ΟΤΑΝ Ο ΠΟΝΟΣ ΑΠΟΚΤΑ ΦΩΝΗ: ΓΙΑΤΙ ΧΡΕΙΑΖΕΤΑΙ ΝΑ ΜΙΛΑΣ ΚΑΘΕ ΦΟΡΑ ΠΟΥ ΣΕ ΠΛΗΓΩΝΟΥΝ

Η ψυχική ευεξία δεν χτίζεται μόνο με θετικές σκέψεις, αλλά και με την ικανότητά μας να εκφράζουμε τον πόνο που αισθανόμαστε όταν κάποιος μας πληγώνει.

Πόσες φορές έχεις νιώσει να σε πληγώνει μια συγκεκριμένη συμπεριφορά, μια κουβέντα, ένα ειρωνικό βλέμμα, αλλά επέλεξες να μην μιλήσεις, ίσως ακόμα και να χαμογελάσεις; Πόσες φορές προτίμησες να μην «χαλάσεις το κλίμα», ντράπηκες, φοβήθηκες ότι θα χάσεις τη δουλειά σου, ότι θα διαταράξεις μια προσωπική σου σχέση – και πάει λέγοντας; Μπορεί να πίστεψες ότι η σιωπή σου θα σε προστατεύσει. Ωστόσο, αντί αυτός ο ανομολόγητος πόνος να παρέρχεται, θέριευε μέσα σου και σε βασάνιζε όλο και περισσότερο.

Οι ειδικοί εξηγούν γιατί στην ουσία αρχίζουμε να θεραπευόμαστε από τον πόνο μας τη στιγμή που του δίνουμε φωνή, με ηρεμία και σεβασμό προς τους άλλους.

Η παγίδα της σιωπής

Η σιωπή μπορεί να είναι ένα «όπλο» συμπεριφοράς, είτε ως επιλεκτική πρακτική, π.χ. για προσωπική ανασυγκρότηση και ηρεμία, είτε ως μια ασφαλής λύση σε έκρυθμες καταστάσεις,. Ωστόσο, φαίνεται ότι έχουν εντυπωθεί στο νου μας φράσεις του τύπου «τα καλά παιδιά δεν μιλάνε», «μην ακούσω λέξη», «μην το κάνεις θέμα», «η σιωπή είναι χρυσός», που ενίοτε στρέφουν το όπλο της σιωπής εναντίον μας.

Το πασίγνωστο ποίημα του Τούρκου Αζίζ Νεσίν «Σώπα, μη μιλάς», το οποίο έχει αποδώσει στα ελληνικά ο Γιάννης Ρίτσος, εξηγεί με συγκινητική ακρίβεια πώς η κουλτούρα της σιωπής που δημιουργείται από τον φόβο και την καταπίεση οδηγεί στην αποξένωση.

Εικονογράφηση: Χριστίνα Αβδίκου

Όπως επιβεβαιώνει η ψυχολόγος, ομιλήτρια και συγγραφέας Susan David, η αποφυγή των δύσκολων συναισθημάτων δεν τα εξαφανίζει· τα ενισχύει. Όταν αποσιωπούμε τον πόνο μας, του δίνουμε δύναμη. Όσο περισσότερο τον καταπνίγουμε, τόσο πιο πολύ μετατρέπεται σε θυμό, πικρία ή εσωτερική κόπωση.

Γιατί ο πόνος σου χρειάζεται να έχει φωνή;

Το να εκφράζεις με λέξεις κάτι που σε πλήγωσε δεν είναι αδυναμία, είναι ένδειξη αυτογνωσίας. Έρευνα που δημοσιεύτηκε το 2007 έδειξε ότι όταν ονομάζουμε τα συναισθήματά μας –ακόμη και με απλές λέξεις, όπως «πληγώθηκα», «με στεναχώρησες» – μειώνεται η δραστηριότητα της αμυγδαλής, της περιοχής του εγκεφάλου που συνδέεται με το άγχος και τον φόβο, ενώ αυξάνεται η λειτουργία του προμετωπιαίου φλοιού, που σχετίζεται με τη ρύθμιση και τη λογική σκέψη.

Η ΠΙΟ ΟΥΣΙΑΣΤΙΚΗ ΜΟΡΦΗ ΘΑΡΡΟΥΣ ΣΕ ΜΙΑ ΣΧΕΣΗ ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ ΝΑ ΦΩΝΑΖΕΙΣ ΟΤΑΝ ΠΟΝΑΣ, ΑΛΛΑ ΝΑ ΜΙΛΑΣ ΚΑΘΑΡΑ.

Με απλά λόγια, όταν «λέμε τον πόνο μας», ηρεμούμε και γινόμαστε ίσως λίγο πιο σοφοί – σίγουρα πάντως όχι πιο αδύναμοι.

Η Dr. Brené Brown, καθηγήτρια στο Πανεπιστήμιο του Χιούστον και ομιλήτρια, περιγράφει την ευαλωτότητα ως «την πιο πολύτιμη μορφή θάρρους» και εξηγεί ότι το να εκφράζεις με σεβασμό τον πόνο σου δείχνει ότι εμπιστεύεσαι τον εαυτό σου και το δικαίωμά που έχεις να νιώθεις κάθε λογής συναίσθημα.

Πώς να εκφράσεις τον πόνο σου χωρίς να συγκρουστείς

Οι ειδικοί εξηγούν ότι προκειμένου να αποκτήσει φωνή ο πόνος σου, δεν χρειάζεται να αρχίσουν να ηχούν τα τύμπανα του πολέμου, ούτε το κατηγορητήριο προς κάθε κατεύθυνση και οι υπερβολικές αναλύσεις επί του θέματος. Αρκούν οι ήρεμες και ξεκάθαρες φράσεις, όπως:

• Αυτό που είπες με πλήγωσε.
• Δεν αισθάνθηκα καλά με τον τρόπο που μου μίλησες.
• Αυτό που έκανες με στεναχώρησε και θα ήθελα να το συζητήσουμε.

Μια μικρή πρόταση, ακόμα και μια λέξη (το παιδικό «άουτς!») μπορεί να αλλάξει τη δυναμική μιας σχέσης, γιατί σηματοδοτεί ένα όριο – το δικό σου. Δεν πρόκειται για επίθεση, αλλά για μια πράξη αυτοπροστασίας.

Στο βιβλίο της The Dance of Connection (2001), η κλινική ψυχολόγος και συγγραφέας Harriet Lerner αναφέρει ότι η πιο ουσιαστική μορφή θάρρους σε μια σχέση δεν είναι να φωνάζεις όταν πονάς, αλλά να μιλάς καθαρά. Με τον τρόπο αυτό, δεν κατηγορείς τον άλλο. Του δείχνεις ότι η συμπεριφορά του σε επηρέασε και ξεκινάς τον διάλογο με ειλικρίνεια και σεβασμό.

ΟΙ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΟΙ ΑΝΘΡΩΠΟΙ ΑΠΟΦΕΥΓΟΥΝ ΤΗ ΣΥΓΚΡΟΥΣΗ ΑΠΟΨΕΩΝ ΕΠΕΙΔΗ ΠΙΣΤΕΥΟΥΝ ΔΗΛΑΔΗ ΟΤΙ ΚΑΠΟΙΟΣ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΧΑΣΕΙ ΓΙΑ ΝΑ ΚΕΡΔΙΣΕΙ ΚΑΠΟΙΟΣ ΑΛΛΟΣ.

Ο φόβος της σύγκρουσης

Προφανώς εδώ δεν εξετάζουμε τις περιπτώσεις ακατονόμαστου πόνου, π.χ. από μια σοβαρότατη απώλεια. Γιατί λοιπόν κάτι που μπορεί να περιγραφεί με απλά λόγια μάς είναι τόσο δύσκολο να το εκφράσουμε; Γιατί σε πολλούς από εμάς –ακόμα κι εκείνους που φαίνονται αρκετά δυναμικοί– η ιδέα και μόνο να εκφράσουμε τον πόνο μάς φέρνει πανικό; Οι σκέψεις που κυριαρχούν στο μυαλό, πάνε κάπως έτσι:

• Κι αν πουν ότι υπερβάλλω;
• Αν θυμώσουν μαζί μου;
• Αν κινδυνεύσει η σχέση που έχουμε;

Έρευνα που δημοσιεύτηκε το 2023 έδειξε ότι οι περισσότεροι άνθρωποι αποφεύγουν τη σύγκρουση απόψεων επειδή αντιλαμβάνονται τη διαδικασία ως παιχνίδι μηδενικού αθροίσματος, πιστεύουν δηλαδή ότι κάποιος πρέπει να χάσει για να κερδίσει κάποιος άλλος. Στην πραγματικότητα, όμως, η ειλικρίνεια δεν αφαιρεί τίποτα από κανέναν. Αντιθέτως, έχει να προσφέρει κάτι σε όλους.

Η ψυχοθεραπεύτρια Dr. Esther Perel, που έχει ασχοληθεί εκτενώς με τα ζητήματα των σχέσεων, επισημαίνει ότι η οικειότητα δεν καλλιεργείται με την απουσία συγκρούσεων, αλλά με τον τρόπο που τις διαχειριζόμαστε. Το «άουτς!» που θα πεις, όταν κάτι σε πληγώνει, θα πρέπει να είναι μια πρόσκληση σε διάλογο, που αυξάνει τις πιθανότητες να κατανοήσουν και οι δύο πλευρές, τι ακριβώς έχει συμβεί.

Ο πόνος ως οδηγός αυτογνωσίας

Όχι ότι γνωρίζω ανθρώπους που λαχταρούν να πληγώνονται, αλλά όταν σε βρίσκει το κακό, οι ειδικοί προτείνουν να το αντιμετωπίζεις σαν μια πράξη αυτοπαρατήρησης. Το να δίνεις φωνή στον πόνο σου δεν σημαίνει να βυθίζεσαι σ’ αυτόν. Σημαίνει να τον αποδέχεσαι ως το μήνυμα που σε βοηθά να ανακαλύψεις τον εαυτό σου και να συνειδητοποιήσεις τι είναι αυτό που πραγματικά σε πληγώνει κάθε φορά.

ΟΤΑΝ ΜΙΛΑΜΕ ΜΕ ΕΙΛΙΚΡΙΝΕΙΑ, ΕΙΤΕ ΔΥΝΑΜΩΝΟΥΜΕ ΤΗ ΣΧΕΣΗ ΕΙΤΕ ΑΝΑΚΑΛΥΠΤΟΥΜΕ ΟΤΙ ΔΕΝ ΜΠΟΡΕΙ ΝΑ ΑΝΤΕΞΕΙ ΤΗΝ ΑΛΗΘΕΙΑ.

Ακούγεται ίσως λίγο θεωρητικό, αλλά πρόκειται για κάτι πρακτικό: από τη στιγμή που είσαι σε θέση να ονομάσεις τι ακριβώς σε έχει επηρεάσει (η υποτίμηση, η αδικία, το ψέμα, η προδοσία κ.λπ.), θα βρεθείς πιο κοντά στο να μπορέσεις να το διαχειριστείς.

Όπως λέει η Dr. Tara Brach, κλινική ψυχολόγος, δασκάλα διαλογισμού και συγγραφέας, ο πόνος είναι το ξυπνητήρι της επίγνωσης και, όταν τον αφουγκραστούμε χωρίς να τον αποφεύγουμε, γίνεται πηγή σοφίας.

Μικρά βήματα ειλικρίνειας

Προσπαθώντας να δώσεις φωνή σε ό,τι σε πληγώνει, σίγουρα δεν χρειάζεται να γίνεις ο άνθρωπος που είναι «ανοιχτό βιβλίο» ή που κάθε τρεις και λίγο μιλάει ή γκρινιάζει για τον πόνο του. Οι μικρές πράξεις, οι ειλικρινείς συζητήσεις, μια ήρεμη στιγμή συνεννόησης είναι σύμφωνα με τους ειδικούς πάντα η καλύτερη αφορμή για να επικοινωνήσεις αυτό που σε απασχολεί.

Κάποιοι μπορεί να αντιδράσουν με τρόπο αμυντικό, όταν πεις τι σε έχει ενοχλήσει στη συμπεριφορά τους. Κάποιοι άλλοι θα σε ακούσουν και ίσως προβληματιστούν ή ζητήσουν συγγνώμη. Σε κάθε περίπτωση, εσύ θα έχεις κερδίσει κάτι σημαντικό: την αλήθεια.

Όπως επισημαίνει και η Harriet Lerner: «Όταν μιλάμε με ειλικρίνεια, είτε δυναμώνουμε τη σχέση είτε ανακαλύπτουμε ότι δεν μπορεί να αντέξει την αλήθεια».