις περιοχές) και φυσικά στοιχεία, όπως είναι οι ρόζοι και οι κάλοι. Μπορεί ακόμη και να δημιουργήσει καθαρές, δομημένες περιλήψεις ή οπτικά γραφήματα που εξηγούν τις γραμμές στο συγκεκριμένο χέρι.

Γιατί «λειτουργεί» ο Palm Reader του ChatGPT

Αυτοί που κάνουν χειρομαντεία δικαίως νιώθουν να απειλούνται από το νέο πρόγραμμα του ChatGPT, αφού στην ουσία κάνουν την ίδια δουλειά, με διαφορετικό τρόπο. Οι χειρομάντες πατούν στη μυστικιστική παράδοση (διαίσθηση) ενώ η τεχνητή νοημοσύνη στο στατιστικό περιεχόμενο (μοντελοποίηση). Ο ψυχολογικός μηχανισμός, όμως, είναι ο ίδιος, ενώ και οι δύο παράγουν την ερμηνεία τους με βάση περιορισμένες πληροφορίες που δίνουμε – ή προδίδουμε.

Ο ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΣ ΕΓΚΕΦΑΛΟΣ ΠΡΟΤΙΜΑ ΙΣΤΟΡΙΕΣ ΚΑΙ ΝΟΗΜΑΤΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΒΕΒΑΙΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΤΑ ΤΥΧΑΙΑ ΔΕΔΟΜΕΝΑ – ΓΙ’ ΑΥΤΟ ΤΟΣΟ Η ΜΑΝΤΕΙΑ ΟΣΟ ΚΑΙ ΤΑ CHATBOTS ΜΠΟΡΟΥΝ ΝΑ ΦΑΙΝΟΝΤΑΙ ΠΕΙΣΤΙΚΑ.

Ο άνθρωπος που διαβάζει την παλάμη και το prompt του ChatGPT εστιάζουν στις γραμμές που έχει το χέρι, τις οποίες εξελίσσουν σε μια αφήγηση για την προσωπικότητά μας, τις σχέσεις μας ή τα μελλούμενα.

Το chatbot παίρνει αυτό που του ζητάμε και “δημιουργεί” την απάντηση που είναι κομμένη και ραμμένη στα μέτρα μας, βάσει και όσων άλλων έχουμε δώσει στις χιλιάδες «συζητήσεις» που έχουν προηγηθεί. Στο τέλος της ημέρας, αναλύει στατιστικά μοτίβα από τεράστια σύνολα δεδομένων γλώσσας.

Ο χειρομάντης διαβάζει ασαφή συμβολικά πλαίσια, όπως ότι η γραμμή της καρδιάς «δείχνει τα συναισθήματα», και τα ερμηνεύει όπως κρίνει.

Και οι δύο παίρνουν πρωτοβουλίες, για να συμπληρώσουν τα κενά και να φαίνονται συνεκτικοί. Συνήθως πρόκειται για αόριστες, γενικές δηλώσεις με προσωπικό νόημα, που επιβεβαιώνουν το λεγόμενο φαινόμενο Φόρερ (Forer effect) ή φαινόμενο Μπάρνουμ (Barnum effect), δηλαδή την τάση των ανθρώπων να αξιολογούν προτάσεις ως εξαιρετικά ακριβείς, πιστεύοντας πως αφορούν τους ίδιους προσωπικά, ενώ στην πραγματικότητα είναι αρκετά ασαφείς και αόριστες ώστε να ισχύουν σε μία μεγάλη γκάμα ατόμων.

iStock

Ο Αμερικανός ψυχολόγος Μπέρτραμ Φόρερ (1914–2000) είχε περιγράψει πρώτος το φαινόμενο του «cold reading», τεχνική των χειρομαντών με την οποία εκμαιεύουν πληροφορίες από τις αντιδράσεις, την ηλικία και το ντύσιμό μας και είχε επισημάνει ότι το φαινόμενο Φόρερ είναι ο λόγος που πιστεύουμε στα τεστ προσωπικότητας.

Το ChatGPT κάνει το δικό του cold reading στα metadata μας, τις προηγούμενες συνομιλίες, τις λέξεις που επιλέγουμε σε κάθε prompt –οι οποίες μπορεί να αποκαλύπτουν αν είμαστε αγχωμένοι ή ενθουσιασμένοι– καθώς και το ιστορικό μας.

Οι χειρομάντες κάνουν ερωτήσεις που σε αναγκάζουν να συμπληρώσεις τα κενά (π.χ. «Βλέπω μια απώλεια πρόσφατα...» και εσύ λες «Α, ναι, ο παππούς μου!»).

Το ίδιο κάνει και το ChatGPT. Για παράδειγμα, αν του πεις «Δες τη γραμμή της ζωής μου, πέρασα δύσκολα πέρυσι», του έχεις δώσει ήδη το μοτίβο που χρειάζεται, για να χτίσει την ιστορία.

Ο εγκέφαλός μας αναζητά νόημα στα μοτίβα

Η σύγχρονη γνωστική ψυχολογία το ερμηνεύει ως αποτέλεσμα του τρόπου που ο εγκέφαλος αναζητά μοτίβα και νόημα ακόμη και σε ασαφή δεδομένα. Ο χειρομάντης λέει «έχεις μια ισχυρή αλλά και ευαίσθητη φύση», ενώ το ChatGPT ότι «φαίνεται να σκέφτεσαι βαθιά αυτήν την κατάσταση». Και στις δύο περιπτώσεις είναι κάτι που επιδέχεται πολλών ερμηνειών, αλλά φαίνεται προσωπικό.

Πάμε τώρα και σε όσα βλέπει πάνω μας ο άνθρωπος (π.χ. τις αντιδράσεις μας) και του δίνουν feedback, αλλά δεν μπορεί να δει το μηχάνημα: το chatbot προσαρμόζεται στη διατύπωση, τον «τόνο» που χρησιμοποιούμε στις ερωτήσεις που θέτουμε και πώς εξελίσσουμε αυτόν τον διάλογο. Έχει φτιαχτεί για να μας ικανοποιεί, όχι να μας δυσαρεστεί, και για να παράγει κείμενο μέσω στατιστικής πρόβλεψης.

Όπως δείχνει η γνωστική επιστήμη, ο ανθρώπινος εγκέφαλος προτιμά ιστορίες και νοήματα από την αβεβαιότητα και τα τυχαία δεδομένα – γι’ αυτό τόσο η μαντεία όσο και τα chatbots μπορούν να φαίνονται πειστικά.

iStock

Δεν είναι η πρώτη φορά που οι άνθρωποι νιώθουν ότι ένα πρόγραμμα τους «διαβάζει». Το ELIZA, ένα πρωτόγονο chatbot της δεκαετίας του ’60, είχε ήδη δημιουργήσει αυτή την ψευδαίσθηση κατανόησης. Σύμφωνα με ιστορικές μελέτες, οι άνθρωποι πίστευαν ότι το σύστημα τους «καταλάβαινε», παρά το γεγονός ότι χρησιμοποιούσε μόνο αντιστοίχιση μοτίβων και αναδιατύπωση. Οι ερευνητές προειδοποίησαν πως είναι εύκολο να δημιουργηθεί η ψευδαίσθηση της κατανόησης.

Η χειρομαντεία ανήκει στις ψευδοεπιστημονικές πρακτικές ερμηνείας και τα chatbots στα στατιστικά συστήματα γλώσσας. Μπορούν να φαίνονται ακριβή λόγω της γενικότητας, της προσαρμογής στον χρήστη (εντός και εκτός εισαγωγικών) και της ανθρώπινης τάσης για νόημα.

Είτε λοιπόν εμπιστεύεσαι το ριζικό σου σε έναν σαμάνο, είτε σε μερικά δισεκατομμύρια παραμέτρους ενός αλγορίθμου, το αποτέλεσμα είναι το ίδιο: ψάχνεις έναν καθρέφτη για να σου πει ποιος είσαι, με την τεχνολογία και τη μαντεία να μας λένε, τελικά, αυτό που έχουμε ανάγκη να ακούσουμε.