ΞΕΜΕΝΕΙΣ ΣΥΝΕΧΕΙΑ ΑΠΟ ΛΕΦΤΑ; ΙΣΩΣ ΦΤΑΙΕΙ ΤΟ LIFESTYLE CREEP

Μήπως το lifestyle creep επηρεάζει τα οικονομικά σου; Μάθε πώς να το αναγνωρίζεις, αλλά και πρακτικούς τρόπους για να το ελέγξεις.

Πλησιάζει το Πάσχα και μαζί του το δώρο που θα προστεθεί στον μισθό όσων δεν δουλεύουμε στο Δημόσιο. Μια μικρή οικονομική ανάσα, έστω και προσωρινή. Λίγο καιρό πριν ήταν το δώρο Χριστουγέννων και πιο πριν το επίδομα άδειας. Στο ενδιάμεσο, κάποιοι είδαν και μια αύξηση στον μισθό τους ή κατάφεραν να κλείσουν μια οικονομική εκκρεμότητα. Άλλοι συγκατοίκησαν με τον σύντροφο ή έναν φίλο τους.

Στις παραπάνω περιπτώσεις, είτε τα έσοδα αυξήθηκαν είτε τα έξοδα μειώθηκαν. Θεωρητικά, λοιπόν, κάτι μένει στην άκρη. Στην πράξη, όμως, πολλοί εξακολουθούν να αναρωτιούνται πού πάνε τα λεφτά. Enter lifestyle creep.

Το lifestyle creep δεν είναι αυτό που νομίζεις

Το lifestyle creep δεν είναι απαραίτητα μια μεγάλη σπατάλη χρημάτων. Δεν είναι απαραίτητα το καινούργιο αυτοκίνητο που αγόρασες ή το μεγαλύτερο σπίτι που νοίκιασες. Είναι οι μικρές, σχεδόν αόρατες… αναβαθμίσεις που έρχονται μαζί με την αύξηση των διαθέσιμων χρημάτων. Όπως αναφέρει η Fiona Newton, αναπληρώτρια καθηγήτρια marketing στο Monash Business School, πρόκειται για μια διαδικασία σχεδόν αόρατη, που περιγράφει την τάση να αυξάνεται σταδιακά η κατανάλωση όσο αυξάνεται και το εισόδημα.

Το lifestyle creep περιγράφει την τάση να αυξάνεται σταδιακά η κατανάλωση όσο αυξάνεται και το εισόδημα. iStock

Είναι ο ένας παραπάνω καφές απέξω, μερικές διαδρομές με ταξί, μία συνδρομή σε κάποια πλατφόρμα, ένα επιπλέον μάθημα pilates, ένα ακόμα ταξίδι στο εξωτερικό. Καμία από αυτές τις επιλογές δεν είναι «λάθος». Το πρόβλημα είναι ότι συσσωρεύονται και, χωρίς να το καταλάβεις, το επίπεδο ζωής σου ανεβαίνει τόσο ώστε να απορροφά ό,τι επιπλέον έχεις καταφέρει να κερδίσεις. Έτσι, ενώ θεωρητικά έχεις περισσότερα χρήματα, δεν σου μένει τίποτα.

Ο Adrian Camilleri, επίσης καθηγητής marketing, το περιγράφει ως εξής: αυτά που κάποτε θεωρούσες πολυτέλεια γίνονται η νέα σου κανονικότητα και για να νιώσεις ξανά την ίδια ικανοποίηση, χρειάζεται να ξοδέψεις περισσότερα.

Το πρόβλημα δεν είναι ότι ξοδεύεις

Είναι απολύτως φυσιολογικό να θέλεις να βελτιώσεις το επίπεδο ζωής σου. Κανείς δεν θέλει να ζει για πάντα με τα έπιπλα που είχε ως φοιτητής. Όμως, είναι σημαντικό να μην το παρακάνεις. Διαφορετικά, αυξάνεις τα έξοδά σου και όχι τις αποταμιεύσεις σου, θυσιάζοντας έτσι την μακροπρόθεσμη οικονομική σου υγεία.

Αν στην εξίσωση προσθέσεις και τον πληθωρισμό, τότε αντιλαμβάνεσαι ότι τα χρήματα κάνουν φτερά, παρότι έχεις περισσότερα στη διάθεσή σου. Κανείς δεν θέλει να ζει για πάντα με τα έπιπλα που είχε ως φοιτητής. Όμως, είναι σημαντικό να μην το παρακάνεις. Διαφορετικά, αυξάνεις τα έξοδά σου και όχι τις αποταμιεύσεις σου, θυσιάζοντας έτσι την μακροπρόθεσμη οικονομική σου υγεία.

Κανείς δεν θέλει να ζει για πάντα με τα έπιπλα που είχε ως φοιτητής, αλλά δεν χρειάζεται η υπερβολή να βλάπτει την μακροπρόθεσμη οικονομική σου υγεία. iStock

Πώς θα καταλάβεις ότι πάσχεις από lifestyle creep

• Ο μισθός σου αρκεί απλώς για να βγάλεις τον μήνα.
• Οι αποταμιεύσεις σου μειώνονται ή μένουν στάσιμες.
• Δεν ξέρεις πού πηγαίνουν τα χρήματά σου κάθε μήνα.
• Βασίζεσαι σε πιστωτικές κάρτες για να «βγάλεις» τον μήνα.
• Κάνεις συχνά αγορές από παρόρμηση.
• Προχωράς σε ακριβές αγορές με τη δικαιολογία ότι τις αξίζεις.
• Νιώθεις πίεση να συμβαδίζεις με τους άλλους.
• Επιλέγεις σταθερά το πιο ακριβό αντί για το πιο πρακτικό.
• Δανείζεσαι χρήματα από άλλους.
• Δεν πληρώνεις λογαριασμούς για να καλύψεις μη βασικές ανάγκες.
• Δίνεις προτεραιότητα σε αυτά που θες, όχι σε αυτά που χρειάζεσαι.
• Δεν μπορείς να καλύψεις μια έκτακτη ανάγκη.

Γιατί συμβαίνει αυτό;

Η σύγκριση με τους άλλους

Ένας από τους βασικότερους λόγους είναι η σύγκριση με τους άλλους. Σήμερα, δεν περιορίζεται στους φίλους και τους γείτονες, αλλά επεκτείνεται σε εκατομμύρια αγνώστους στα social media. Βλέπεις διαρκώς «στιγμιότυπα επιτυχίας» και χωρίς να το καταλάβεις αρχίζεις να θέλεις (ή να νιώθεις ότι πρέπει να θέλεις) τα ίδια.

Χαλαρώνεις

Όταν τα χρήματα ήταν λιγότερα, ήξερες ακριβώς τι ξοδεύεις. Τώρα που το εισόδημά σου αυξήθηκε, η όποια πειθαρχία πήγε περίπατο. Τι είναι άλλωστε τα 3 ευρώ για έναν καφέ; Όμως, ένα μικρό ποσό φαίνεται ασήμαντο μέχρι να επαναληφθεί δεκάδες φορές και τότε το lifestyle creep κάνει την εμφάνισή του.

Έλλειψη οικονομικής παιδείας

Αν δεν έχεις μάθει να διαχειρίζεσαι χρήματα, να κάνεις budget ή να επενδύεις, είναι πολύ πιο εύκολο να ξοδεύεις χωρίς στρατηγική. Μάλλον δεν είναι τυχαίο το γεγονός ότι στην Ιαπωνία και σε άλλες χώρες εισάγονται σταδιακά σχετικά μαθήματα στα σχολεία.

Συναισθηματική κατανάλωση

Τα χρήματα συχνά λειτουργούν ως παρηγοριά. Μπορεί να παραγγείλεις delivery μετά από μια κουραστική μέρα ή να κλείσεις ένα μασάζ μετά από ένα δύσκολο πρότζεκτ στο γραφείο. Αυτά δεν αποτελούν πρόβλημα από μόνα τους, μέχρι τη στιγμή που γίνονται μοτίβο.

Αλλάζεις φάση ζωής

Κάθε νέο κεφάλαιο στη ζωή (όπως π.χ. μια προαγωγή ή η αγορά σπιτιού) συνοδεύεται από την ανάγκη να «αναβαθμίσεις» την εικόνα σου. Ξαφνικά, αυτά που είχες μέχρι εκείνη τη στιγμή δεν σου φαίνονται αρκετά.

Τα χρήματα λειτουργούν συχνά ως παρηγοριά. Μπορεί να παραγγείλεις delivery μετά από μια κουραστική μέρα ή να κλείσεις ένα μασάζ μετά από ένα δύσκολο πρότζεκτ στο γραφείο. iStock

Πώς να αντιμετωπίσεις το lifestyle creep

Βρες το κίνητρο σου

Χωρίς κίνητρο, καμία αλλαγή δεν είναι εφικτή, γιατί ακόμα κι αν καταφέρεις κάτι να αλλάξεις, δεν θα κρατήσει για πολύ. Δεν χρειάζεται το κίνητρό να είναι κάτι «μεγάλο», αρκεί να είναι σημαντικό για σένα. Πιο σημαντικό από έναν ακόμη πειρασμό. Μπορεί να είναι η ανάγκη σου για περισσότερη ασφάλεια, για μια αλλαγή καριέρας, για λιγότερο άγχος στην καθημερινότητά σου.

Βάλε έναν συγκεκριμένο στόχο

Το «να έχω χρήματα στην άκρη» δεν εμπνέει κανέναν. Οι περισσότεροι το έχουμε σκεφτεί, αλλά εκεί έχουμε μείνει. Ένας συγκεκριμένος στόχος, όπως π.χ. ένα ταξίδι στο εξωτερικό ή ένα καινούργιο αυτοκίνητο, μπορεί να λειτουργήσει πιο αποτελεσματικά. Κράτα τον στο μυαλό σου και δώσε σε έναν αποταμιευτικό λογαριασμό το όνομά του.

Κάνε οικονομικό «ξεκαθάρισμα»

Μπορεί το βήμα αυτό να είναι βαρετό, αλλά προσπάθησε να μην το προσπεράσεις. Είναι σημαντικό για να αντιμετωπίσεις το lifestyle creep. Πέρασε σε λίστα όλα τα έξοδά σου, ένα ένα. Δες τι πραγματικά σου δίνει χαρά και τι απλώς υπάρχει από συνήθεια. Ήρθε η ώρα να γίνεις Marie Kondo για τα οικονομικά σου.

Κόψε κάτι, έστω προσωρινά

Δοκίμασε να ζήσεις χωρίς κάποιες συνήθειες. Τι σημαίνει αυτό; Ακύρωσε συνδρομές σε κανάλια, σβήσε τα στοιχεία της κάρτας σου από το κινητό, βάλε στοίχημα με τον εαυτό σου (ή κάποιον άλλο) ότι για ένα μήνα δεν θα αγοράσεις τίποτα. Ίσως εκπλαγείς με το πόσα πράγματα δεν σου λείπουν τελικά.

Δες ποιος σε επηρεάζει

Καθάρισε τα social media σου. Αν κάποιος λογαριασμός σε κάνει να θες διαρκώς να αγοράζεις, μάλλον δεν σου κάνει καλό. Οπότε, σταμάτα να τον ακολουθείς. Αν, τώρα, σε επηρεάζουν άνθρωποι του κύκλου σου, τότε χρειάζεται να ορίσεις τον τρόπο που θα συναναστρέφεσαι μαζί τους. Δύσκολο, αλλά όχι ακατόρθωτο.

Αναγνώρισε τα triggers σου

Για κάποιους είναι το FOMO, για άλλους το scrolling, για άλλους το στρες. Αν εντοπίσεις τι σε οδηγεί σε υπερκατανάλωση και σε ρίχνει στην παγίδα του lifestyle creep, τότε έχεις ήδη κάνει μια εξαιρετική αρχή για να διαχειριστείς το πρόβλημα.

Διαχειρίσου σωστά τις αυξήσεις

Κάθε φορά που αυξάνεται το διαθέσιμο εισόδημά σου, κράτα ένα μέρος της αύξησης στην άκρη για αποταμίευση ή επένδυση. Κάνε την κίνηση αυτή πριν προλάβεις να το συνηθίσεις.

Το χρειάζεσαι όντως;

Να ξεκαθαρίσουμε ότι στόχος δεν είναι να σταματήσεις να ξοδεύεις χρήματα για πράγματα που σε κάνουν χαρούμενο. Αυτό που καλό είναι να κάνεις για να ελέγξεις το lifestyle creep είναι να αναρωτηθείς γιατί τα θέλεις και τι θυσιάζεις για να τα αποκτήσεις.

Κάνε τακτικά check-in

Οι ανάγκες και οι επιθυμίες όλων μας αλλάζουν και αυτό είναι φυσιολογικό. Είναι σημαντικό να επανεξετάζεις τα οικονομικά σου ανά τακτά διαστήματα. Αν κάτι δεν σε εξυπηρετεί πια, άφησέ το να... πετάξει μακριά σου.