Η ΝΟ 1 ΣΥΝΗΘΕΙΑ ΠΟΥ ΚΑΤΑΣΤΡΕΦΕΙ ΤΙΣ ΦΙΛΙΕΣ ΕΝΗΛΙΚΩΝ

Αν υπάρχει ένας λόγος που κάνει τον ηλικιωμένο πατέρα μου να αποσύρεται, είναι η απουσία των φίλων του. Νομίζω ότι είναι το βασικότερο πράγμα που του στερεί το κίνητρό του για ζωή και τον κάνει μελαγχολικό. Βλέπεις, η φιλία δεν είναι απλώς μια κοινωνική πολυτέλεια ή ένας τρόπος να περνάμε ευχάριστα τον ελεύθερο χρόνο μας.

Αποτελεί μια βαθιά βιολογική και ψυχολογική ανάγκη, καθοριστική για την ποιότητα και τη διάρκεια της ζωής μας. Αυτό υποστηρίζουν οι ψυχολόγοι και αυτό διαπιστώνουμε μεγαλώνοντας, ακόμη και χωρίς να ξέρουμε τη γνώμη των ειδικών και τα ερευνητικά δεδομένα.

Οι πραγματικοί φίλοι είναι ένα δίχτυ ασφαλείας απέναντι στις αναποδιές της ζωής. Μας ενδυναμώνουν με εκείνη την αίσθηση του ανήκειν που καταπολεμά τη μοναξιά, μία από τις μεγαλύτερες απειλές για τη σωματική και ψυχική υγεία μας. Πολλές άλλωστε έρευνες έχουν δείξει ότι η ποιότητα των σχέσεών μας είναι ο ισχυρότερος προγνωστικός παράγοντας για να είναι κανείς υγιής στα γηρατειά, περισσότερο και από τα γονίδια ή τα επίπεδα χοληστερίνης.

Ουσιαστικά, οι φίλοι λειτουργούν ως συνταξιδιώτες. Δεν λύνουν απαραίτητα τα προβλήματά μας, αλλά διασφαλίζουν ότι δεν θα χρειαστεί να τα αντιμετωπίσουμε ποτέ εντελώς μόνοι. Και σε αντίθεση με την οικογένεια, τους συναδέλφους ή τους γείτονες, τους φίλους τους επιλέγουμε συνειδητά. Αυτή η απόλυτη ελευθερία επιλογής είναι που κάνει τη φιλία τόσο ξεχωριστή. Δεν βρισκόμαστε μαζί τους από υποχρέωση ή καθήκον, αλλά από καθαρή, ανιδιοτελή εκτίμηση και επιθυμία.

Πώς επιλέγουμε τους φίλους μας;

Παιδιά και ενήλικες δεν επιλέγουμε φίλους με τα ίδια κριτήρια. Στα παιδιά παίζουν ρόλο η ευκολία, η γειτνίαση, οι κοινές δραστηριότητες, ένα σωρό επιφανειακές ομοιότητες, που καθώς περνάνε τα χρόνια χάνουν τη σημασία τους. Στις ενήλικες φιλίες παίζουν ρόλο οι κοινές αξίες, ο τρόπος που βλέπουμε τη ζωή, μερικές φορές η παρόμοια φάση ζωής που περνάμε, αλλά επί της ουσίας η διανοητική συμβατότητα και η συναισθηματική ασφάλεια και αμοιβαιότητα κάνουν τη διαφορά.

Εικονογράφηση: Ελένη Καστρινογιάννη

Αν υπάρχει μία λέξη στην οποία πρέπει να σταθείς για να διαπιστώσεις ποια είναι η Νο1 πρακτική που καταστρέφει τις ενήλικες φιλίες, αυτή είναι η αμοιβαιότητα. Φυσικά καμία υγιής φιλία δεν λειτουργεί πάντα με την απόλυτη ισορροπία του 50/50. Υπάρχουν περίοδοι στη ζωή όπου το ένα άτομο ίσως χρειαστεί περισσότερη υποστήριξη και το άλλο ίσως χρειαστεί να δώσει περισσότερα. Ωστόσο, υπάρχει τεράστια διαφορά ανάμεσα σε μια προσωρινή ανισορροπία και σε μια μόνιμη, δομική ανισορροπία.

Όταν ο ένας κάνει πάντα την πρώτη κίνηση, πάντα ακούει και πάντα είναι παρών, ενώ ο άλλος είναι διαρκώς «απασχολημένος», «περνάει μια δύσκολη φάση» και μονίμως παίρνει χωρίς να δίνει, η σχέση αρχίζει να γίνεται άδικη, αλλά κυρίως εξουθενωτική. Ο Αμερικανός ψυχολόγος Mark Travers, που ειδικεύεται στη μελέτη των ανθρώπινων σχέσεων και συμπεριφορών, υπογραμμίζει την έλλειψη αμοιβαιότητας ως τη Νο1 απειλή για μια ενήλικη φιλία, διακρίνοντας δύο τρόπους με τους οποίους αυτή εκφράζεται.

Προτού τους αναλύσουμε, κράτησε στο μυαλό σου το εξής: Ένας φίλος που δεν επικοινωνεί ποτέ είναι εύκολο να χαρακτηριστεί κακός, γιατί η αδιαφορία είναι προφανής. Όμως η κατάσταση γίνεται πιο περίπλοκη όταν υπάρχει όντως τακτική επικοινωνία, αλλά δεν υπάρχει ισοτιμία.

Φιλίες ενηλίκων: Είναι τίμιο το πάρε-δώσε;

Ο φίλος σου μπορεί να σε καλέσει και να μιλάει με τις ώρες επειδή είχε μια κακή μέρα. Όταν όμως, λίγες εβδομάδες αργότερα, περνάς εσύ μια δυσκολία, σου προσφέρει δυο τυπικά λόγια παρηγοριάς και αμέσως στρέφει ξανά τη συζήτηση στον εαυτό του. Ή, μπορεί να είναι σχεδόν επικριτικά ειλικρινής μαζί σου, αλλά αν κάνει εκείνος ένα λάθος, απαιτεί μόνο απόλυτη υποστήριξη και δεν δέχεται την παραμικρή κριτική. Σε αυτή την περίπτωση, η επικοινωνία υπάρχει, αλλά γέρνει πάντα προς τη μεριά του.

ΟΙ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟΙ ΦΙΛΟΙ ΕΙΝΑΙ ΕΝΑ ΔΙΧΤΥ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΑΠΕΝΑΝΤΙ ΣΤΙΣ ΑΝΑΠΟΔΙΕΣ ΤΗΣ ΖΩΗΣ.

Όπως σημειώνει μια μελέτη του 2009, η αμοιβαιότητα στη φιλία είναι ένας από τους πιο σημαντικούς δείκτες κοινωνικής υποστήριξης περισσότερο από τον αριθμό των φίλων ή ακόμη και τη συχνή επαφή. Οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι οι αμοιβαίες φιλίες συσχετίστηκαν με ισχυρότερο αίσθημα του ανήκειν, το οποίο με τη σειρά του βελτίωσε τις επαγγελματικές και ακαδημαϊκές επιδόσεις.

Όταν αυτή η αμοιβαιότητα απουσιάζει, το σώμα σου μπορεί να το νιώσει πριν το καταλάβει το μυαλό σου. Οι συζητήσεις που θα έπρεπε να είναι εμψυχωτικές, αρχίζουν να μοιάζουν με αγχωτικά τεστ. Φεύγοντας από τις συναντήσεις σας νιώθεις εξαντλημένος, ενώ με τον καιρό αρχίζεις να νιώθεις και δυσαρέσκεια, αλλά χωρίς να έχεις την αίσθηση μιας ξεκάθαρης αιτίας. Και επειδή τίποτα δεν είναι φανερά λάθος, μπορεί ακόμη και να αισθάνεσαι ενοχές που αμφισβητείς τη φιλία.

Ωστόσο, ο μηχανισμός είναι απλός: Μια σχέση που σου κοστίζει σταθερά περισσότερο από ό,τι σου δίνει πίσω, είναι εξαντλητική και είναι ζήτημα χρόνου να τελειώσει.

Είναι ισότιμα τα όρια που βάζεις;

Η θέσπιση ορίων θεωρείται δείγμα αυτογνωσίας και κάτι πολύ υγιές στην ψυχολογία. Ωστόσο, αν τα όρια λειτουργούν ασύμμετρα, μπορούν να καταστρέψουν μια σχέση. Για παράδειγμα: Ο φίλος σου ξεκαθαρίζει πως χρειάζεται χώρο και χρόνο όταν αγχώνεται και δεν θέλει να μιλάει. Ως καλός φίλος, το σέβεσαι απόλυτα. Όμως, όταν εσύ περνάς μια δύσκολη φάση και απομακρυνθείς λιγάκι, εκείνος το παίρνει προσωπικά και παρεξηγείται.

Αντίστοιχα, μπορεί να επικαλείται τα όριά του στον προσωπικό του χρόνο για να ακυρώνει συνεχώς σχέδια που είχατε κάνει μαζί, αλλά όταν χρειάζεται τον δικό σου χρόνο, περιμένει να είσαι πάντα διαθέσιμος. Όταν τα όρια λειτουργούν μονόπλευρα και αντιμετωπίζονται ως αδιαπραγμάτευτοι κανόνες για τον έναν, αλλά ως απλές προτάσεις για τον άλλον, παύουν να είναι όρια. Γίνονται μονομερείς κανόνες επιβολής, που σε υποβιβάζουν στον ρόλο του λιγότερο σημαντικού ατόμου στη σχέση.

Μια μελέτη του 2008 ορίζει τη διάλυση των ορίων ως την απώλεια της ψυχολογικής ιδιαιτερότητας μεταξύ των ατόμων ή τη σύγχυση των διαπροσωπικών ρόλων. Όπως επισημαίνουν οι συγγραφείς της «η κατανομή των κατάλληλων ορίων μεταξύ των ατόμων αυξάνει σημαντικά τον κίνδυνο συναισθηματικής βλάβης σε μια σχέση». Τα όρια προορίζονται να είναι αμοιβαίες δομές προστασίας που βοηθούν και τους δύο ανθρώπους να αισθάνονται ασφαλείς και σεβαστοί. Όταν λειτουργούν μόνο για να ρυθμίσουν την εμπειρία ενός ατόμου από τη φιλία, έχουν διαστρεβλωθεί σε κάτι άλλο.

ΟΤΑΝ ΤΑ ΟΡΙΑ ΛΕΙΤΟΥΡΓΟΥΝ ΜΟΝΟΠΛΕΥΡΑ ΣΤΙΣ ΦΙΛΙΕΣ ΕΝΗΛΙΚΩΝ, ΠΑΥΟΥΝ ΝΑ ΕΙΝΑΙ ΟΡΙΑ. ΓΙΝΟΝΤΑΙ ΚΑΝΟΝΕΣ ΕΠΙΒΟΛΗΣ, ΠΟΥ ΣΕ ΥΠΟΒΙΒΑΖΟΥΝ ΣΤΟΝ ΡΟΛΟ ΤΟΥ ΛΙΓΟΤΕΡΟ ΣΗΜΑΝΤΙΚΟΥ ΑΤΟΜΟΥ.

Οι βαθύτερες αιτίες πίσω από μια ανισορροπία στις φιλίες ενηλίκων

Η έλλειψη αμοιβαιότητας και η εγωκεντρική συμπεριφορά στις ενήλικες φιλίες σπάνια είναι αποτέλεσμα συνειδητής κακεντρέχειας. Τις περισσότερες φορές, πηγάζουν από βαθύτερα ψυχολογικά μοτίβα, έλλειψη κοινωνικών δεξιοτήτων ή συγκεκριμένες συναισθηματικές καταστάσεις που βιώνει το άτομο.

Έλλειψη αυτογνωσίας

Συχνά, τα άτομα αυτά απλώς δεν συνειδητοποιούν πόσο χώρο καταλαμβάνουν σε μια σχέση. Επειδή μπορεί να έχουν συνηθίσει να ικανοποιούνται οι δικές τους ανάγκες, δεν μπαίνουν στη διαδικασία να αξιολογήσουν αν η φιλία είναι ισορροπημένη. Η εστίαση στον εαυτό τους είναι μια έκφανση της συμπεριφοράς τους, την οποία αδυνατούν να δουν χωρίς εξωτερική παρέμβαση.

Χρόνιο στρες ή burnout

Όταν κάποιος αντιμετωπίζει παρατεταμένα προβλήματα, όπως έντονο άγχος, καταθλιπτικά συμπτώματα, επαγγελματική εξουθένωση, η προσοχή του στρέφεται ασυναίσθητα και σχεδόν ολοκληρωτικά προς τα μέσα. Το άτομο μπαίνει σε μια κατάσταση «επιβίωσης», γεγονός που εξαντλεί το απόθεμα ενσυναίσθησης που διαθέτει για να αφουγκραστεί τις ανάγκες των άλλων.

Μαθημένα oικογενειακά μοτίβα

Ο τρόπος που μαθαίνουμε να σχετιζόμαστε προέρχεται συχνά από το περιβάλλον που μεγαλώσαμε. Αν κάποιος μεγάλωσε σε ένα σπίτι όπου έμαθε ότι, για να πάρει προσοχή, πρέπει να «φωνάζει» πιο δυνατά για τις ανάγκες του ή όπου τα όρια των άλλων δεν γίνονταν σεβαστά, είναι πολύ πιθανό να μεταφέρει αυτή τη δυναμική, ως φυσιολογική, και στις ενήλικες φιλίες του.

Ναρκισσιστικά στοιχεία προσωπικότητας

Σε πιο ακραίες περιπτώσεις, μπορεί να υπάρχει πραγματική, δομική δυσκολία στην ενσυναίσθηση. Τα άτομα με έντονα ναρκισσιστικά στοιχεία τείνουν να βλέπουν τις σχέσεις περισσότερο ως εργαλεία εξυπηρέτησης των δικών τους αναγκών παρά ως ισότιμες, αμοιβαίες συνεργασίες.

Τύποι προσκόλλησης

Ο τρόπος που συνδεόμαστε με τους άλλους παίζει τεράστιο ρόλο και στις φιλίες ενηλίκων:

• Ένα άτομο με αποφευκτικό τύπο προσκόλλησης μπορεί να βάζει αυστηρά, μονόπλευρα όρια για να προστατευτεί από την υπερβολική οικειότητα.
• Αντίθετα, ένα άτομο με αγχώδη προσκόλληση μπορεί να μονοπωλεί το ενδιαφέρον, αναζητώντας διαρκώς επιβεβαίωση και προσοχή για να νιώσει ασφάλεια.

Σιωπηρή ανοχή (από την πλευρά του δέκτη)

Μερικές φορές, αυτή η ασύμμετρη δυναμική εδραιώνεται επειδή ο ένας από τους δύο το επιτρέπει άθελά του. Αν είσαι διαρκώς διαθέσιμος, συγχωρείς πάντα την αδιαφορία προκειμένου να μην καβγαδίσετε και δεν εκφράζεις ξεκάθαρα τις δικές σου ανάγκες, ο φίλος σου μαθαίνει σιγά-σιγά ότι αυτή η μονόπλευρη συμπεριφορά είναι αποδεκτή.

Κράτησε αυτό για το τέλος

Επειδή λοιπόν κάθε σχέση είναι αμφίπλευρη και βασίζεται στο πάρε-δώσε, επειδή κάθε σχέση είναι ένα σύστημα που η συμπεριφορά του ενός μέλους επηρεάζει το άλλο, καλό είναι να θυμόμαστε ότι τα πράγματα δεν είναι πάντα άσπρο-μαύρο και ότι οι τοξικές συμπεριφορές μπορεί να σχετίζονται με τη δική μας στάση. Αν μία φιλία σε ενδιαφέρει, φρόντισε να τη συντηρήσεις, εκφράζοντας την άποψή σου και διεκδικώντας την ισοτιμία και την αμοιβαιότητα που χρειάζεσαι, χωρίς να υποθέτεις πάντα ότι ο άλλος είναι τοξικός.

Βρείτε εδώ τα audio articles που είναι διαθέσιμα αυτή τη στιγμή.

Για να ακούτε τα άρθρα του OW που είναι διαθέσιμα σε ηχητική μορφή, μπορείτε να μας ακολουθήσετε σε Spotify και σε Apple Podcasts.